Từ cây trồng truyền thống đến ngành hàng chủ lực
Thái Nguyên từ lâu được biết đến là một trong những vùng chè nổi tiếng của cả nước. Theo số liệu tổng hợp của UBND tỉnh Thái Nguyên, hiện toàn tỉnh có trên 22.000ha chè, sản lượng chè búp tươi đạt hơn 265.000 tấn/năm, tổng giá trị sản phẩm từ cây chè ước đạt 14,8 nghìn tỷ đồng trong năm 2025. Diện tích và sản lượng chè của Thái Nguyên lần lượt chiếm hơn 18% và 24% so với cả nước.
Cây chè hiện diện ở phần lớn các xã, phường trong tỉnh, hình thành những vùng chè nổi tiếng như Trại Cài, Khe Cốc, Tân Cương, La Bằng, Bằng Phúc... Đây không chỉ là những vùng sản xuất chè hàng hóa mà còn là không gian văn hóa gắn với đời sống của người dân qua nhiều thế hệ.
Với mục tiêu đưa giá trị ngành chè đạt trên 25.000 tỷ đồng vào năm 2030, hướng tới xây dựng chè trở thành “cây trồng tỷ USD”, tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Nghị quyết số 11-NQ/TU về phát triển cây chè, xác định rõ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Từ chủ trương đó, sản xuất chè trên địa bàn tỉnh đang có những chuyển biến tích cực, từng bước chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và ứng dụng khoa học kỹ thuật.
Đến nay, toàn tỉnh có trên 6.400ha chè được cấp chứng nhận VietGAP, 179ha đạt chứng nhận hữu cơ; 203 sản phẩm chè được công nhận OCOP từ 3 đến 5 sao. Tỉnh cũng đã quản lý, giám sát 132 mã số vùng trồng chè được gắn định vị GPS, góp phần nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Tại xã Phú Thịnh, cây chè đang trở thành một trong những ngành sản xuất quan trọng, góp phần tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Toàn xã hiện có 728,14ha chè, trong đó 675,3ha chè kinh doanh và 52,9ha chè kiến thiết cơ bản. Năng suất chè búp tươi đạt khoảng 130 tạ/ha, sản lượng hàng năm ước trên 9.000 tấn, giá trị sản phẩm trà đạt hơn 200 tỷ đồng.
Điều đáng ghi nhận là người dân Phú Thịnh ngày càng quan tâm đến sản xuất chè an toàn, nâng cao chất lượng thay vì chỉ chú trọng sản lượng. Toàn xã hiện có 196ha chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; 2 sản phẩm chè đạt chuẩn OCOP, trong đó có 1 sản phẩm OCOP 4 sao và 1 sản phẩm OCOP 3 sao.
Vùng nguyên liệu chè của xã đã được cấp 6 mã số vùng trồng với tổng diện tích 43ha; 5ha chè được chứng nhận hữu cơ; một chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn được xác nhận cho sản phẩm chè và 2 văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ cho sản phẩm chè.
Ông Nguyễn Hữu Đông, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Thịnh cho biết, địa phương đã ban hành Nghị quyết riêng về phát triển cây chè, nâng cao giá trị sản phẩm trà gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2025-2030.
Theo đó, đến năm 2030, Phú Thịnh phấn đấu đưa tổng diện tích chè lên khoảng 798ha, sản lượng chè búp tươi đạt trên 9.100 tấn/năm; khoảng 70% diện tích chè được chứng nhận sản xuất theo tiêu chuẩn GAP và 70% diện tích được cấp mã số vùng trồng. Tổng giá trị sản phẩm ngành chè phấn đấu đạt trên 300 tỷ đồng/năm. Xã cũng đặt mục tiêu có thêm từ 1-2 sản phẩm chè đạt OCOP 3 sao và ít nhất một sản phẩm chè đạt OCOP 4 sao. Đây được xem là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị cây chè, đồng thời tạo nền tảng phát triển du lịch trải nghiệm tại các vùng chè.
Trong quá trình nâng cao chất lượng cây chè ở Phú Thịnh, các hợp tác xã đang đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức lại sản xuất và hình thành chuỗi liên kết. HTX chè Hải Yến được thành lập năm 2018 với 7 thành viên nòng cốt, liên kết với 18 hộ trồng chè trên địa bàn xã. Ngay từ những ngày đầu hoạt động, HTX xác định muốn nâng cao giá trị sản phẩm thì trước hết phải kiểm soát được chất lượng từ vùng nguyên liệu.
