Ngành Thép phải được ưu tiên ngoại tệ

PV: Thưa ông, ngành Thép là một ngành phải nhập tới 40% phôi và trong số 70% nguyên liệu từ thị trường thế giới. Vậy, việc điều chỉnh tỷ giá USD/VND của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam mới đây đã ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp Thép như thế nào? 

Ông Phạm Chí Cường: Ngành Thép Việt Nam là ngành phụ thuộc rất lớn vào nguyên liệu thế giới vì hiện đang phải nhập 40% phôi trên thế giới và 70% sắt thép phế cho nên ngoài nguồn vốn vay từ ngân hàng, thì nhiều đơn vị vẫn phải phụ thuộc vào tỷ giá USD của thị trường chợ đen, việc tỷ giá tăng cũng đồng nghĩa với tỷ giá ngoài thị trường chợ đen tăng theo. 

Lâu nay, các DN thép sử dụng ngoại tệ để giao dịch đều không được ưu đãi lãi suất như các ngân hàng công bố. 

Trong khi dự trữ ngoại tệ của Việt Nam mỏng, không vay được ngân hàng, không mua được của ngân hàng buộc phải chấp nhận chợ đen. Hoặc nếu mua được chính thống của ngân hàng thương mại thì buộc phải có các phí chui, không minh bạch nhưng vẫn phải chịu. Điều này cũng đã ảnh hướng ít nhiều tới giá đầu vào của sản phẩm. 

Tôi chỉ làm một con số đơn giản về việc ngành Thép buộc phải có ngoại tệ như sau: Mỗi tháng phải trả tới 500 - 600 triệu USD để nhập những nguyên liệu mà trong nước chưa sản xuất được, mỗi năm là hơn 6 tỷ. Trong khi đó, thép chỉ suất được 1,3 tỷ, có nghĩa là nhập siêu 5 tỷ, cũng có nghĩa là cần lượng ngoại tệ 5 tỷ USD. Làm thế nào để có số tiền 5 tỷ USD này? Trong khi đó, thép là loại sản phẩm không phải lúc nào cũng được đưa vào danh mục mặt hàng ưu tiên được mua ngoại tệ. Sản xuất thép thì lúc nào cũng liên tục cần đến nguyên liệu, không thể không có đô la để nhập. Chính vì vậy, doanh nghiệp Thép cũng buộc phải tìm đến chợ đen để duy trì sản xuất cho mình. 

Việc Nhà nước áp dụng tỷ giá liên ngân hàng từ mức 18.932 VND lên mức 20.693 VND và thu hẹp biên độ tỷ giá từ +/-3% xuống +/-1% thực sự là một việc đáng mừng, nhất là với các doanh nghiệp nào đã lên sàn, vì họ có điều kiện minh bạch hóa tài chính, khỏi phải hạch toán chui. 

PV: Thực tế doanh nghiệp thép đón nhận sự điều chỉnh này như thế nào, thưa ông? 

Ông Phạm Chí Cường: Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đã nói trên các phương tiện thông tin đại chúng rằng, chúng ta vẫn có đủ nguồn ngoại tệ để cung cấp cho doanh nghiệp nếu trong thời gian tới, sẽ hạn chế, thắt chặt hầu bao với những ngành nhập khẩu không chú trọng, những dự án triển khai không thật cần thiết, không mang lại hiệu quả kinh tế. Không biết, khi áp dụng điều này thì tình hình có khả quan hơn không, nhưng thực tế hiện nay, thì lượng ngoại tệ của chúng ta quá mỏng, không đủ cho doanh nghiệp vay, nên chúng tôi vẫn buộc phải tìm đến con đường “ngoài luồng” để có ngoại tệ mua nguyên vật liệu, giữ vững sản xuất. 

Việc thắt chặt thị trường tự do hay nói cách khác là kiểm soát thị trường chợ đen, không để thị trường tự do thao túng thị trường tiền tệ thì mới diễn ra được vài ngày, chưa thể nhận định gì nhiều. Nhưng về phía doanh nghiệp thép mà nói, chưa bao giờ mua được giá ngoại tệ đúng như giá của Ngân hàng niêm yết. Cách đây không lâu, Tổng công ty Thép Việt Nam và Công ty thép Vina Kyoei đều cùng đề nghị Bộ Tài chính tăng giá thép, nhưng không được chấp nhận vì nhiều lý do, trong đó có lý do giá đô la ở ngân hàng không tăng, vẫn ở mức 19.500 VND/1 USD, giá nguyên vật liệu biến động không lớn, vậy thì không có lý do gì để tăng giá. Tổng công ty Thép Việt Nam – doanh nghiệp nhà nước đành chấp thuận, nhưng Vina Kyoei thì không, họ vẫn tăng giá bất chấp mọi điều. 

