Quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Xê-nê-gan không ngừng phát triển

Giới thiệu nền kinh tế Xê-nê-gan

Cộng hòa Xê-nê-gan (Sénégal) nằm ở khu vực Tây Phi, phía Bắc giáp Mô-ri-ta-ni, phía Đông giáp Ma-li, phía Nam giáp CH Ghi-nê và Ghi-nê Bít-xao, phía Tây giáp Đại Tây Dương. Nước Găm-bi-a nằm lọt giữa Xê-nê-gan. Với thủ đô là Đa-ca (Dakar), Xê-nê-gan có diện tích rộng 196.190 km2, dân số 13.711.597 người (2010), ngôn ngữ sử dụng là tiếng Pháp, đơn vị tiền tệ là đồng franc CFA (tỷ giá 1 USD = 465,39 FCFA). Về tôn giáo, đạo Hồi chiếm 94%, đạo Thiên Chúa 5% và tôn giáo cổ truyền 1%.Xê-nê-gan có khí hậu nhiệt đới, nóng ẩm.

Về chính sách đối ngoại, Xê-nê-gan theo đuổi đường lối đối ngoại đa dạng hóa, mở cửa nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật. Pháp là nước viện trợ nhiều nhất cho Xê-nê-gan và cung cấp chuyên gia kỹ thuật, quân sự cho Xê-nê-gan. Hai nước ký Hiệp định phòng thủ kể từ khi Xê-nê-gan giành độc lập nên Pháp vẫn luôn có 1.200 quân tại đây. Từ cuối những năm 1980, Mỹ bắt đầu tăng cường quan hệ với Xê-nê-gan trong các lĩnh vực kinh tế, đào tạo. Trong khuôn khổ của chương trình "Sáng kiến đối phó với khủng hoảng ở châu Phi của Mỹ", Mỹ đã gửi các chuyên gia quân sự tới giúp Xê-nê-gan đào tạo binh lính gìn giữ hòa bình.

Xê-nê-gan chủ trương duy trì quan hệ láng giềng tốt với Mô-ri-ta-ni, Găm-bi-a và Ghi-nê Bít-xao. Tuy vậy, do xung đột ở vùng Casamance, vấn đề người tỵ nạn Xê-nê-gan và các tranh chấp lãnh thổ vẫn chưa được giải quyết nên đôi lúc quan hệ giữa Xê-nê-gan và các nước này còn căng thẳng.

Xê-nê-gan là thành viên Liên hợp quốc, AU, KLK, ICO, Cộng đồng các nước sử dụng tiếng Pháp, Liên minh Kinh tế và Tiền tệ Tây Phi (UEMOA) và hàng chục tổ chức quốc tế và khu vực khác.

Nhìn chung tình hình chính trị tại Xê-nê-gan khá ổn định so với các nước khác trong khu vực và có tiếng nói quan trọng tại các diễn đàn khu vực và quốc tế.

Về kinh tế, Xê-nê-gan là nước nghèo tài nguyên, khoáng sản chỉ có phốt phát nhưng trữ lượng không lớn. Từ năm 1985, Xê-nê-gan bắt đầu thực hiện cải tổ cơ cấu kinh tế theo chương trình hợp tác với IMF, tự do hoá nền kinh tế và phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Tháng 1/1994, Xê-nê-gan đã tiến hành một chương trình cải cách kinh tế táo bạo với sự giúp đỡ của công động các nhà tài trợ quốc tế. Hàng năm Xê-nê-gan nhận được khoảng 60 triệu USD vốn vay từ các nguồn bên ngoài.

Xê-nê-gan nhập khẩu lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng, hàng công nghiệp; xuất khẩu lạc và các chế phẩm từ lạc, cá, cá hộp, phốt phát, bông, sản phẩm từ dầu mỏ. Từ 1995, Xê-nê-gan xóa bỏ độc quyền nhập khẩu gạo của công ty Nhà nước, tự do hóa hoàn toàn việc nhập khẩu gạo.

