Ngày 21/2, hai sàn chứng khoán lao dốc vì một loạt tin đồn liên hoàn. Buổi sáng xuất hiện tin giá xăng tăng 6% và có thể phá giá tiền đồng 2 - 3% để hỗ trợ xuất khẩu. Chúng cộng hưởng với tin đồn một quan chức ngân hàng bị bắt làm các nhà đầu tư nháo nhác. Gần trưa rò rỉ tin tức một giám đốc chi nhánh BIDV, đến trưa là tin đồn Phó tổng Giám đốc BIDV bị bắt. Đầu giờ chiều, thị trường hoàn toàn hoảng loạn vì tin Chủ tịch BIDV Trần Bắc Hà bị bắt. Mặc dù cuối giờ chiều ông Hà đã lên tiếng bác bỏ và buổi tối lãnh đạo Tổng cục An Ninh cũng kịp thời khẳng định mở chuyên án đầu tiên xử lý hành vi tung tin trục lợi, nhưng nhiều nhà đầu tư đã mất trắng gần 34 ngàn tỷ đồng, trong khi những kẻ tung tin vịt kiếm được khoảng 500 - 700 tỷ đồng.
Hiện tượng tung tin thất thiệt ngày càng trở nên táo tợn, xuất hiện trong mọi lĩnh vực nhưng phổ biến nhất trong kinh tế. Mấy năm trước, sản phẩm của Nhà máy Đồ hộp Hạ Long, nước khoáng Đảnh Thạnh bị người tiêu dùng tẩy chay vì có tin sản phẩm không đảm bảo vệ sinh thực phẩm. Hai doanh nghiệp này phải mất bao công sức làm thủ tục kiểm nghiệm để lấy lại sự công bằng. Song, “chờ được vạ thì má đã sưng”, mất hơn hai năm mới khôi phục được doanh thu và niềm tin của người tiêu dùng. Tháng 5 năm trước, cà phê Trung Nguyên cũng khốn đốn vì tin đồn doanh nghiệp này dùng ký ninh (thuốc chữa sốt rét) để tăng vị đắng, sử dụng chất gelatin của Trung Quốc để giữ hương vị. Ngay cả Prudential Việt Nam, doanh nghiệp có bề dày về ý thức truyền thông và chiêu thức cạnh tranh cũng bị hạ gục bởi các tin đồn nhằm vào các trưởng đại diện khu vực của mình. Đó là những vụ tung tin triệt hạ đối thủ mang tính quy mô, còn những vụ cạnh tranh kiểu cò con thì diễn ra hầu như hàng tuần. Từ ăn chuối gây ung thư, chả cá độn giấy vệ sinh, có đỉa trong sữa, bim bim; cho đến thuê người đến dè bỉu đối thủ cạnh tranh ngay nơi kinh doanh của họ, dùng số điện thoại của lãnh đạo doanh nghiệp đối thủ đăng quảng cáo khoan cắt bê tông, v.v... và v.v… Tiếng là cò con nhưng thủ đoạn và phương thức tung tin cũng tinh vi không kém. Tháng 5/2011 xuất hiện tin đồn chả cá của cơ sở bà Thanh Hòa ở huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa có độn giấy vệ sinh. Vài ngày sau, có người chở hẳn một bao tải chả cá đổ xuống sông và nói với mọi người: Chả cá này không an toàn, ăn vào sẽ ngộ độc (!)
Tin đồn thất thiệt đang trở thành đòn hiểm độc của những kẻ cạnh tranh không lành mạnh. Nhưng quả thực, việc truy tìm nguồn gốc xuất phát không hề đơn giản vì phần lớn tin đồn đều thuộc loại “khẩu thiệt vô bằng”. Mỗi tuần, mỗi tháng danh sách các nạn nhân một dài thêm, song cho đến nay vẫn chưa vạch mặt chỉ tên được kẻ thủ ác. Trong bối cảnh đó, bên cạnh việc tranh thủ sự hỗ trợ tích cực của cơ quan chức năng, hiệp hội ngành nghề, nhiều doanh nghiệp đã chủ động bảo vệ mình trước những tin đồn thất thiệt bằng nhiều hình thức: nâng cao chất lượng sản phẩm, tổ chức tốt công tác truyền thông với khách hàng, lập quy trình xử lý sự cố… Tuy nhiên, đòn thù thật khó tiên liệu nên ngày càng thêm nhiều doanh nghiệp đưa tin đồn vào danh mục rủi ro để lập quỹ khắc phục.
Vĩnh Nguyên
