Tầm nhìn chiến lược về sản phẩm công nghiệp chủ lực của TP. Hồ Chí Minh

PV: Ông có ý kiến gì về chủ trương của Nhà nước trong việc bình chọn sản phẩm công nghiệp chủ lực thời gian qua? Theo Ông, sản phẩm công nghiệp chủ lực của TP. Hồ Chí Minh trong những năm qua có phần chững lại, do những khó khăn gì? 

PGS.TS. Nguyễn Minh Tuấn: Chủ trương về việc tuyển chọn sản phẩm công nghiệp chủ lực tại các địa phương trong những năm qua đã thể hiện tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trước khi gia nhập WTO. Bởi lẽ, khi Việt Nam gia nhập WTO, các doanh nghiệp phải chấp nhận cạnh tranh với các công ty nước ngoài trong việc tiêu thụ sản phẩm, do đó Nhà nước cần có sự hỗ trợ, đầu tư cho các sản phẩm này để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (DN). Tuy nhiên, trong những năm qua, việc duy trì các sản phẩm công nghiệp (SPCN) chủ lực để có thể phát triển và tồn tại lâu dài trên thị trường vẫn còn nhiều khó khăn, cho dù Nhà nước đã có nhiều cố gắng trong việc đầu tư hỗ trợ cho các DN có các sản phẩm này. 

Trong những năm 2002-2005, Tp. Hồ Chí Minh đã có 35 DN tham gia chương trình, với các sản phẩm công nghiệp chủ lực ở nhiều lĩnh vực. Trong quá trình hoạt động, TP. HCM đã hỗ trợ hàng nghìn tỷ đồng đầu tư vốn vay mua sắm thiết bị, hỗ trợ cho các doanh nghiệp tham gia các chương trình xúc tiến thương mại - hội chợ, hội thảo, quảng bá trên các phương tiện thông tin đại chúng;… và qua nhiều đợt khảo sát, đánh giá trên cơ sở các tiêu chí: tổng doanh thu, tốc độ tăng trưởng, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, trình độ công nghệ,… chương trình đã công nhận 11 doanh nghiệp với 13 sản phẩm được trao danh hiệu “sản phẩm công nghiệp chủ lực” như: sản phẩm dây cáp điện của Công ty Tân Cường Thành; sản phẩm may mặc của Việt Tiến; mì ăn liền của Acecook Việt Nam; dây điện và cáp điện của Cadivi; sữa đậu nành và nước ngọt lon của Tribeco; bao bì màng đa lớp của Liksin; săm lốp xe máy và xe ô tô của Casumina… Tuy nhiên, đến nay, những sản phẩm này đã không còn vị thế là chủ lực ở TP.HCM nữa. Điều này, qua nghiên cứu thực tiễn về mặt chiến lược, có thể lý giải như sau: 

Thứ nhất là, các SPCN chủ lực của TP.HCM là những sản phẩm đang có mãi lực lớn, đang ở giai đoạn tăng trưởng cao trong vòng đời sản phẩm. Chính điều này đã hấp dẫn các nhà đầu tư lao vào kinh doanh các SPCN chủ lực, dẫn đến cạnh tranh gay gắt, khả năng sinh lợi của sản phẩm không còn cao, do đó sản phẩm dần dần không đạt được một số tiêu chuẩn như doanh thu, mức độ tăng trưởng qua hàng năm... 

Thứ hai là, một số DN có sự thay đổi người lãnh đạo, do đó về mặt tư duy chiến lược của người lãnh đạo mới có thể có những quan điểm không đồng tình với người lãnh đạo cũ, vì vậy có sự điều chỉnh chiến lược và chính sự điều chỉnh này đôi khi không phù hợp với nguồn lực của DN, khiến cho sản phẩm của DN mất dần vị thế trên thị trường. 

Thứ ba là, các DN có SPCN chủ lực đa phần là các DN có giá trị sản xuất công nghiệp cao, doanh nghiệp đang ở giai đoạn tăng trưởng, do đó DN thường có khuynh hướng áp dụng chiến lược tăng trưởng đa dạng hóa, mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh khác như bất động sản, chứng khoán, thương mại, dịch vụ… với tham vọng nâng cao mức tăng trưởng cho DN. Điều này làm cho nguồn lực của DN bị phân tán, không còn tập trung vào SPCN chủ lực của DN và khi có sự biến động thì SPCN chủ lực của DN dễ bị rơi vào suy thoái. 

