Bộ Công Thương thúc đẩy hoàn thiện khung chính sách, tạo động lực phát triển ngành công nghiệp hydrogen

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra mạnh mẽ nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, hydrogen đang nổi lên là một trong những nguồn năng lượng chiến lược của tương lai. Không chỉ được kỳ vọng trở thành giải pháp giảm phát thải cho các ngành công nghiệp nặng, giao thông vận tải và sản xuất điện, hydrogen còn mở ra dư địa phát triển một ngành công nghiệp mới với quy mô hàng trăm tỷ USD trên thế giới. Trước xu thế đó, Việt Nam đang từng bước xây dựng hệ sinh thái hydrogen, trong đó Bộ Công Thương giữ vai trò nòng cốt trong hoàn thiện cơ chế, chính sách và định hướng phát triển.

Việc phát triển ngành công nghiệp hydrogen tại Việt Nam gắn liền với định hướng của Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Nghị quyết xác định phát triển hệ thống năng lượng theo hướng hiện đại, xanh, sạch, đa dạng hóa nguồn cung, đẩy mạnh phát triển các nguồn năng lượng mới, năng lượng sạch và ứng dụng khoa học - công nghệ tiên tiến, qua đó tạo nền tảng chính trị quan trọng cho quá trình chuyển dịch năng lượng. Trên cơ sở định hướng này, Bộ Công Thương đang tiếp tục triển khai Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen theo Quyết định số 165/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và thu hút đầu tư nhằm từng bước hình thành ngành công nghiệp hydrogen, góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Hydrogen trở thành động lực mới của chuyển dịch năng lượng toàn cầu

Theo thông tin tại Diễn đàn Năng lượng Hydrogen diễn ra ngày 29/7, hơn 140 quốc gia trên thế giới đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0", tạo động lực mạnh mẽ cho việc phát triển hydrogen xanh như một giải pháp quan trọng đối với các lĩnh vực khó giảm phát thải trực tiếp bằng điện như sản xuất thép, xi măng, hóa chất, vận tải đường dài, hàng hải và hàng không.

Nhu cầu hydrogen toàn cầu được dự báo tăng trưởng bình quân khoảng 6,5% mỗi năm trong giai đoạn 2022-2035. Đến năm 2050, tổng nhu cầu có thể đạt từ 400–500 triệu tấn mỗi năm, cao gấp gần 5 lần so với hiện nay.

Cùng với sự gia tăng nhu cầu, thị trường hydrogen sạch cũng đang mở rộng nhanh chóng. Đến hết năm 2025, thế giới ghi nhận hơn 1.572 dự án hydrogen sạch tại hơn 70 quốc gia với tổng giá trị đầu tư khoảng 680 tỷ USD, mặc dù mới chỉ khoảng 75 tỷ USD đạt quyết định đầu tư cuối cùng (FID). Tổng công suất điện phân chuyên dụng cũng tăng nhanh từ 1,4 GW năm 2023 lên khoảng 5 GW năm 2024.

Về công nghệ, điện phân kiềm (Alkaline) hiện vẫn là công nghệ chủ đạo, chiếm khoảng 75% thị phần thiết bị điện phân toàn cầu nhờ tính ổn định và đã được thương mại hóa từ lâu. Công nghệ điện phân màng trao đổi proton (PEM) chiếm khoảng 22% thị phần và đang phát triển mạnh nhờ khả năng vận hành linh hoạt với các nguồn điện tái tạo có công suất biến động.

Theo các chuyên gia, chi phí sản xuất hydrogen xanh hiện vào khoảng 4 USD/kg và được dự báo giảm xuống khoảng 2 USD/kg sau năm 2030, tạo điều kiện để hydrogen nâng cao khả năng cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực công nghiệp.

Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về phát triển hydrogen khi sở hữu khoảng 40.000 xe pin nhiên liệu (FCEV) cùng 574 trạm nạp hydrogen tính đến cuối năm 2025. Quốc gia này cũng chiếm khoảng 49% công suất điện gió ngoài khơi toàn cầu vào năm 2022.

Liên minh châu Âu tập trung xây dựng hạ tầng và hoàn thiện hành lang pháp lý. Quy định AFIR ban hành năm 2024 yêu cầu bố trí các trạm nạp hydrogen cách nhau tối đa 200 km trên mạng lưới giao thông vận tải trọng điểm trước năm 2030.

Trong khi đó, Hàn Quốc tiếp tục dẫn đầu về thương mại hóa xe chạy bằng hydrogen nhờ chính sách trợ giá mạnh, còn Hoa Kỳ triển khai các "Hydrogen Hub" khu vực với nguồn vốn hