Thép ngoại biến tướng để lách luật

   Việc một số lượng lớn thép ngoại giá rẻ nhập cảnh ồ ạt vào Việt Nam đã làm cho người tiêu dùng trong nước nghi ngờ, nên một số công ty đã lấy mẫu của các lô hàng trên đưa Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn Đo lường chất lượng 1 - Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Việt Nam phân tích, kết quả thu được là thép cacbon thông thường. Công ty Thép Thành Long (Hưng Yên) đã nhập khẩu 28.839 tấn thép Trung Quốc và khai hải quan là thép hợp kim để hưởng mức thuế nhập khẩu 0%, trong khi thép cuộn xây dựng thì thuế nhập khẩu là 12% đối với thép Trung Quốc. Tuy thép cacbon thông thường có hàm lượng Bo rất nhỏ (0,002%) và mặc dù không có ý nghĩa trong xây dựng, nhưng lại giúp cho doanh nghiệp lách luật tinh vi.
   Thép ASEAN cũng được các nhà nhập khẩu lợi dụng quy định mã số hàng hoá 7213 là 0% đối với thép hợp kim và 7.214 là 5% đối với thép cacbon thông thường để gian lận. Nên 2 tháng đầu năm 2009, lượng thép cuộn nhập khẩu vào Việt Nam tăng vọt (trên 47 nghìn tấn), tháng 2 nhập gấp 10 lần tháng 1/2009. Theo ước tính sơ bộ, có hàng trăm nghìn tấn thép ASEAN tràn vào thị trường phía Nam trong 2 tháng qua.
   Trên cơ sở đó, ngày 11 tháng 3, VSA đã kiến nghị Tổng cục Hải quan, Bộ Tài chính, Cục Quản lý Thị trường (Bộ Công Thương), Cục Kiểm tra sau thông quan, xác minh lại những lô hàng thép cuộn của Công ty Thép Thành Long, nhằm bảo vệ sản xuất trong nước, chống lại những hiện tượng gian lận thương mại gây ra sự cạnh tranh không lành mạnh, nhất là trong giai đoạn kinh tế suy thoái, các nước dư thừa thép tìm mọi cách xuất khẩu thép vào thị trường Việt Nam, chèn ép thép trong nước sản xuất, đồng thời ngăn chặn kịp thời tránh thất thu thuế của Nhà nước, đảm bảo công bằng cho các công ty sản xuất thép.
   Tại cuộc họp Hiệp Hội Thép Đông Nam á ở Thượng Hải (Trung Quốc), các nước trong khối ASEAN cũng phản ánh về tình trạng này đã xảy ra với một số nước. Để đối phó với suy giảm công nghiệp, mỗi nước Đông Nam á áp dụng các biện pháp khác nhau, nhưng nhìn chung là tìm cách bảo vệ cho sản xuất trong nước, ngăn chặn nhập khẩu thép của nước ngoài và tìm cách hỗ trợ cho xuất khẩu thép trong nước (giảm thuế xuất khẩu xuống 0%, giảm VAT cho sản phẩm thép xuất khẩu...). Trong cuộc họp đối thoại giữa Hiệp Hội Thép ASEAN với Hiệp Hội Thép Trung Quốc ngày 20/3 vừa qua, VSA đã đưa vấn đề này ra hội nghị, phía  Trung Quốc có ý kiến yêu cầu Việt Nam gửi danh sách các công ty nhập khẩu thép cuộn này để họ xem xét, can thiệp.
   Việc “biến tướng” để nhập cảnh hợp pháp của thép ngoại đã ảnh hưởng lớn đến tình hình sản xuất và tiêu thụ thép trong nước. Theo ông Nguyễn Tiến Nghi- Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam: Do lượng thép cuộn từ Trung Quốc và ASEAN vào Việt Nam tăng mạnh nên sản xuất thép cuộn trong nước bị ngưng trệ. Theo thống kê sơ bộ, nếu tháng 2, thép cuộn sản xuất trong nước chiếm khoảng 30% thị phần trong nước thì đến tháng 3 chỉ chiếm dưới 20% thị phần. Quý 1/2009, sản lượng thép đạt 761.000 tấn, chỉ bằng 76% so với cùng kỳ năm 2008; tiêu thụ đạt 690.000 tấn, bằng 71%. Như vậy, sản xuất và tiêu thụ thép của Việt Nam trong quý 1 sụt giảm gần 30% so cùng kỳ năm 2008. Giá thép tiêu thụ giảm còn 9,4 – 9,9 triệu đồng/tấn chưa có VAT.
   Vì thế, VSA đề nghị Chính phủ và các bộ liên quan kịp thời có chính sách đối phó với khủng hoảng ngành Thép như một số nước đã áp dụng.  Ngoài việc tăng thuế nhập khẩu đối với các loại phôi thép và thép thành phẩm thì Việt Nam nên vận dụng những bài học kinh nghiệm của các nước trong khu vực như Indonesia, do nhu cầu thép trong nước suy yếu, Chính phủ lập tức đề ra những quy định mới nhằm bảo vệ công nghiệp thép: Tất cả thép nhập khẩu sẽ phải kiểm tra chất lượng bởi những giám sát viên độc lập tại các cảng chất hàng trước khi chuyển tới Indonesia. Tổng thống Indonesia cũng yêu cầu, tất cả các dự án chính phủ phải sử dụng hàng hóa trong nước để tăng trưởng kinh tế nước nhà, đặc biệt là đối với sản phẩm thép, đồng thời thắt chặt kiểm soát nguyên vật liệu nhập khẩu, tuân thủ theo Tiêu chuẩn quốc gia của Indonesia. Hay như Malaysia, Thái Lan đều ban hành Tiêu chuẩn quốc gia mới chặt chẽ hơn để cản bớt việc nhập khẩu ồ ạt thép giá rẻ của các nước dư thừa. Quy định thủ tục hải quan phức tạp hơn nhằm kéo dài thời gian, kiểm soát chặt chẽ thép nhập khẩu để cố ý làm nản lòng và hạn chế thép nhập khẩu khi mà thép trong nước dư thừa.