Thứ tư là, một số DN đã quá tập trung vào thị trường xuất khẩu, bỏ lỏng thị trường nội địa, do đó khi có sự biến động lớn ở các thị trường này (suy thoái kinh tế năm 2008), thì các sản phẩm của các DN này gặp khó khăn lớn trong việc tiêu thụ sản phẩm. 

PV: TP. Vậy, Tp. HCM có nên tiếp tục đầu tư phát triển các SPCN chủ lực không và nên đầu tư vào những sản phẩm nào, thưa Ông? 

PGS.TS. Nguyễn Minh Tuấn: TP.HCM là một trung tâm kinh tế năng động lớn của cả nước nên tôi nghĩ rằng, một số DN sản xuất kinh doanh ở các lĩnh vực như: Công nghệ thông tin, chế biến thực phẩm, điện, điện tử, cao su, may mặc, cơ khí chế tạo máy… đều có SPCN chủ lực tại TP.HCM. Tuy nhiên, TP.HCM chỉ nên tập trung đầu tư vào một vài SPCN chủ lực trong thời gian tới thuộc 3 ngành: công nghệ thông tin, điện và điện tử, bởi vì sản phẩm mang tính hiện đại toàn cầu, hầu như tất cả DN đều dùng đến các sản phẩm này và sản phẩm của các ngành này vẫn luôn là thế mạnh của ngành Công nghiệp TP.HCM. 

PV: Theo Ông thì tiêu chuẩn bình chọn SPCN chủ lực hiện nay nên tập trung vào các nội dung gì? Các địa phương nên quan tâm vào SPCN chủ lực như thế nào để đạt hiệu quả? 

PGS.TS. Nguyễn Minh Tuấn: Theo tôi, để được công nhận là SPCN chủ lực thì các DN phải đạt một số tiêu chuẩn như doanh thu phải cao; tốc độ tăng trưởng hàng năm, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu cao; có công nghệ tiên tiến; đã đăng ký nhãn hiệu hàng hóa cho sản phẩm chủ lực; đạt một số tiêu chuẩn liên quan đến việc quản lý, sản xuất như ISO, HACCP…; thực hiện tốt chính sách bảo vệ môi trường; chăm sóc tốt người lao động; có nhiều hoạt động thể hiện trách nhiệm xã hội đối với cộng đồng… 

Để hoạt động hỗ trợ đầu tư vào SPCN chủ lực của Nhà nước có hiệu quả, các địa phương nên quan tâm thực hiện một số việc sau: 

- Cần rà soát lại các tiêu chuẩn bình chọn xem còn có phù hợp với giai đoạn hiện nay hay không? Nếu các tiêu chuẩn bình chọn không thể hiện được tính tích cực, sự cố gắng vươn lên của DN thì việc bình chọn sẽ mang tích cách đại trà, dẫn đến kinh phí đầu tư bị phân tán và không nên xem việc bình chọn là phong trào, lấy thành tích cho địa phương. 

- Căn cứ vào tính chất địa lý của vùng miền, khu vực kinh tế và đặc trưng của SPCN chủ lực để xác định việc đầu tư cho có hiệu quả. Ví dụ như các vùng miền núi, cao nguyên thì ưu tiên cho việc đầu tư trồng nguyên liệu cho các sản phẩm chế biến thuộc ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, công nghiệp chế biến gỗ, cao su… Còn như TP.HCM là một trung tâm kinh tế lớn của cả nước, thì ngoài việc đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, nên tập trung vào những DN có dự án liên quan đến việc xử lý các chất thải, tiếng ồn… từ sản xuất công nghiệp, nhằm giúp DN đạt được tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường. 

- Đầu tư thành lập một trung tâm thông tin và xúc tiến thương mại có nhiệm vụ hỗ trợ cho các DN có SPCN chủ lực về các mặt như: cung cấp thông tin; xúc tiến các hoạt động quảng bá SPCN chủ lực ra thị trường thế giới; làm đầu mối tiếp cận thị trường nước ngoài cho DN; liên hệ các tổ chức đào tạo trong và ngoài nước để tổ chức các lớp bồi dưỡng, nâng cao năng lực quản lý, tăng cường kỹ năng tư duy chiến lược cho các nhà lãnh đạo cấp cao trong DN. 

- Thông báo công khai, rộng rãi đến DN các chương trình hỗ trợ của Nhà nước và địa phương trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Thành lập một bộ phận tổ chức tập huấn, hướng dẫn cho các doanh nghiệp xây dựng các dự án để có thể tiếp cận được nguồn kinh phí hỗ trợ. 

PV: Xin trân trọng cảm ơn PGS!