Đến nay, HTX có 15ha chè, trong đó 5ha sản xuất theo hướng hữu cơ và 10ha đạt tiêu chuẩn VietGAP. Cùng với xây dựng vùng nguyên liệu, HTX đầu tư dây chuyền chế biến, từng bước chuẩn hóa các khâu sản xuất, chế biến và kiểm soát chất lượng.
Năm 2020, một sản phẩm của HTX được công nhận OCOP 4 sao. Hai sản phẩm chủ lực là trà xanh Bến Xuân và chè tôm nõn Hải Yến ngày càng được thị trường biết đến, qua đó góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ dân liên kết. “Làm chè sạch tốn công hơn, tốn chi phí hơn, nhưng chỉ có sản xuất sạch mới đảm bảo lâu dài, giúp người dân thoát nghèo bền vững và nâng cao thu nhập”, bà Hà Thị Yến, Giám đốc HTX chè Hải Yến chia sẻ.
Không chỉ nâng giá trị sản phẩm, HTX còn tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn. Thời gian tới, HTX tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ, đầu tư thiết bị chế biến hiện đại, tăng cường kiểm soát chất lượng, đồng thời tìm kiếm thêm thị trường, hướng tới xuất khẩu.
Hướng tới chuỗi giá trị bền vững
Bên cạnh những kết quả đạt được, ngành chè Thái Nguyên vẫn đối mặt không ít khó khăn. Một số diện tích chè có nguy cơ bị thu hẹp, nguồn nhân lực thiếu hụt; liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp chưa thật sự bền vững. Tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu còn thấp, trong khi năng lực tài chính và quản trị của một bộ phận hộ sản xuất, tổ hợp tác còn hạn chế.
Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, Thái Nguyên đang tập trung ổn định vùng nguyên liệu, rà soát và bảo vệ quỹ đất chè tập trung, cải tạo diện tích chè già cỗi bằng các giống có chất lượng cao. Tỉnh cũng khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, từng bước giảm sự phụ thuộc vào chè xanh truyền thống.
Cùng với đó, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, bảo hộ sở hữu trí tuệ và xúc tiến thương mại được xác định là những giải pháp quan trọng. Nhãn hiệu tập thể “Chè Thái Nguyên” đã được bảo hộ tại nhiều thị trường quốc tế; chỉ dẫn địa lý “Tân Cương” cũng được bảo hộ tại Liên minh châu Âu.
Đặc biệt, tỉnh hướng tới kết hợp sản xuất chè với phát triển du lịch. Những vùng chè nổi tiếng sẽ không chỉ là nơi sản xuất nông nghiệp mà còn trở thành điểm đến trải nghiệm, nơi du khách có thể tìm hiểu văn hóa trà, tham gia hái chè, chế biến và thưởng thức sản phẩm.
Theo lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Thái Nguyên, để cây chè thực sự trở thành ngành hàng chủ lực, việc nâng cao chất lượng sản xuất, chế biến và mở rộng thị trường tiêu thụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Thời gian tới, ngành Công Thương sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, không chỉ thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm chè tại thị trường trong nước mà còn hướng tới các thị trường quốc tế. Tỉnh sẽ tăng cường quảng bá thương hiệu chè Thái Nguyên, tận dụng các cơ hội từ những hiệp định thương mại mà Việt Nam tham gia để mở rộng thị trường xuất khẩu.
Cùng với đó, các sở, ngành liên quan đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân đổi mới phương thức sản xuất, đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm; hỗ trợ bao bì, đóng gói, truy xuất nguồn gốc và tăng cường tham gia các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại.
Ngành Công Thương cũng khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã đưa sản phẩm chè lên các sàn thương mại điện tử, mở rộng phương thức tiếp cận người tiêu dùng. Qua đó, từng bước chuyển từ tư duy sản xuất theo khả năng sang sản xuất gắn với nhu cầu thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người trồng chè.
Từ vùng nguyên liệu đến chế biến, từ xây dựng thương hiệu đến mở rộng thị trường, Thái Nguyên đang từng bước hình thành chuỗi giá trị chè theo hướng hiện đại, bền vững và đa giá trị. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp, HTX và người dân, cây chè Thái Nguyên đang có thêm động lực để vươn xa. Mục tiêu không chỉ là giữ vững danh hiệu “Đệ nhất danh trà”, mà còn đưa cây chè trở thành ngành hàng có giá trị cao, góp phần nâng cao đời sống người dân và tạo dựng thương hiệu chè Việt Nam trên thị trường quốc tế.
