Tóm tắt:
Việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang trở thành xu hướng cải cách quản trị công nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực điều hành và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân. Bài viết phân tích vai trò của quản trị công trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đánh giá thực trạng triển khai tại Việt Nam hiện nay, đồng thời chỉ ra những hạn chế về năng lực quản lý, cơ chế phối hợp và chất lượng dịch vụ công. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị công, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ người dân tốt hơn.
Từ khóa: quản trị công, chính quyền địa phương 2 cấp, cải cách hành chính, chuyển đổi số, quản lý nhà nước.
1. Đặt vấn đề
Quản trị công giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm hoạt động hiệu quả của bộ máy nhà nước và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Trong bối cảnh yêu cầu cải cách hành chính ngày càng mạnh mẽ, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được xem là giải pháp nhằm tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian và tăng tính chủ động cho địa phương. Việc tổ chức chính quyền theo hướng tinh giản không chỉ giúp tiết kiệm nguồn lực mà còn tạo điều kiện thúc đẩy quá trình ra quyết định nhanh hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội hiện đại.
Thực tiễn cho thấy, nhiều địa phương đã đạt được kết quả tích cực trong cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ số và nâng cao mức độ hài lòng của người dân. Tuy nhiên, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vẫn còn tồn tại không ít hạn chế như sự chồng chéo về chức năng, năng lực cán bộ chưa đồng đều, cơ sở dữ liệu quản lý còn phân tán và cơ chế phối hợp giữa các cấp chưa thật sự hiệu quả. Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quản trị công và hiệu quả cung cấp dịch vụ công tại địa phương.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, việc nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị công trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình cải cách nền hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
2. Thực trạng quản trị công trong chính quyền địa phương 2 cấp tại Việt Nam
2.1.Những kết quả đạt được trong nâng cao hiệu quả quản trị công
Quá trình cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước tại Việt Nam trong những năm gần đây đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực đối với hiệu quả quản trị công ở địa phương. Việc thúc đẩy mô hình chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian và tăng tính tự chủ cho cơ sở đang trở thành xu hướng quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và phục vụ người dân hiệu quả hơn.
Một trong những kết quả nổi bật là công tác cải cách hành chính tiếp tục đạt được nhiều tiến bộ rõ rệt. Theo kết quả Chỉ số cải cách hành chính PAR Index năm 2024 do Bộ Nội vụ công bố, giá trị trung bình của các tỉnh, thành phố đạt 88,37%, tăng 1,39% so với năm 2023 và là mức cao nhất từ trước tới nay. Đặc biệt, năm thứ hai liên tiếp có 63/63 địa phương đạt kết quả trên 80%, cho thấy chất lượng điều hành hành chính ở địa phương đã được cải thiện đáng kể.
Một số địa phương có bước tiến mạnh mẽ trong cải cách hành chính và chuyển đổi số. Hải Phòng đứng đầu bảng xếp hạng PAR Index năm 2024 với mức đạt 96,17%, tăng 4,3% so với năm trước. Thành phố này đã triển khai mạnh việc số hóa hồ sơ, liên thông dữ liệu hành chính và ứng dụng nền tảng điện tử trong quản lý công việc. Thành phố Hồ Chí Minh cũng ghi nhận bước tiến đáng chú ý khi tăng 12 bậc trên bảng xếp hạng cải cách hành chính năm 2024, phản ánh nỗ lực cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Việc triển khai cơ chế một cửa và một cửa liên thông đã góp phần giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Nhiều địa phương đã xây dựng trung tâm phục vụ hành chính công hiện đại, cho phép người dân thực hiện các thủ tục trực tuyến thay vì phải đi lại nhiều lần như trước đây. Các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao được mở rộng giúp nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ hành chính của người dân ở cả khu vực thành thị và nông thôn.
Cùng với cải cách hành chính, chuyển đổi số đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới quản trị công. Chính phủ và các địa phương đã đẩy mạnh triển khai chính quyền điện tử, cơ sở dữ liệu dân cư và định danh điện tử nhằm hiện đại hóa hoạt động quản lý nhà nước. Nhiều địa phương sử dụng chữ ký số, hệ thống quản lý văn bản điện tử và nền tảng điều hành thông minh để nâng cao hiệu quả xử lý công việc. Điều này góp phần giảm đáng kể chi phí hành chính và tăng tính minh bạch trong hoạt động công vụ.