Xê-nê-gan là thành viên của Cộng đồng kinh tế Tây Phi (ECOWAS), Liên minh Kinh tế và Tiền tệ Tây Phi (UEMOA), WTO và là một trong những những nước đề xuất ra "Sáng kiến đối tác mới vì sự phát triển châu Phi" (NEPAD). Xê-nê-gan chủ trương đẩy mạnh hội nhập khu vực và thống nhất mức thuế suất trong khu vực.

Trong cơ cấu kinh tế, nông nghiệp chiếm 14,9%, công nghiệp 21,4%, dịch vụ 63,6% (2010). Công nghiệp Xê-nê-gan chưa phát triển, mới chỉ có ngành khai thác phốt phát, tìm kiếm dầu lửa, ngành chế biến nông nghiệp, lắp ráp, vật liệu xây dựng. Nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế, chiếm 75% giá trị xuất khẩu. Nông sản chính có lạc, lúa, hoa màu. Do luôn bị hạn hán đe dọa nên nông nghiệp Xê-nê-gan chưa đáp ứng được nhu cầu lương thực trong nước. Theo Tổ chức các nhà sản xuất và chuyên gia nông nghiệp Xê-nê-gan, sản xuất lúa địa phương chỉ đáp ứng được 30% nhu cầu trong nước. Mỗi năm, nước này phải nhập từ 700.000 đến 900.000 tấn gạo mặc dù đã có những tiến bộ về mặt nông nghiệp nhờ thực hiện Chương trình Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp vì sự phồn vinh (GOANA).

Hiện nay, Xê-nê-gan đang tập trung đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp, đánh cá và xây dựng cơ sở hạ tầng. Năm 2010, GDP đạt 23,86 tỷ USD (tính theo ngang giá sức mua-PPP). GDP đầu người: 1900 USD (PPP), tăng trưởng GDP đạt 3,9%, tỷ lệ lạm phát là 1,2%.

Theo Báo cáo tổng kết năm 2010 và viễn cảnh kinh tế 2011 của Ngân hàng Thế giới vừa công bố, kinh tế Xê-nê-gan đã lấy lại tốc độ tăng trưởng cao nhờ sự phục hồi của nền kinh tế thế giới. Ngoài ra, các yếu tố như tăng xuất khẩu, tăng đầu tư trực tiếp nước ngoài và tăng lượng vốn đầu tư về nước của kiều dân cũng góp phần phục hồi nền kinh tế nước này. Một khía cạnh tích cực khác nữa là các nguồn vốn đầu tư vào nhiều dự án cơ sở hạ tầng lớn như đường cao tốc, sân bay mới Diass đang xây dựng.
Tuy nhiên, Xê-nê-gan cũng phải đối mặt với một số khó khăn như tỷ lệ hộ gia đình nghèo đói vẫn cao, sự thiếu hụt năng lượng trầm trọng.

Về ngoại thương, từ 1995, Xê-nê-gan xóa bỏ độc quyền nhập khẩu gạo của công ty nhà nước và tự do hóa hoàn toàn việc nhập khẩu gạo. Năm 2010, Xê-nê-gan xuất khẩu 2,112 tỷ USD các mặt hàng cá, đỗ lạc, sản phẩm dầu lửa, phốt phát, bông. Các đối tác xuất khẩu chính gồm Mali 20.12%, Ấn Độ 9.84%, Gambia 5.58%, Pháp 5.02%, Italy 4.23%.

Về nhập khẩu, năm 2010, nước này mua 4,474 tỷ USD lương thực, thực phẩm, đồ uống, hàng tiêu dùng, dầu hỏa. Các đối tác nhập khẩu chính gồm Pháp 19.58%, Anh 9.64%, Trung Quốc 8.08%, Hà Lan 5.64%, Thái Lan 4.75%, Mỹ 3.97%.

