Hiệp hội
Thuốc lá Việt Nam, Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam hoàn toàn ủng hộ chủ
trương của Chính phủ sẽ tăng dần thuế TTĐB với mặt hàng thuốc lá, nhằm
mục đích tăng thu ngân sách Nhà nước và giảm dần tiêu dùng thuốc lá. Tuy
nhiên, các biện pháp này cũng cần được cân nhắc và triển khai phù hợp
với tình hình thực tế của ngành Thuốc lá.
Trong những năm qua, ngành Công nghiệp Thuốc lá trong nước chịu ảnh hưởng chung của khủng hoảng kinh tế thế giới và suy thoái kinh tế trong nước, hoạt động trong một môi trường pháp lý nghiêm ngặt, vượt trên các khuyến nghị chính sách của Công ước khung kiểm soát thuốc lá toàn cầu… Cụ thể, như in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 50%, đóng góp vào Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (từ 1/5/2013 là 1% trên giá tính thuế TTĐB, tăng lên 1,5% vào tháng 5/2016 và đạt mức 2% vào tháng 5/2019), cấm quảng cáo và khuyến mại dưới mọi hình thức, và yêu cầu cấp phép toàn diện... Bên cạnh đó, mặt hàng thuốc lá phải áp thuế TTĐB - tăng đáng kể và liên tiếp kể từ tháng 1/2006 (từ 45% vào năm 2005 lên 55% vào năm 2006 và 65% vào năm 2008) đã gây ra sự tăng trưởng đột biến của thuốc lá nhập lậu trong giai đoạn 2006 - 2012, với mức tăng 50% (tương đương 6 tỷ điếu).
Đề cập về việc áp tăng thuế TTĐB đối với mặt hàng thuốc lá trong tình hình kinh tế suy giảm hiện nay, ông Vũ Văn Cường - Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam cho rằng, việc tăng thuế TTĐB sẽ đẩy giá thuốc lá hợp pháp lên cao, dẫn đến thuốc lá nhập lậu gia tăng. Do vậy, người tiêu dùng chuyển sang tiêu dùng các sản phẩm nhập lậu do giá rẻ hơn rất nhiều, dễ dàng mua ở khắp nơi, có bao bì đẹp hơn vì không phải in cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh. Kết quả là sản xuất của ngành Công nghiệp Thuốc lá hợp pháp sẽ bị ảnh hưởng trầm trọng, người lao động mất công ăn việc làm, nên phạm vi đánh thuế thuốc lá hợp pháp bị thu hẹp, còn thị trường thì tràn ngập các sản phẩm thuốc lá nhập lậu, không được kiểm soát về chất lượng, tác hại đến sức khỏe cộng đồng.
Theo số liệu khảo sát của Trung tâm Thuế và Đầu tư Quốc tế và Tổ chức Oxford Economics, Việt Nam là thị trường tiêu thụ thuốc lá lậu lớn thứ 2 trong số 11 quốc gia châu Á. Năm 2013, tổng số thuốc lá tiêu thụ tại Việt Nam là 104,8 tỷ điếu, trong đó bao gồm 87,8 tỷ điếu hợp pháp và 17,0 tỷ điếu nhập lậu. Thuốc lá nhập lậu lấy đi 20% thị phần và làm thất thu thuế nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước (ước tính ngân sách nhà nước thất thu 6.500 tỷ đồng, tương đương 309 triệu USD năm 2012, tức 42% tổng đóng góp ngân sách của toàn ngành Công nghiệp Thuốc lá).
Ngoài ra, thuốc lá lậu còn làm mất sản lượng nguyên liệu 18.000 tấn (tương đương với 10.000 ha), làm mất hơn 5 triệu công lao động của người nông dân trồng thuốc lá và 600.000 công lao động tại các nhà máy trong 1 năm. Hơn nữa, việc tăng thuế TTĐB trong điều kiện buôn lậu thuốc lá như hiện nay, thì nguồn thu ngân sách nhà nước chưa chắc đã tăng, vì buôn lậu sẽ gia tăng, sản xuất trong nước bị thu hẹp. Nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách hiện nay là phải chống buôn lậu trước; việc kiểm soát thuốc lá nhập lậu sẽ là vấn đề cốt yếu để duy trì và tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước, đồng thời đảm bảo tính cạnh tranh lành mạnh của thị trường thuốc lá.
Trên cơ sở phân tích trên và để đảm bảo tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước, đồng thời góp phần tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp trong ngành Thuốc lá, theo Chủ tịch Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam Vũ Văn Cường, tại thời điểm hiện tại, tạm thời chưa nên tăng thuế suất thuế TTĐB đối với thuốc lá. Trước hết, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cần có Chỉ thị gấp yêu cầu các bộ, ngành và các địa phương cùng quyết liệt vào cuộc kiên quyết chống buôn lậu ở cả đầu vào và đầu ra thuốc lá lậu như những năm 90 của thế kỷ trước. Cụ thể: Đầu vào thuốc lá lậu là tại các cửa khẩu, biên giới (chủ yếu là biên giới Tây Nam). Đầu ra thuốc lá lậu là các cửa hàng, tủ, quầy bán thuốc các địa phương. Chống ở đầu ra thì dễ hơn, nhưng Chính quyền các địa phương phải vào cuộc, khi đó thuốc lá lậu sẽ giảm hẳn. Khi đã ngăn chặn được đáng kể lượng thuốc lá nhập lậu, thì có thể xem xét tăng thuế suất thuế TTĐB, và cần tính toán đến ổn định nguồn thu ngân sách lâu dài, hài hòa lợi ích giữa các bên và có lộ trình phù hợp để doanh nghiệp thích nghi. Hiện nay, tổng đóng góp ngân sách Nhà nước của toàn ngành Công nghiệp Thuốc lá khoảng 20.000 tỷ đồng, xấp xỉ 1 tỷ USD. Nếu ngăn chặn được buôn lậu thì chắc chắn sự đóng góp của ngành Thuốc lá cho ngân sách nhà nước sẽ tăng lên đáng kể.
