Ngân hàng cần hỗ trợ vốn cho người nuôi cá tra

Choáng váng với giá cá tra
Sau một năm trời “ngụp lặn” với giá, đến thời điểm đầu năm 2013, nông dân nuôi trồng cá tra đồng bằng sông Cửu Long lại một phen điếng người khi giá cá tra nguyên liệu đang xuống thấp ở mức 19.500 - 20.500 đồng/kg (giá cũ 23.000 đồng/kg). Theo nhận định của một số Hiệp hội Thủy sản các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, với mức giá cá tra nguyên liệu hiện nay, nếu tính đúng, tính đủ mỗi kg cá người nông dân lỗ từ 3.000-4.000 đồng. Ông Cao Lương Tri, chủ trại cá tra phường Mỹ Thạnh, TP. Long Xuyên, tỉnh An Giang rầu rĩ phân bua: “Mười mấy năm theo nghề này, chưa bao tôi thấy cá tra lại bị rớt giá thê thảm như năm nay. Vừa qua tôi bán khoảng 5 - 6 ngàn tấn cá tra - thua lỗ đến 10 tỷ đồng. Nuôi cá tra giờ “đắng” quá. Ông Tri cho biết thêm, ông đang “treo” 15 ha diện tích ao nuôi cá tra nhằm chờ thời giá mới, chứ hiện nay khả năng lợi nhuận của cá tra là 10% thì thua hết 9%. 

Khó khăn khi giá cá tra sụt giảm nhiều nông dân có xu hướng “treo ao”, thậm chí có nhiều hộ nông dân bán thốc bán tháo để nghỉ nuôi và bỏ nghề. Diện tích ao nuôi cá tra của các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long những năm gần đây giảm đáng kể. Hiệp hội Nghề nuôi và Chế biến Thủy sản An Giang cho rằng, cả tỉnh có trên 1.300 ha nuôi cá tra nhưng đến thời điểm hiện nay có khoảng 70% nông dân “treo ao”. Chính vì diện tích “treo ao” ngày càng tăng nên sản lượng thu hoạch cũng giảm đáng kể. Năm 2012, cả tỉnh An Giang thu hoạch được 260 ngàn tấn cá tra, tuy nhiên, theo dự đoán của Hiệp hội Nghề nuôi và Chế biến Thủy sản An Giang, bước sang năm 2013, sản lượng cá tra sẽ tiếp tục giảm mạnh, nông dân phá sản và chuyển nghề chiếm tỷ lệ cao. 

Kinh tế khủng hoảng, sức tiêu thụ sản phẩm cá tra tại các thị trường nước ngoài giảm mạnh hơn bao giờ hết. Doanh nghiệp trong nước hoạt động cầm chừng; nhà nông thiếu vốn nên phải bán cá, cuối cùng dẫn đến tình trạng ép giá, phá giá. Hiện nay thị trường cá tra đang xảy ra tình trạng người bán nhiều, người mua ít. Tính chung cả đồng bằng sông Cửu Long chỉ còn khoảng 15 doanh nghiệp đang sản xuất và kinh doanh cá tra. Như vậy, không thể không tránh tình trạng phá giá, ép giá. Theo phản ánh của nông dân nuôi trồng cá tra, các doanh nghiệp xuất khẩu đang “làm giá” cá tra. Cụ thể, doanh nghiệp đông lạnh mua chỉ ở mức 20.000 đồng/kg, trong khi đó, cũng loại cá trên khi đưa ra chợ bán sẽ có mức 21.500 đồng/kg. 

