Tăng trưởng quý I thấp: Những chỉ báo đầy khó khăn

Những con số đáng lo ngại 

So với cùng kỳ năm trước, ngành Công nghiệp chế biến – ngành sản xuất chiếm tỷ trọng lớn nhất lại là ngành gặp nhiều khó khăn nhất. Chỉ số sản xuất của ngành này 3 tháng đầu năm nay chỉ tăng 3,2%, thấp hơn nhiều so với mức tăng 13,4% của cùng kỳ năm trước. Trong số 32 nhóm hàng công nghiệp chế biến chính thì có đến 18 nhóm hàng có chỉ số sản xuất giảm. 

Do kinh tế khó khăn cộng với giá cả tăng cao, người tiêu dùng tiếp tục thắt chặt chi tiêu nên lượng tiêu thụ hàng hoá giảm mạnh. Những tháng đầu năm, mặc dù nhiều doanh nghiệp liên tiếp tung ra các đợt khuyến mại, giảm giá nhằm kích cầu, nhưng lượng hàng hoá bán ra liên tục giảm mạnh. Tổng mức lưu chuyển hàng hoá bán lẻ và dịch vụ 3 tháng đầu năm tăng 21,8% so với cùng kỳ nhưng nếu loại trừ yếu tố tăng giá thì mức tăng chỉ còn 5%, là mức tăng thấp nhất so với mức tăng trên 10% trong vài năm trở lại đây (trừ năm 2009). Lượng hàng tồn kho của các doanh nghiệp tăng cao kỷ lục so với cùng kỳ năm trước, trong đó, phân bón và hợp chất nitơ tăng 62,7%, sắt thép tăng 59,1%, bia và mạch nha tăng 48%, dây và cáp điện tăng 29%, đồ uống không cồn tăng 11%... 

Nói về những khó khăn của năm nay, ông Đỗ Duy Thái - Tổng giám đốc Công ty CP Thép Việt Pomina cho rằng: “Đây có lẽ là năm bi kịch nhất đối với các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nặng khi mọi thứ dường như nằm ngoài tầm kiểm soát, đặc biệt là kênh tiêu thụ ở thị trường nội địa”. Thậm chí thông tin cho rằng số doanh nghiệp trong Hiệp hội Thép VN (VSA) có lượng thép tồn kho từ vài chục lên đến cả trăm ngàn tấn hiện có mấy chục doanh nghiệp, chủ yếu là các doanh nghiệp giữ thị phần chi phối trên thị trường. Rất nhiều doanh nghiệp thép chỉ chạy 50-60% công suất thiết kế, thậm chí có ít nhất sáu doanh nghiệp đã ngừng sản xuất do hàng bán không được. 

Ghi nhận của Tổng công ty Công nghiệp Xi măng VN (Vicem) cũng cho thấy, sản lượng clinker lẫn ximăng bột của các doanh nghiệp thành viên đều rơi vào mức âm, trong khi lượng xi măng tiêu thụ cũng chỉ bằng 74% so với cùng kỳ năm ngoái. Các hiệp hội sản xuất về cơ khí, gạch cũng cho rằng, năm nay là năm cực kỳ khó khăn cho sản xuất cũng như tiêu thụ sản phẩm. 

Chỉ tính riêng trong quý I đã có trên 2.200 doanh nghiệp đã làm thủ tục giải thể và trên 9.700 doanh nghiệp đăng ký ngừng hoạt động 

Xuất khẩu cũng gặp khó 

Tổng kim ngạch xuất khẩu quý I ước đạt 24,5 tỷ USD, tăng 23,6% so với cùng kỳ năm trước. Một điều đáng lưu ý là kim ngạch xuất khẩu của khu vực 100% vốn trong nước ước đạt 8,98 tỷ USD, tương đương với cùng kỳ năm trước; trong khi đó, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 15,54 tỷ USD, tiếp tục tăng tới 43% so với cùng kỳ. 

Một điều đáng lưu ý là giá xuất khẩu giảm cũng làm kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng nông sản giảm khoảng 330 triệu USD, kim ngạch xuất khẩu của than đá giảm 66 triệu USD, tính chung do giá xuất khẩu giảm đã làm giảm kim ngạch xuất khẩu khoảng 396 triệu USD so với cùng kỳ năm ngoái. Không chỉ giảm về giá, sản lượng của nhiều loại hàng hoá truyền thống cũng giảm mạnh, đặc biệt là nhóm hàng nông sản và khoáng sản. Điển hình như gạo giảm 42,5 cả về lượng và giá trị, cà phê giảm 10,1% về lượng và 11,8% về giá trị, giá mặt hàng cao su giảm mạnh 66,9%, quặng và khoáng sản khác giảm mạnh gần 67%... 

Tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hoá quý I đạt 24,77 tỷ USD, tăng 6,9% so với cùng kỳ. Nhập siiêu cả quý I là 251 triệu USD, giảm hơn 3 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái, tỷ trọng nhập siêu/xuất khẩu chỉ chiếm hơn 1%. Hệ lụy nhập khẩu giảm sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới nguồn nguyên liệu sản xuất của các doanh nghiệp trong thời gian tới. 

Tại cuộc họp báo về tình hình công nghiệp - thương mại 3 tháng đầu năm nay với các cơ quan báo chí, đại diện Bộ Công Thương cho biết, dù xuất khẩu tăng trưởng tốt, nhưng triển vọng xuất khẩu rất đáng lo. Phần lớn các doanh nghiệp da giầy và dệt may đã hết đơn hàng, chỉ có một vài doanh nghiệp lớn trong ngành ký được đơn hàng cho quý II. Bên cạnh đó, công nghiệp chế tạo như ngành điện tử, điện lạnh sụt giảm nghiêm trọng do sức mua đình đốn. 

Tình trạng “đói” đơn hàng xuất khẩu đang diễn ra tại rất nhiều doanh nghiệp. Theo ông Phạm Xuân Hồng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, tình hình hợp đồng xuất khẩu sang 3 thị trường chính là Mỹ, Nhật, châu Âu đang giảm 10% - 15% so với đầu năm. Thực tế, nhiều doanh nghiệp dệt may rất khó tìm được đơn hàng có số lượng lớn mà chỉ có các đơn hàng vài chục nghìn sản phẩm. Cho đến nay, mới chỉ có một số doanh nghiệp da giày là ký được hợp đồng đến hết quý II, nhưng đơn hàng lại giảm từ 20% - 30% so với cùng kỳ năm trước. 

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Thành Biên nhận định: trong bối cảnh lãi suất cho vay còn cao, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp gặp khó khăn, giá xuất khẩu giảm… thì áp lực tăng giá trị kim ngạch xuất khẩu từ nay đến cuối năm rất lớn. 

Tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, cần bàn tay của Nhà nước 

Thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh, trong đó ưu tiên thúc đẩy tiêu thụ trên thị trường nội địa và đẩy mạnh xuất khẩu của những tháng tiếp theo là nhiệm vụ hàng đầu để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Trước mắt, Bộ Công Thương tập trung chỉ đạo các đơn vị trực thuộc tiếp tục nghiên cứu đẩy mạnh hoạt động cải tiến công nghệ, tăng cường quản lý, nghiên cứu sử dụng nguyên liệu và các máy móc thiết bị đã sản xuất được trong nước để giảm chi phí, hạ giá thành và tăng hiệu quả đầu tư kinh doanh. Đồng thời, đẩy mạnh sản xuất để đảm bảo cân đối cung cầu các mặt hàng thiết yếu. 

Ngoài ra, Bộ Công Thương sẽ theo dõi chặt chẽ, cập nhật tình hình diễn biến giá cả, tiến độ xuất khẩu các mặt hàng, những biến động của thị trường thế giới để kịp thời có các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, thực hiện tốt việc mua tạm trữ hàng hoá để giữ giá xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, đáo hạn ngân hàng. Bên cạnh đó, triển khai thực hiện tốt Chương trình Xúc tiến thương mại quốc gia giai đoạn 1 nhằm tìm kiếm, mở rộng, khai thông thị trường đối với các mặt hàng nông sản, thuỷ sản và các mặt hàng công nghiệp xuất khẩu. Đồng thời, thường xuyên tổ chức họp giao ban xuất nhập khẩu với các bộ, ngành, hiệp hội ngành hàng, tập đoàn, tổng công ty và doanh nghiệp để kịp thời tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu. Cũng với đó là tiếp tục thực hiện các chính sách hạn chế nhập khẩu mặt hàng không thiết yếu, hàng tiêu dùng không khuyến khích nhập khẩu để góp phần kiềm chế nhập siêu. 

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Nam Hải nhấn mạnh: Trong điều kiện thị trường xuất khẩu gặp khó khăn, tiêu thụ trong nước tiếp tục là yếu tố kích thích sản xuất trong nước phát triển, Bộ Công Thương sẽ tục triển khai mạnh mẽ Chương trình Xúc tiến thương mại nội địa, trọng tâm là việc tổ chức các đợt bán hàng về khu vực nông thôn và các khu công nghiệp; phát triển mạng lưới phân phối, mở rộng hệ thống bán lẻ hàng hóa, dịch vụ; tiếp tục đẩy mạnh chương trình “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.