Theo nhận định của các doanh nghiệp trong ngành, tại một hội thảo mới đây được tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, kim ngạch XK mặt hàng này đang đứng trước cơ hội tăng lên nhiều lần khi Việt Nam đang trong quá trình đàm phán tham gia Hiệp định đối tác kinh tế xuyên Thái bình Dương – TPP, Hiệp định thương mại tự do FTA với Liên minh châu Âu
Tuy nhiên các chuyên gia trong ngành lo ngại, cơ hội lớn bao nhiêu thì thách thức cũng nhiều bấy nhiêu. Hai Hiệp định TPP và FTA mà Việt Nam tham gia đàm phán, nếu thành công, cơ hội mang về cho các ngành XK chủ lực của Việt Nam là rất lớn, trong đó có ngành XK Da - Giày. Nhưng để đạt được mức thuế ưu đãi từ 2 Hiệp định này, cần phải vượt qua nhiều rào cản
Đối với FTA, EU đặt ra những quy định về xuất xứ nguyên vật liệu, các nguyên tắc về lao động và môi trường. Trong đó, đáng lo ngại nhất là vấn đề xuất xứ nguyên vật liệu.
Đối với Hiệp định TPP, ngoài nguyên tắc xuất xứ rõ ràng, thị trường Mỹ còn áp thêm quy tắc hàm lượng giá trị khu vực (RVC), lớn hơn hoặc bằng 55%, cụ thể hơn các doanh nghiệp Da - Giày Việt Nam phải sử dụng tối thiểu 55% nguyên vật liệu của các nước tham gia TPP cung cấp
Do đó, vấn đề được đặt ra là liệu doanh nghiệp Việt Nam có thể đáp ứng được mức 55% này không, khi hầu hết da và nguyên phụ liệu giày dép đang được Việt Nam nhập khẩu chủ yếu từ Trung Quốc.
Trong khi đó, tỷ lệ nội địa hóa cho ngành này vẫn chỉ mới đạt từ 40% đến 45%, tập trung vào đế giày và chỉ khâu giày, trong khi khâu quan trọng nhất là da thuộc và da nhân tạo đều phải nhập khẩu
Theo ông Ông Diệp Thành Kiệt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Da - Giày và Túi xách Việt Nam cho biết, nếu XK mạnh thì các doanh nghiệp Da - Giày Việt Nam chỉ hưởng lợi được tối đa 30% do làm tốt công đoạn chuẩn bị nguyên vật liệu, máy móc thiết bị và tổ chức sản xuất, cụ thể là chỉ gói gọn trong phân khúc thứ 2 và thứ 3 trong chuỗi giá trị gia tăng của ngành hàng. Hiện có trên 70% các doanh nghiệp Da - Giày Việt Nam có khả năng làm trọn 2 phân khúc này. Tuy nhiên vẫn còn trên 30% vẫn tiếp tục loay hoay trong phân khúc 3, là gia công cho nước ngoài
Ông Kiệt cũng thừa nhận, TPP có đem lại lợi ích cho XK da giày của Việt Nam, tuy nhiên, khi thuế nhập khẩu được cắt giảm thì bên cạnh người tiêu dùng, nhà nhập khẩu, sẽ được hưởng lợi nhiều nhất. Hiện 50% xuất khẩu giày của doanh nghiệp giày Việt Nam là thực hiện theo hình thức gia công, tức doanh nghiệp chỉ hưởng 10-15% giá trị sản phẩm. Khoảng 50% là thực hiện theo hình thức FOB (mua nguyên liệu, bán thành phẩm), với hình thức này, doanh nghiệp sản xuất hưởng 25% đến 30% giá trị. Giá trị lớn nhất vẫn nằm trong tay các thương hiệu và các nhà phân phối lớn của nước ngoài
Thêm một khó khăn cho ngành này là, phải đối mặt với một khó khăn lớn về tỷ lệ biến động lao động trong các nhà máy Da - Giày Việt Nam, đang ngày một tăng, ở khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương, tỷ lệ này lên đến tới 30% đến 50%
Để biến TPP trở thành một cơ hội thật sự, vấn đề lớn nhất đối với ngành Da - Giày hiện nay phải nâng cao tỷ lệ nội địa hóa nguồn nguyên liệu và chất lượng nguồn nhân lực. Theo nhận định của các chuyên gia, phải giải quyết được bài toán này một cách căn cơ, thực tế trước đi, rồi mới tuần tự thực hiện các bước tiếp theo đối với 2 Hiệp định này. Một ví dụ điển hình là Singapore, theo dự kiến 2 năm, nhưng nước này phải mất 4 năm mới đàm phán thành công hiệp định FTA Singapore - EU
Bước sang quý 2/2013, một điều thực tế nhất là hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Da - Giày đã nhộn nhịp trở lại, lượng các đơn hàng gia tăng và duy trì ổn định đến cuối năm, nếu tín hiệu khả quan mở ra thuận lợi đối với các hiệp định, hy vọng cho ngành Da - Giày - Túi xách Việt Nam sẽ hoàn thành mục tiêu XK năm 2013, đạt 9,7 tỷ USD.
