Bình ổn giá tại thành phố Hồ Chí Minh: Một mô hình cần được nhân rộng khắp cả nước

Khởi đầu

TP.HCM là trung tâm kinh tế lớn có sự lưu thông buôn bán hàng hóa nhộn nhịp, sầm uất nhất so với cả nước. Đây còn là nơi tập trung các thành phần kinh tế trong và ngoài nước đến để đầu tư. Biểu đồ giá cả hàng hóa về các mặt hàng thiết yếu thay đổi rất rõ nét, nhất là vào thời điểm cuối quý III, đặc biệt là cận tết Nguyên đán, mức tăng dao động từ 20-40% so với ngày thường, làm đời sống của người dân luôn bị xáo trộn. Đây cũng chính là trăn trở của lãnh đạo chính quyền TP.HCM qua các thời kỳ, làm thế nào để người dân Thành phố, nhất là người lao động, công nhân không bị ảnh hưởng nhiều vì giá cả luôn “leo thang có định hướng trước”.

Từ năm 2002, TP.HCM thiết lập chủ trương tạo nguồn hàng thực phẩm thiết yếu, nhằm cân đối cung cầu, phục vụ bình ổn thị trường, giá cả trong dịp Tết, thông qua phương thức ứng vốn cho doanh nghiệp. Hai doanh nghiệp đầu tiên được xem là có năng lực và uy tín trên thị trường được lựa chọn thực hiện thí điểm là: Tổng công ty Thương mại Sài Gòn và Công ty Lương thực TP.HCM, được tạm ứng tổng số tiền 45 tỷ đồng, trong thời hạn 3 tháng, lãi suất 0%. Thời gian đầu thực hiện, đã có nhiều ý kiến cho rằng đây là hình thức bao cấp, thậm chí được chính quyền trợ giá, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, vì các doanh nghiệp tham gia bình ổn được nhận quá nhiều ưu đãi, như được vay với lãi suất 0%; chương trình này chỉ dành cho các doanh nghiệp lớn, hay e ngại số tiền không sử dụng đúng mục đích… Tuy nhiên, kết quả bước đầu tương đối khả quan, đạt được những mục tiêu đề ra. Đây chính là tiền đề tốt cho sự thành công như ngày hôm nay.

Những bước đi chậm mà chắc
Khẳng định quyết tâm thực hiện, dựa trên sự chỉ đạo và đồng thuận của Đảng bộ và chính quyền Thành phố, lãnh đạo Thành phố nhận thấy, chương trình bình ổn thị trường là một chủ trương sáng suốt và đúng đắn, ngăn chặn kịp thời những tiêu cực về thao túng giá cả, dự trữ găm hàng, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. Thành phố đã chỉ đạo các Sở: Công Thương; Tài chính, Y Tế, Chi cục quản lý thị trường và các sở, ban ngành có liên quan thực hiện tốt các nhiệm vụ có liên quan đến công tác kiểm tra, kiểm soát giá cả, công tác an toàn vệ sinh thực phẩm… Nhờ vậy, trong suốt 9 năm thực hiện, chương trình bình ổn thị trường đã thực sự tạo hiệu quả lớn, không chỉ về các chỉ số kinh tế, mà còn có ý nghĩa chăm lo đời sống an sinh xã hội của nhân dân. Từ hai doanh nghiệp (DN) được chỉ đạo tham gia với vốn ứng của Thành phố là 45 tỷ đồng, đến nay con số đã lên đến 22 doanh nghiệp, với số vốn tạm ứng của Thành phố lên tới 600 tỷ đồng, không lãi suất trong thời hạn 12 tháng. Các doanh nghiệp tham gia đã đăng ký 2.314 điểm bán hàng bình ổn giá, trong đó có hơn 800 điểm ở các chợ truyền thống, siêu thị thuộc hệ thống Saigon Co.op, Vinatex, Maximax, các trung tâm thương mại… Chương trình bình ổn của năm 2011 sẽ tập trung vào ba nhóm hàng là: Lương thực thực phẩm, thuốc chữa bệnh sản xuất trong nước và dụng cụ học sinh. Điểm mới của chương trình bình ổn năm nay, được Thành phố điều chỉnh linh hoạt, tránh chênh lệch giá quá cao giữa hàng bình ổn và thị trường, trường hợp chi phí đầu vào tăng hơn 15% thì DN có thể đề xuất lên Sở Tài chính để được xem xét điều chỉnh giá. Trường hợp giá thị trường giảm 5% thì DN phải điều chỉnh giảm tương ứng ngay. Sở Tài chính sẽ giải quyết ngay những đề xuất điều chỉnh giá của DN trong thời gian chậm nhất là 3 ngày. 