Hiệu quả quản trị công còn được phản ánh qua mức độ hài lòng của người dân đối với cơ quan hành chính nhà nước. Theo công bố về chỉ số SIPAS năm 2024, mức độ hài lòng trung bình của người dân đạt 83,94%, tăng 1,28% so với năm 2023. Đây là tín hiệu tích cực cho thấy các nỗ lực cải cách hành chính và đổi mới quản trị ở địa phương đã tạo được sự ghi nhận từ phía người dân.
Bên cạnh đó, kết quả khảo sát PAPI năm 2024 cũng cho thấy người dân đánh giá tích cực hơn về hiệu quả quản trị và hành chính công tại địa phương. Báo cáo PAPI 2024 ghi nhận những cải thiện ở các lĩnh vực như công khai minh bạch trong ra quyết định, kiểm soát tham nhũng khu vực công, quản trị điện tử và cung ứng dịch vụ công. Cuộc khảo sát được thực hiện với 18.894 người dân trên phạm vi toàn quốc, phản ánh tương đối đầy đủ trải nghiệm thực tế của người dân khi làm việc với chính quyền các cấp.
Việc tăng cường phân cấp cho địa phương cũng tạo điều kiện nâng cao tính chủ động trong quản lý và điều hành. Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng các chương trình phát triển kinh tế xã hội phù hợp với điều kiện thực tế thay vì phụ thuộc quá nhiều vào cấp trung ương. Quá trình phân quyền giúp rút ngắn thời gian ra quyết định, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong quản lý ngân sách, đầu tư công và cung cấp dịch vụ công.
Ngoài ra, việc công khai thông tin và tăng cường đối thoại giữa chính quyền với người dân đã góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền. Các địa phương từng bước mở rộng việc công khai quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đầu tư công và ngân sách trên cổng thông tin điện tử. Đây là bước tiến quan trọng nhằm xây dựng nền hành chính minh bạch và tăng cường niềm tin của người dân đối với bộ máy nhà nước.
2.2. Những hạn chế trong quản trị công của chính quyền địa phương 2 cấp
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, hiệu quả quản trị công trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Việt Nam vẫn còn tồn tại không ít hạn chế.
Một trong những vấn đề đáng chú ý là cơ chế phân cấp và phân quyền giữa các cấp chính quyền vẫn chưa thực sự đồng bộ. Ở một số địa phương, việc phân định chức năng và nhiệm vụ giữa các cơ quan quản lý còn chồng chéo, dẫn đến tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc xử lý công việc kéo dài. Một số lĩnh vực như quản lý đất đai, đầu tư công và quản lý xây dựng vẫn tồn tại hiện tượng nhiều cơ quan cùng tham gia xử lý nhưng chưa xác định rõ trách nhiệm cuối cùng.
Năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức tại địa phương cũng còn nhiều bất cập. Chất lượng nguồn nhân lực giữa các địa phương chưa đồng đều, đặc biệt ở khu vực cấp xã và vùng sâu vùng xa. Một bộ phận cán bộ còn hạn chế về kỹ năng số, kỹ năng quản trị hiện đại và khả năng thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giải quyết công việc và hiệu quả cung cấp dịch vụ công cho người dân.
Hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ quản trị công tại nhiều địa phương vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển chính quyền số. Dữ liệu hành chính còn phân tán và thiếu liên thông giữa các ngành, các cấp. Không ít địa phương chưa hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung nên việc khai thác và chia sẻ thông tin còn gặp khó khăn. Người dân trong một số trường hợp vẫn phải cung cấp lại giấy tờ hoặc thông tin đã có trong hệ thống quản lý nhà nước.
Báo cáo PAPI năm 2024 cho thấy mặc dù có cải thiện ở nhiều chỉ số nhưng vẫn còn sự chênh lệch khá lớn giữa các địa phương về chất lượng quản trị công. Một số tỉnh, thành phố đạt kết quả cao về minh bạch và quản trị điện tử, trong khi nhiều địa phương khác vẫn có điểm số thấp ở các tiêu chí liên quan đến trách nhiệm giải trình và kiểm soát tham nhũng. Điều này phản ánh sự thiếu đồng đều trong năng lực quản trị giữa các vùng, miền.
Thủ tục hành chính tại một số nơi tuy đã được cải thiện nhưng vẫn còn hiện tượng giải quyết hồ sơ chậm, gây phiền hà cho người dân và doanh nghiệp. Tình trạng yêu cầu bổ sung giấy tờ nhiều lần hoặc xử lý chưa đúng thời hạn vẫn xuất hiện ở một số lĩnh vực như đất đai, xây dựng và đăng ký kinh doanh. Điều này làm giảm hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính và ảnh hưởng đến môi trường đầu tư kinh doanh.
Một hạn chế khác là tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương ở một số nơi còn chưa cao. Việc công khai thông tin về ngân sách, đầu tư công hoặc quy hoạch phát triển chưa được thực hiện đầy đủ và thống nhất. Người dân vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin liên quan trực tiếp đến quyền lợi của mình. Đây là nguyên nhân dẫn đến việc giám sát xã hội đối với hoạt động công quyền còn hạn chế.
Cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính vẫn thiên về hình thức và chưa gắn chặt với kết quả phục vụ người dân. Nhiều địa phương chưa xây dựng được hệ thống đánh giá cán bộ dựa trên hiệu quả công việc và mức độ hài lòng của người dân. Điều này khiến động lực đổi mới trong khu vực công chưa thật sự mạnh mẽ.
Ngoài ra, nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất tại nhiều địa phương còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng triển khai các chương trình cải cách hành chính và chuyển đổi số. Một số địa phương miền núi và vùng khó khăn chưa đủ điều kiện đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin, dẫn đến khoảng cách khá lớn về chất lượng quản trị công so với các đô thị lớn.
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị công trong chính quyền địa phương hai cấp
Nâng cao hiệu quả quản trị công trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm bộ máy hành chính hoạt động tinh gọn, hiệu quả và phục vụ người dân tốt hơn. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền giữa trung ương và địa phương theo hướng rõ ràng, minh bạch và gắn với trách nhiệm giải trình. Việc xác định cụ thể chức năng, nhiệm vụ của từng cấp chính quyền sẽ giúp hạn chế tình trạng chồng chéo trong quản lý, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong điều hành kinh tế - xã hội và giải quyết các vấn đề phát sinh tại cơ sở.
Cùng với đó, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm. Chính quyền địa phương cần tăng cường đào tạo kỹ năng quản trị hiện đại, kỹ năng số và khả năng xử lý công việc cho đội ngũ cán bộ ở cấp cơ sở. Việc tuyển dụng và đánh giá cán bộ nên dựa trên năng lực thực tế và hiệu quả công việc thay vì nặng về bằng cấp hoặc thâm niên. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích và đãi ngộ phù hợp để thu hút nhân lực chất lượng cao tham gia vào khu vực công, đặc biệt ở những địa phương còn khó khăn.
Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị công cũng là giải pháp mang tính cấp thiết. Các địa phương cần đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và tăng cường kết nối liên thông giữa các cơ quan quản lý. Việc ứng dụng công nghệ số trong tiếp nhận, xử lý hồ sơ và cung cấp dịch vụ công trực tuyến sẽ giúp giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tiết kiệm chi phí cho người dân và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động công vụ. Bên cạnh đó, cần tăng cường bảo đảm an toàn dữ liệu và bảo mật thông tin nhằm tạo niềm tin cho người dân khi sử dụng dịch vụ số.
Ngoài ra, việc tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính cũng cần được chú trọng. Hệ thống đánh giá cần gắn với mức độ hài lòng của người dân và kết quả thực hiện nhiệm vụ cụ thể. Điều này sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức, đồng thời tạo động lực thúc đẩy đổi mới quản trị công theo hướng hiện đại và phục vụ tốt hơn nhu cầu của xã hội.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Nội vụ (2025). Báo cáo Par Index - Chỉ số cải cách hành chính 2024.
Bộ Nội vụ (2025). Báo cáo SIPAS - Chỉ số hài lòng về sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước.
PAPI (2025). Báo cáo PAPI - Chỉ số hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp tỉnh tại Việt Nam năm 2024.
Nguyễn Hữu Dũng (2023). Cải cách tổ chức bộ máy chính quyền địa phương ở Việt Nam. Tạp chí Quản lý nhà nước, số 329 (6/2023).
Improving the effectiveness of public administration in the two-tier local government
Nguyen Thi Minh Huong1 - Nguyen Hoang Lan Huong2
1University of Economics - Technology for Industries
2FPT Software Academy
Abstract:
The establishment of a two-tier local government model has emerged as an important trend in public administration reform, aimed at streamlining the administrative apparatus, improving operational efficiency, and better responding to citizens’ needs. This study examines the role of public administration within the two-tier local government model, assesses its current implementation in Vietnam, and identifies key limitations related to management capacity, coordination mechanisms, and public service quality. On this basis, the study proposes solutions to enhance the effectiveness of public administration, thereby contributing to the development of a modern, transparent, and citizen-centred administrative system.
Keywords: public administration, two-tiered local government, administrative reform, digital transformation, state management.
[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 15 năm 2026]