Nông dân phải bán cá tra nguyên liệu với mức giá dưới giá thành sản xuất đã thường xuyên xảy ra những năm qua. Không phải giá cá tra nguyên liệu bị sụt giảm nghiêm trọng khi đầu ra trong xuất khẩu gặp “vấn đề”, mà ngay cả thời điểm xuất khẩu tốt giá cũng giảm. Theo nhiều nông dân nuôi cá ở Cần Thơ, doanh nghiệp kêu thiếu vốn, không có khả năng mua cá hoặc vì lượng cá nguyên liệu trong dân tới lứa xuất bán nhiều, doanh nghiệp không mua kịp và đó là cái cớ để doanh nghiệp “ép giá” nông dân. Ngoài ra, ngày càng nhiều doanh nghiệp chế biến cá tra xuất khẩu bỏ vốn đầu tư mua, thuê đất để tự nuôi cá dẫn đến dễ bị “kẹt vốn” khi đầu ra có vấn đề. Khi đó, doanh nghiệp cũng dễ quay lại ép giá thu mua của nông dân khi phải “ưu tiên” tiêu thụ cá tra do mình nuôi. 

Hầu hết nông dân đều cho rằng, nếu như mấy năm trước nghề nuôi cá tra có thể là một nghề làm giàu nhưng những năm gần đây thì ngược lại, người nông dân đang khổ trăm bề. Bởi đầu ra sụt giá, chi phí đầu vào tăng cao đáng kể. Cụ thể, vừa qua giá thức ăn chăn nuôi đang tăng lên 12.700 - 13.000 đồng/kg. Ông Lê Trung Dũng, Tổng Thư ký Hiệp hội Nghề nuôi và Chế biến Thủy sản An Giang bày tỏ quan ngại: Nếu như tình hình hiện nay cứ kéo dài đến một lúc nào đó chúng ta phải đóng cửa ngành cá tra…”. Riêng về nguồn vốn hỗ trợ 38.000 tỷ đồng trong năm 2012 áp dụng cho ngành cá tra, đến nay người nông dân và doanh nghiệp trong ngành vẫn chưa thể chạm vào. Như vậy, có thể thấy rằng, chính sách Nhà nước hỗ trợ cho con cá tra đã có nhưng việc thực hiện chính sách lại là vấn đề khác và cứ kéo dài tình trạng , người nông dân buộc phải “tự bơi” để sống qua ngày. 

Ngân hàng cần hỗ trợ vốn cho người nuôi cá tra
Năm 2013, kế hoạch của các Bộ, ngành là phát triển con cá tra nhằm nâng cao giá trị và chất lượng. Song nếu cứ tình hình như hiện nay xem ra kế hoạch trên khó thành hiện thực. Theo ông Lê Trung Dũng, để con cá tra phát triển bền vững rất cần sự quản lý một cách có hệ thống đối với nông dân, doanh nghiệp, ngân hàng và dịch vụ. Các bên phải ngồi lại với nhau chia sẻ khó khăn, đồng thời, thành lập chuỗi liên kết để nâng cao giá trị con cá tra. Chuẩn bị cho mùa cá mới sáng sủa hơn, đại đa số nông dân và doanh nghiệp trong ngành đều mong đợi những chính sách ưu đãi về lãi suất, cụ thể: lãi suất vay hạ, thời gian vay nên chuyển từ ngắn hạn sang trung và dài hạn. 

Dư nợ cho vay toàn ngành thuỷ sản tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long gần 74.000 tỉ đồng (tính đến hết tháng 9/2012), tăng 17% so với cùng kỳ năm 2011. Nợ xấu trên toàn địa bàn cũng tăng đáng kể, lên đến trên 9.000 tỉ đồng, tăng 31% so với năm 2011. Những con số này làm phát sinh những nghi vấn về tổng dư nợ trong lĩnh vực cá tra tại các ngân hàng thương mại trong cùng thời gian trên với hơn 33.500 tỉ đồng, tăng 11,2% so với cùng kỳ, nhưng nghề nuôi cá tra vẫn bị “tuột dốc” vì đang bị thiếu hụt vốn. 

