Đẩy mạnh công tác chống buôn lậu
Theo các số liệu điều tra trong những tháng đầu năm 2014, mặc dù sản lượng sản xuất thuốc lá trong nước giảm, nhưng nhu cầu tiêu dùng thuốc lá không giảm. Thay vào đó là lượng thuốc lá nhập lậu tăng đột biến. Năm 2013, số thuốc lá nhập lậu là 21,9 tỷ điếu, chiếm 20,7% thị phần. Riêng 9 tháng đầu năm 2014, thuốc lá nhập lậu đã tăng lên 30-40%. Nhìn chung, diễn biến của thuốc lá nhập lậu vẫn rất phức tạp. Nếu như trước đây, thuốc lá lậu xuất hiện nhiều ở các tỉnh miền Tây Nam bộ, chủ yếu là JET và HERO (giá khoảng 14.000đ/bao), thì nay đã xuất hiện lan tràn ở hầu hết các tỉnh trên phạm vi toàn quốc với nhiều loại giá rẻ, chất lượng kém như: League, Luxury, Cambo, Ram, Rainson (giá từ 2.700 - 4.000đ/bao), Mine, Gem (4.000đ/bao)…
Riêng năm 2013, thuốc lá nhập lậu đã gây thất thu ngân sách nhà nước 6.500 tỷ đồng. Với tình trạng thuốc lá lậu như hiện nay, thì năm 2014, ngân sách nhà nước sẽ thất thu hơn 8.000 tỷ đồng. Hiện tại, Việt Nam là thị trường tiêu thụ thuốc lá lậu lớn thứ hai trong số 11 quốc gia châu Á được khảo sát.
Đai vác hàng, thuốc lá lậu
Ở góc độ tính thuế, nếu so với các nước có chung đường biên giới với nước ta thì thuốc lá Việt Nam đang chịu mức thuế cao hơn rất nhiều. Hiện tại, thuốc lá ở Việt Nam chịu thuế TTĐB 65%, thuế VAT 10%, thuế nhập khẩu 135%. Trong khi đó, tại Campuchia, thuế TTĐB 10%, thuế nhập khẩu 7%; Lào: thuế TTĐB là thuế hỗn hợp gồm thuế tương đối và thuế tuyệt đối, bình quân khoảng 35%, thuế nhập khẩu 40%; Trung Quốc: thuế TTĐB là thuế hỗn hợp, tỷ lệ thuế trên giá thuốc bán lẻ là 40%, thuế nhập khẩu 25%.
Mặc dù bị ảnh hưởng bởi tình trạng buôn lậu và tình hình sản xuất kinh doanh gặp khó khăn, nhưng các doanh nghiệp trong ngành Thuốc lá vẫn luôn chấp hành nghiêm các quy định của Luật Phòng chống tác hại thuốc lá. Tuy nhiên, nếu tăng thuế TTĐB thuốc lá vào thời điểm này sẽ vô tình tiếp tục tạo “cú hích” cho buôn lậu phát triển, tiêu thụ thuốc lá không giảm mà sẽ tăng do thuốc lá lậu trốn thuế, giá rẻ, không in ảnh báo và không kiểm soát được chất lượng. Vì vậy việc tăng thuế TTĐB cần có lộ trình hợp lý và việc chống buôn lậu thuốc lá cần đi trước một bước.
Tăng thuế TTĐB với mức tăng và lộ trình phù hợp
Là mặt hàng gọn, nhẹ, dễ vận chuyển, giá trị cao, lại là mặt hàng chịu thuế TTĐB nên thuốc lá đang là mặt hàng buôn lậu thu siêu lợi nhuận và ngày càng gia tăng. Nếu thuế TTĐB của Việt Nam tăng cao trong khi các nước có chung đường biên giới nước ta còn thấp, sẽ gián tiếp làm tăng lợi nhuận của buôn lậu, tình trạng buôn lậu sẽ càng nghiêm trọng hơn, làm thất thu ngân sách nhà nước, trong khi không đạt được mục tiêu giảm người hút, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Ở Việt Nam, thuốc lá lậu rẻ hơn nhiều so với thuốc lá sản xuất trong nước (cùng chủng loại, cùng phân khúc) do trốn thuế (Thuế TTĐB 65%, VAT 10%, thuế nhập khẩu 135%), lại không phải in cảnh báo sức khỏe, không phải trích Quỹ phòng chống tác hại thuốc lá. Vì giá rẻ nên thuốc lá lậu vẫn được nhiều người tiêu dùng lựa chọn mặc dù tác hại của thuốc lá nhập lậu ảnh hưởng lớn đến sức khỏe do không kiểm soát được chất lượng, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Theo kết quả phân tích của Viện Kinh tế kỹ thuật Thuốc lá, thì trong thuốc lá lậu có một số độc tố cấm sử dụng, và hàm lượng Tar, Nicotine vượt mức cho phép nhiều.
Như vậy, khi thuế TTĐB tăng dẫn đến thuốc lá lậu tăng, người tiêu dùng có xu hướng chuyển sang mua và hút thuốc lá nhập lậu, vừa rẻ hơn và không in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh. Kết quả là sản xuất trong nước bị thu hẹp và tổng thu ngân sách nhà nước giảm chứ không tăng, mặc dù tăng thuế suất (lý do là phần thu ngân sách mất đi do thuốc lá lậu nhiều hơn phần thu được do tăng thuế). Trong khi đó, lượng người hút thuốc vẫn không giảm.
Vì vậy, để việc tăng thuế TTĐB đạt được mục tiêu đề ra, tăng thu ngân sách nhà nước và giảm tiêu dùng thuốc lá, xét trong bối cảnh hiện tại và có tính đến tình trạng buôn lậu thuốc lá hiện nay, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam đã kiến nghị với Quốc hội như sau:
- Tạm thời chưa tăng thuế TTĐB đối với thuốc lá. Trước mắt, đẩy mạnh công tác chống buôn lậu thuốc lá vào thị trường Việt Nam để tăng thu cho ngân sách nhà nước.
- Kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành hỗ trợ về tài chính, trang thiết bị cho lực lượng Bộ đội biên phòng, Công an, Hải quan tại các cửa khẩu, khu vực biên giới là điểm “nóng” của hoạt động buôn lậu thuốc lá. Việc ngăn chặn thuốc lá lậu tại các cửa khẩu, khu vực biên giới đóng vai trò hết sức quan trọng trong công tác chống buôn lậu thuốc lá.
- Cho phép trích 50% Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá để hỗ trợ và trang bị phương tiện cho các lực lượng chức năng làm công tác chống buôn lậu thuốc lá. Sau khi đã ngăn chặn được đáng kể lượng thuốc lá nhập lậu, Quốc hội sẽ xem xét tăng thuế suất thuế TTĐB theo lộ trình hợp lý, phù hợp với tình hình thực tế. Đề xuất cụ thể: tăng 70% từ năm 2017 và 75% vào năm 2020.
