Thấy gì qua gói kích cầu lần thứ nhất?

Vài nét về gói kích cầu

Thực tế, gói kích cầu khi “rót” vào đâu cũng có những quan điểm khác nhau giữa các nhà quản lý và chuyên gia kinh tế. Có ý kiến cho rằng, khoản tiền kích cầu nên dành để bảo lãnh tín dụng và hỗ trợ lãi suất đối với các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông, điện, nước và bất động sản... Lại có ý kiến khác, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp, như giảm mạnh giá hàng tiêu dùng; điều chỉnh tăng lương; giảm thuế thu nhập cá nhân và doanh nghiệp; tăng cho vay tiêu dùng, đồng thời thực hiện giãn, khoanh nợ và tăng các hỗ trợ an sinh xã hội, nhất là trợ cấp trực tiếp cho người nghèo, mở rộng bảo hiểm thất nghiệp, giảm học phí, viện phí...

Có người lại đặt câu hỏi, gói kích cầu để cứu ngân hàng hay cứu doanh nghiệp? Bộ trưởng Bộ Kế hoạch & Đầu tư Võ Hồng Phúc cho rằng: Gói kích cầu đa mục tiêu, vì khi doanh nghiệp duy trì được sản xuất thì mới tạo được việc làm, mới có tăng trưởng. Gói kích cầu này giải quyết được hai mục tiêu, chống suy giảm kinh tế và an sinh xã hội; hỗ trợ doanh nghiệp thông qua kênh ngân hàng. Tuy nhiên, gói kích cầu của Chính phủ đưa ra liệu sử dụng có hiệu quả trong vấn đề tái cấu trúc nền kinh tế hay không và  thực hiện tái cấu trúc nền kinh tế sẽ chú trọng vào những vấn đề gì sẽ là bài toán đòi hỏi các cơ quan Nhà nước phải cân nhắc.

Một điều chắc chắn là, trong các cuộc họp của Chính phủ, nhiều bộ trưởng cho rằng, tái cấu trúc nền kinh tế cần chú trọng đến 8 nhóm vấn đề: Mô hình kinh tế; cơ cấu ngành; cơ cấu doanh nghiệp; cơ cấu thị trường; cơ cấu thể chế kinh tế; cơ cấu nguồn nhân lực; cơ cấu vùng miền; cơ cấu đầu tư. Nhưng đấy chỉ là ý nguyện của một số người, bởi lẽ, gói kích cầu không lớn mà tham vọng lại quá nhiều.

Hiệu quả hay không hiệu quả

Tại Diễn đàn đầu tư toàn cầu của Việt Nam vừa qua, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã công bố gói kích cầu 8 tỷ USD thay vì 6 tỷ USD như công bố. Nhiều chuyên gia kinh tế nhận định, đây là một quyết sách nhậy bén và kịp thời của Chính phủ.

Ngày 22/10/2009, tại kỳ họp khoá XII, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại tổ về tình hình kinh tế xã hội năm 2009 và nhiệm vụ năm 2010. Vấn đề được quan tâm bàn bạc là hiệu quả gói kích cầu lần thứ nhất và có nên tính tiếp gói kích cầu thứ hai. Các đại biểu cho rằng, gói kích cầu lần một của Chính phủ đã cho kết quả khả quan nhưng không nên lạm dụng. Gói hỗ trợ này mang tính tạm thời và chỉ đến được với 20% số doanh nghiệp, tạo ra sự bất bình đẳng trong cạnh tranh. Ngay Ủy viên Ủy ban Tài chính Ngân sách Quốc hội cũng thấy cần có những đánh giá sát thực tế và cụ thể hơn. Vì lẽ: “Báo cáo là vậy, nhưng thực chất thế nào thì chưa ai được rõ. Chính phủ nên báo cáo cụ thể, đánh giá xem việc thụ hưởng gói kích cầu có bao nhiêu phần trăm là đúng đối tượng, bao nhiêu phần trăm dùng để đảo nợ, bao nhiêu phần trăm dùng tiền vay ưu đãi đi gửi ngân hàng hưởng lãi suất cao. Báo cáo chưa có số liệu này, nhưng chắc chắn thực tế là có”.

Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, quá nhiều thủ tục, thậm chí phi thực tế nên đề nghị xem lại gói hỗ trợ cho nông dân. Có dẫn chứng, để được vay khoản ưu đãi 2 triệu đồng, bà con phải tiến hành rất nhiều thủ tục chứng minh mình thuộc diện ưu đãi. Được biết, gói kích cầu kinh tế thứ nhất được thiết kế để cấp tín dụng theo lãi suất ưu đãi 4% và phải theo quy trình cấp tín dụng thư, tức là những doanh nghiệp nào phải có lãi, chứng minh được là mình đã có lãi trong 3 năm gần đây, đồng thời có một dự án có khả năng sinh lời trong thời gian tới, được các ngân hàng thương mại thẩm định một cách chặt chẽ. Vì vậy, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, những hộ gia đình hoặc là nông dân thấy quá phức tạp, không thể thực hiện được, nên số doanh nghiệp và số hộ nông dân tiếp cận được với gói kích thích kinh tế là rất ít ỏi. Có người cho rằng, kích cầu hấp dẫn như vậy thì khả năng sinh ra những tiêu cực, lợi dụng sẽ khó tránh khỏi, dẫn tới vốn kích cầu có nơi cấp không đúng đối tượng và không đúng quy trình! Về việc này, nhiều đại biểu Quốc hội tại kỳ họp tháng 11-2009 đã rất bức xúc...

Kiến nghị:

Ai cũng biết, hiện nay Chính phủ đã có nhiều biện pháp để sử dụng gói kích cầu cho hiệu quả và đúng đối tượng, trong đó các biện pháp như triển khai xây dựng kết cấu hạ tầng; các biện pháp tín dụng để cho nông dân mua máy nông cụ,... nhưng biện pháp triển khai cần được tiếp tục và hoàn thiện. Cần tính toán kỹ có nên tiếp tục hỗ trợ cho vay ngắn hạn (nhưng có chọn lọc đối tượng) hay dừng hỗ trợ lãi suất ngắn hạn, chỉ hỗ trợ cho nông dân; tập trung hỗ trợ lãi suất trung và dài hạn để giúp doanh nghiệp có điều kiện thay đổi công nghệ, nhằm tạo sức cạnh tranh trên thị trường. Nên chăng, Nhà nước cần lập lại một trật tự mới về quản lý nguồn vốn kích cầu. Nghĩa là: Thành lập một ban giám sát tách rời và đấu thầu thuê tư vấn nước ngoài giám sát triển khai thực hiện nguồn vốn kích cầu?

Một trong những yếu tố cần phải đi liền với gói kích thích kinh tế, đó là đẩy mạnh cải cách, cải cách hành chính, giảm các thủ tục, nhằm giảm chi phi về thời gian và tiền bạc của các doanh nghiệp để nâng cao năng lực cạnh tranh./.

Bài liên quan:

Nguyên tắc lựa chọn và triển khai gói kích cầu thứ ba