Quan hệ Việt Nam - Xê-nê-gan

Việt Nam và Xê-nê-gan thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 29/12/1969. Hiện nay, Đại sứ quán ta tại An-giê-ri kiêm nhiệm Xê-nê-gan và Đại sứ quán Xê-nê-gan tại Bắc Kinh kiêm nhiệm Việt Nam.

Hai nước đã trao đổi một số đoàn cấp cao. Ta đã có các đoàn của Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình (1995), của Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh (1996) sang thăm và làm việc tại Xê-nê-gan. Về phía Bạn có đoàn của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Xê-nê-gan sang Việt Nam vào các năm 1996, 1999.

Từ năm 1997 đến 2005, mỗi năm Việt Nam đưa khoảng 100 chuyên gia nông nghiệp sang làm việc tại Xê-nê-gan và được đánh giá rất cao hiệu quả làm việc của chuyên gia Việt Nam. Tháng 5/2003, Đại sứ Xê-nê-gan tại Nhật Bản được sự ủy quyền của Tổng thống Xê-nê-gan đã trao tặng Bộ trưởng Nông nghiệp và PTNT Lê Huy Ngọ Huân chương Quốc gia hạng Sư tử vì những đóng góp của Việt Nam đối với sự nghiệp phát triển nông nghiệp và an ninh lương thực của Xê-nê-gan.

Tổng thống Abdoulaye Wade cho rằng việc triển khai thành công chương trình hợp tác nông nghiệp 3 bên Việt Nam – FAO – Xê-nê-gan là một điển hình tốt về hợp tác Nam-Nam.

Hai nước đã ký Hiệp định khung về hợp tác kinh tế, thương mại, văn hóa, khoa học kỹ thuật vào năm 1995, Hiệp định hợp tác ba bên giữa Việt Nam-FAO- Xê-nê-gan năm 1996.

Về quan trao đổi thương mại, nếu như năm 2001, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Xê-nê-gan mới chỉ đạt 21,3 triệu USD và nhập khẩu 0,13 triệu USD thì đến năm 2008, 2009 xuất khẩu của ta sang Xê-nê-gan đạt trên 104 triệu USD mỗi năm, tăng gấp 5 lần so với năm 2001. Năm 2010, do tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế, kim ngạch XK chỉ đạt 80 triệu USD và nhập khẩu đạt 12,1 triệu USD. Tuy nhiên, theo số liệu của Tổng cục Hải quan Việt Nam, trong 3 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Xê-nê-gan đạt 60 triệu USD tăng 329% so với cùng kỳ năm ngoái. Ta xuất khẩu chủ yếu là các mặt hàng gạo, sản phẩm dệt may, linh kiện phụ tùng xe máy, sắt thép các loại, hạt tiêu, và nhập khẩu sắt thép phế liệu, bông, gỗ, chất dẻo nguyên liệu. Trong cán cân thương mại hai nước, Việt Nam luôn là nước xuất siêu.

Bảng 1: Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam – Senegal từ năm 2001 đến quý 1/2011

Đơn vị: triệu USD

 Nguồn: Hải quan Việt Nam

Bảng 2: Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Xê-nê-gan năm 2010

Đơn vị: triệu USD

 Nguồn: Hải quan Việt Nam

Bảng 3: Kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam từ Xê-nê-gan năm 2010

Đơn vị: triệu USD


Nhằm đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường tiềm năng này, Bộ Công Thương Việt Nam đã lên kế hoạch tổ chức đoàn nghiên cứu chính sách và xúc tiến thương mại tại Xê-nê-gan vào quý 3 năm 2011.

Với một thị trường tiềm năng như vậy, cùng với chính sách tăng cường và mở rộng hợp tác của Đảng và Nhà nước ta với châu Phi trong đó có Xê-nê-gan, sự nỗ lực của các Bộ, ngành, cộng đồng doanh nghiệp..., chắc chắn quan hệ kinh tế thương mại giữa hai nước sẽ có bước phát triển tốt đẹp trong thời gian tới.