PV: Kể cả việc phải nộp phạt, thưa ông? 

Ông Phạm Chí Cường: Làm sao phạt được họ, vì họ nói rằng có bao giờ họ mua được ngoại tệ với cái giá như Ngân hàng niêm yết đâu, nên họ buộc lòng mua ở chợ đen, hoặc phải mất một khoản phí nhất định nào đó cho ngân hàng để có được ngoại tệ. Mà chuyện trả phí cho ngân hàng này không có gì mới, doanh nghiệp nào cũng không lạ. Chỉ phạt được họ nếu họ vi phạm luật, đầu cơ, tích trữ... gì đó, còn việc tăng giá do tăng chi phí sản xuất là quyền của doanh nghiệp, không thể phạt được, nhất là đối với liên doanh. 

Có một thực tế, khi Nhà nước nâng tỷ giá lên, thì lập tức chợ đen cũng nâng lên. Ngay sau khi Nhà nước điều chỉnh tỷ giá, giá chợ đen đã nhích lên ít nhất là một giá so với Nhà nước rồi. Vì vậy, nếu Nhà nước đủ ngoại tệ cho doanh nghiệp thì quả là tốt, nhưng vấn đề là ở chỗ chúng ta có đủ không. 

PV: Vậy, theo ông, doanh nghiệp thép sẽ xoay sở thế nào để có được ngoại tệ? 

Ông Phạm Chí Cường: Bằng mọi cách. Tích cực nhất là các doanh nghiệp đã có được thị trường xuất khẩu để tự cân đối đô la. Điều này không dễ, chỉ rơi vào số doanh nghiệp xuất khẩu FDI và một số doanh nghiệp Việt Nam có đủ uy tín, công nghệ cao và đã có giao dịch thường xuyên với nước ngoài thì cứ xuất hàng đi lại có ngoại tệ về. Còn tiêu cực là những xoay sở mang tính chất phi chính thức tại chợ đen. Hoặc một số doanh nghiệp tiến hành thực hiện trao đổi với doanh nghiệp có ngoại tệ như than, cao su... Thép trao đi, đô la được đổi về. 

PV: Như vậy là việc điều chỉnh tỷ giá của Nhà nước như hiện nay, đứng ở phía doanh nghiệp thép mà nói, vẫn chưa phải là giải pháp triệt để, nhất là đối với ngành Thép? 

Ông Phạm Chí Cường: Tôi cho rằng, về lâu dài, Nhà nước phải tìm giải pháp làm thế nào để giá trị đồng tiền ổn định, không bị lạm phát. Việc lập lại trật tự chợ đen là rất đúng, tránh tình trạng lũng đoạn thị trường, nhưng cũng chưa phải là triệt để, vì chợ đen sẽ biến tướng theo nhiều kiểu khác, hoạt động lẩn quất, tinh vi hơn. 

Hiện, doanh nghiệp Thép chỉ có 2 mong muốn sau: Thứ nhất, Bộ Công Thương làm thế nào để can thiệp với Ngân hàng cung ứng ngoại tệ ổn định cho ngành Thép nhập nguyên liệu, đưa thép thành một trong những ngành được ưu tiên cung ứng ngoại tệ. Bên cạnh đó là việc kiểm soát chặt chẽ sản phẩm nào trong nước sản xuất được, kiểm soát nguồn ngoại tệ để nhập các mặt hàng này, như kiểu hạn chế nhập hàng xa xỉ. Thứ 2, đủ điện để sản xuất. Đây mới chính là vấn đề tôi cho là quan trọng hơn cả. 

PV: Theo ông, muốn tích trữ được thêm ngoại tệ, Nhà nước cần phải làm gì? 

Ông Phạm Chí Cường: Đối với những nước mạnh, xuất khẩu hàng hóa có giá trị gia tăng lớn, thì sẽ có nguồn ngoại tệ dồi dào. Ở Việt Nam, chiếm tỷ lệ xuất khẩu lớn là hai ngành dệt may và da giầy thì lại có giá trị gia tăng thấp, ngoại tệ tưởng là lớn, nhưng lại chẳng đáng là bao, chủ yếu là xuất khẩu thô như dầu, than... Vì vậy nên mình rất thiếu ngoại tệ. Việc cần làm của Nhà nước chúng ta bây giờ là cần tăng tỷ lệ giá trị giá tăng trong nước, có như thế mới thu được nhiều ngoại tệ. 

PV: Cảm ơn ông!