Qua trao đổi với bà Nguyễn Thị Hồng - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM về những bài học kinh nghiệm cho chương trình bình ổn thị trường, bà Hồng cho biết, sau 9 năm tổ chức, chương trình bình ổn giá của Thành phố ngày càng thu hút đông đảo các DN tham gia, trở thành công cụ điều tiết giá cả thiết thực, khẳng định được vai trò định hướng giá cả các mặt hàng thiết yếu với giá cả hợp lý, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, góp phần hạn chế và kiểm soát được hiện tượng đầu cơ, tăng giá đột biến. Bên cạnh đó, chương trình đã giúp thúc đẩy sự hợp tác liên kết giữa TP.HCM với các tỉnh, thông qua việc hợp tác để tạo nguồn hàng cung ứng. Đặc biệt, chương trình đã góp phần thực hiện thành công cuộc vận động “người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” tại TP.HCM. Điểm nổi bật của chương trình này là, từ khi thực hiện chương trình bình ổn, chỉ số CPI của TP.HCM luôn thấp hơn chỉ số CPI của cả nước. Năm 2010, CPI của Thành phố là 9,58%, trong khi cả nước là 11,75%. Tháng 3/2011, CPI của Thành phố là 4,89%, còn của cả nước là 6,12%. 

Cũng từ việc triển khai chương trình này, đến nay đã có hơn 40 tỉnh, thành phố trên cả nước học tập mô hình, kinh nghiệm của TP.HCM để xây dựng chương trình bình ổn giá và bước đầu đã đem lại hiệu quả thiết thực cho DN, nhà phân phối và người tiêu dùng. Bà Hồng cho biết thêm, tiếp nối thành công của chương trình bình ổn giá giai đoạn 2002-2010, trong những năm tới, TP.HCM sẽ triển khai thực hiện chương trình xuyên suốt cả năm. Với mục tiêu mở rộng về quy mô, mặt hàng, Thành phố sẽ tiếp tục hoàn chỉnh cơ chế chính sách để tác động của chương trình ngày càng rộng hơn, góp phần đưa các mặt hàng bình ổn đến tay người tiêu dùng, đặc biệt là những công nhân lao động tại các khu chế xuất, khu công nghiệp, người dân ở vùng xa địa bàn Thành phố. 

Trực tiếp gặp các DN đã tham gia chương trình bình ổn trong suốt 9 năm qua, bà Nguyễn Thị Hạnh - Tổng giám đốc Saigon Co.op cho biết, kinh nghiệm của Saigon Co.op là làm thế nào mở rộng kênh phân phối bán hàng, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, và tận khu dân cư của người lao động, nếu thực hiện được điều này, sẽ khẳng định được sự phát triển của DN. Bà Hạnh nhấn mạnh, từ nay đến hết năm 2015, Saigon Co.op sẽ phát triển hệ thống phân phối lên 100 siêu thị, 200 chợ truyền thống và điểm bán lẻ để phục vụ các mặt hàng thiết yếu đến tận tay người tiêu dùng. 

Ông Văn Đức Mười - Tổng giám đốc Công ty Vissan thì rất phấn khởi và tự tin cho biết, thông qua chương trình này, không những người dân được hưởng lợi, mà chính DN cũng được mở rộng từ “Thị phần đến kiến thức” để phát triển DN ngày càng vững mạnh hơn, tạo được uy tín của các DN Việt Nam. Riêng đối với Vissan, tham gia chương trình có 2 điểm lợi: Vừa thúc đẩy sản xuất chăn nuôi, vừa thúc đẩy tiêu dùng. Năm 2011, Vissan sẽ đi theo mô hình mới là mở những điểm bán hàng hiện đại ngay trong các chợ truyền thống, tạo giá trị tăng thêm để người dân Thành phố được hưởng lợi. 

Ý kiến của đại diện Công ty CP May Sài Gòn 3 thì thật ngắn gọn và đầy đủ ý nghĩa: Từ khi tham gia chương trình này, Công ty chúng tôi có 3 điểm lợi chính: Doanh số tăng 150%, số điểm bán hàng được mở rộng, quan trọng nhất là đời sống người lao động và công nhân trong Công ty được cải thiện và nâng cao hơn. 
  Ông Nguyễn Xuân Phúc - Ủy viên Bộ Chính Trị, Bộ Trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ: Sau hơn 20 năm đổi mới, TP.HCM luôn là địa phương dẫn đầu từ cách nghĩ đến cách làm. Năm 2011, Thành phố đã đi đầu trong việc thực hiện Nghị quyết 11/NQ-CP của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo an sinh xã hội; đi đầu trong xã hội hóa đầu tư và phong trào cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là chương trình tiết kiệm xăng dầu, điện, nước… cho đến công tác chăm lo đời sống cho người dân, đặc biệt là chương trình bình ổn giá. Tuy nhiên, để phát huy tính hiệu quả cao hơn, TP.HCM nên tiếp tục hoàn thiện cơ chế bình ổn giá để đảm bảo đưa được hàng hóa đến tận tay người tiêu dùng, nhất là những người lao động có thu nhập thấp. Bên cạnh đó, cần tăng quỹ bình ổn giá, theo dõi sát sao tín hiệu thị trường và kiểm soát giá cả gắt gao hơn để đảm bảo giá hàng hóa bình ổn thấp hơn giá thị trường 10%.