Ở tỉnh Đồng Tháp, thực tế trong năm 2012 cho thấy: đã có gần 1.950 ha ao nuôi cá tra thương phẩm, dẫn đầu ở khu vực miền Tây Nam bộ về số diện tích ao nuôi cá tra. Trong khi đó, thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Chi nhánh tỉnh Đồng Tháp cho thấy: dư nợ cho vay đến hết tháng 12.2012 đạt 5.969 tỉ đồng, tăng 1.915 tỉ đồng, riêng dư nợ cho vay cá tra chiếm 5.368 tỉ đồng, tăng 1.815 tỉ đồng so thời điểm đầu năm. Cũng vào thời điểm này, có 59 doanh nghiệp và cá nhân trong tỉnh đã được cho gia hạn 19 tỉ đồng nợ vay, trong đó có 17 tỉ đồng nợ vay được cho gia hạn sáu tháng, còn lại là nợ được gia hạn từ 6-12 tháng. Riêng phần vốn phát vay theo chỉ đạo Chính phủ, từ ngày 15/8 - 31/12/2012, các tổ chức tín dụng trên địa bàn Đồng Tháp đã cho 10.091 khách hàng sản xuất, chế biến cá tra vay mới 3.769 tỉ đồng, trong số này có hơn 99% là hộ cá thể. Dư nợ trong kỳ ở mức 3.854 tỉ đồng, trong đó có 3.573 tỉ đồng nợ ngắn hạn, còn lại là nợ vay trung, dài hạn. Điều đáng chú ý là, trong kỳ này, chỉ có khoảng 20 tỉ đồng được đánh giá là nợ xấu. 

Từ cách làm của Đồng Tháp, theo ông Nguyễn Ngọc Thạch, Giám đốc NHNN Chi nhánh tỉnh Đồng Tháp, người nuôi cá tra cần nguồn vốn rất lớn, nhưng phần lớn vốn tự có rất ít, hoặc nếu có cũng đã đầu tư vào tài sản cố định. Theo đánh giá tổng quan của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh tỉnh Đồng Tháp, vốn tự có của nhiều hộ nuôi cá tra chỉ chiếm khoảng 20-30% tổng nhu cầu. Do vậy, giá thành sản phẩm sẽ tăng cao do cộng thêm lãi tiền vay, trong khi đó, tài sản đảm bảo nợ vay thường có giá trị thấp. Tài sản hộ nuôi cá chỉ là các ao nuôi, nhưng chỉ được định giá đất theo khung giá Nhà nước, các tài sản khác như: ao nuôi cá trên diện tích đất, đăng quầng… xuống cấp rất nhanh sau từng vụ nuôi; tài sản là cá đang nuôi trong ao cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, không đủ điều kiện để các tổ chức tín dụng xác định giá trị đảm bảo tiền vay. Thêm vào đó, sự vận hành của toàn chuỗi giá trị cá tra còn nhiều bất ổn. Do đó, “Ngành cá tra tiếp tục vẫn còn bấp bênh, thiếu bền vững”, ông Thạch nói. 

Căn cứ vào quy mô và sản lượng cá tra nuôi trong năm 2013, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh tỉnh Đồng Tháp dự kiến nhu cầu vốn cho hoạt động nuôi, chế biến xuất khẩu cá tra trong năm nay ước khoảng 4.010 tỉ đồng. Tuy nhiên, “các tổ chức tín dụng đang hoạt động trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp sẽ đáp ứng đủ nhu cầu vay vốn này”, ông Thạch cam kết. Về phía các ngân hàng, ông Võ Ngọc Diệp, Giám đốc Ngân hàng Thương mại cổ phần Công Thương, Chi nhánh tỉnh Đồng Tháp cho rằng, trong quá trình tiếp cận khách hàng thương mại, các tổ chức tín dụng luôn ưu tiên cho những khách hàng được đánh giá là khách hàng có phương án sử dụng vốn tốt, hội đủ các điều kiện sản xuất, kinh doanh theo quy định.