Thị trường gạo những tháng cuối năm còn ẩn chứa nhiều bất ổn

Trong khi đó, với nguồn cung dồi dào, sản lượng lúa cả nước năm 2010 có thể đạt mức 39,2-39,5 triệu tấn. Việc xuất khẩu gạo của Việt Nam đang có nhiều thuận lợi, do đồng euro mạnh hơn khiến giá gạo tăng tại một số thị trường nhập khẩu. Đến cuối tháng 7 đầu tháng 8/2010, các doanh nghiệp đã ký được hợp đồng xuất khẩu gạo ước đạt 6 triệu tấn, tăng 20% so với cùng kỳ năm ngoái. Số liệu ước tính sơ bộ cho thấy, xuất khẩu gạo 8 tháng đầu năm 2010 ước đạt 5 triệu tấn, với kim ngạch đạt 2,4 tỷ USD, tăng 8,2% về lượng nhưng tăng tới 12,8% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.
Mặc dù thời gian gần đây, việc tiêu thụ gạo trên thế giới có chiều hướng chững lại, cộng với việc các quốc gia xuất khẩu gạo lớn quay lại thị trường, tạo nên sức ép cho xuất khẩu gạo Việt Nam. Tuy nhiên, một số thị trường thương mại như châu Phi, Iraq đang có dấu hiệu sôi động trở lại. Nhu cầu gạo ở châu Phi, châu Á và Trung Quốc vẫn còn tăng nên trong những tháng vừa qua, doanh nghiệp Việt Nam đã bán một lượng gạo lớn cho các nước thuộc khu vực này.
Phân tích những diễn biến trên thị trường lúa gạo thế giới và Việt Nam, dự báo, khối lượng gạo xuất khẩu năm 2010 của cả nước có thể đạt 5,91 triệu tấn, giảm nhẹ khoảng 1% so với năm 2009.
Với việc đẩy mạnh xuất khẩu trong các tháng qua, giải phóng tồn kho, tạo điều kiện mua vào lúa gạo vụ hè thu để xuất khẩu, kèm theo đó mua tạm trữ 1 triệu tấn quy gạo theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ nên đã giải quyết tốt đầu ra vụ hè thu cho các tỉnh phía Nam. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, đang xuất hiện yếu tố đầu cơ. Giá lúa trong nước tăng lên không có nghĩa thiếu lúa hàng hóa mà do tác động tâm lý, giữ lúa chờ giá lên.
Hiện tượng có nhiều thương lái trong và ngoài nước mua gạo của nông dân với giá cao để xuất khẩu sang Trung Quốc, do nước này bị ảnh hưởng của nạn hạn hán, lũ lụt cục bộ. Nhưng lại cũng có ý kiến cho rằng, việc các thương nhân trong nước đẩy mạnh thu mua lúa gạo ở ĐBSCL để xuất sang Trung Quốc kéo theo giá lúa gạo tăng cao là do chênh lệch lợi nhuận cao giữa hai thị trường chứ không phải do nước bạn thiếu nguồn cung. Dù sao, cũng phải coi đây là diễn biến bất thường. Bởi vì, đợt hạn hán xảy ra trong quý I tại ba tỉnh Quảng Tây, Vân Nam và Quý Châu đã làm giảm sản lượng lúa, ngô và lúa mỳ vụ hè thu lần lượt là hơn 1,4%, 1,7% và 0,9% tổng sản lượng lương thực quốc gia của Trung Quốc. Trung tuần tháng 7, thiên tai và lũ lụt tại 8 tỉnh và thành phố của Trung Quốc đã tàn phá 1,13 triệu ha diện tích gieo trồng, trong đó có vựa lúa tại tỉnh Hồ Nam và Giang Tây.
Do những yếu tố trên, giá lương thực tại các tỉnh phía Nam Trung Quốc đã tăng lên từ đầu tháng 3 do người tiêu dùng lo ngại về hạn hán hoành hành trên diện rộng. Tính đến cuối tháng ba, giá lúa tại tỉnh Quảng Đông đã lên 55 NDT/ bao (20 kg) so với 50 NDT/bao hồi đầu tháng 8 này.
Nguyên nhân là do các vấn đề về mùa vụ, thời tiết gần đây cho thấy gạo được dự báo sẽ điều chỉnh giảm sản lượng toàn cầu, thương mại tăng và tồn kho lại giảm. Tuy nhiên, thị trường vẫn tiếp tục bị chi phối bởi các yếu tố ngắn hạn với xu hướng mua bán trao tay, hạn chế tồn kho để tránh rủi ro và kiếm lớn khi cơ hội đến, mua bán với số lượng nhỏ, tiếp tục gây áp lực giảm giá trên thị trường.
Những ngày cuối tháng 8, giá lúa gạo tại đồng bằng sông Cửu Long (ÐBSCL) tiếp tục tăng mạnh. Cụ thể, giá lúa IR50404 do thương lái mua tại Ðồng Tháp từ 4.100-4.200 đồng/kg, lúa hạt dài chất lượng cao từ 4.600-4.800 đồng/kg. Giá gạo nguyên liệu loại 1 làm ra gạo 5% tấm dao động ở mức 5.500 đồng đến 5.700 đồng/kg tùy từng địa phương, giá gạo thành phẩm 5% tấm hiện khoảng 6.700 - 7.000 đồng/kg. Giá lúa gạo tăng ngoài nguyên nhân do Chính phủ chỉ đạo mua tạm trữ một triệu tấn gạo, các doanh nghiệp, nhà máy gia công và chế biến gạo xuất khẩu tăng cường mạng lưới thu mua lúa, còn có nguyên nhân một số doanh nghiệp tư nhân thu mua gạo của nông dân để xuất khẩu. Tình hình xuất khẩu gạo những tháng cuối năm đang có chiều hướng thuận lợi, nên đã tác động tích cực tới thị trường lúa gạo. Tuy nhiên, khác với những năm trước, việc thu mua lúa ào ạt, không kén chọn chất lượng và giá cả biến động liên tục là một ẩn số khó lường trên thị trường lúa gạo hiện nay.
Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đang khẩn trương đưa ra các giải pháp hữu hiệu để cân đối gạo xuất khẩu và tiếp tục đẩy mạnh thu mua lúa gạo tạm trữ theo chỉ đạo của Chính phủ theo giá cả hợp lý, nhằm bảo đảm cho người nông dân vừa có lãi, vừa can thiệp được thị trường, phòng, chống giá cả biến động, đồng thời bảo đảm an ninh lương thực cho quốc gia. Cụ thể, từ ngày 23-8, Hiệp hội Lương thực VN (VFA) sẽ áp dụng mức giá hướng dẫn xuất khẩu gạo (giá sàn) mới đối với các hợp đồng đăng ký xuất khẩu gạo giao hàng tới tháng 9. Theo đó, giá sàn gạo xuất khẩu loại 5% tấm sẽ được nâng lên 430 USD/tấn, gạo 25% tấm 390 USD/tấn.
Dự kiến, giá lúa gạo sẽ tăng và còn tiếp tục tăng nữa nên theo VFA, rất cần cân đối xuất khẩu gạo trong những tháng cuối năm. Nhiều chuyên gia phân tích, trên thị trường thế giới khi giá lúa mì hạ nhiệt thì mức giá gạo có nhiều khả năng giảm xuống. Có nhiều khả năng giá gạo sẽ khó tăng cao vào dịp cuối năm, đặc biệt là khu vực đồng bằng Sông Cửu Long lên xuống bất thường làm cho nhiều người lo ngại về một diễn biến giá gạo những tháng cuối năm tiềm ẩn nhiều bất ổn.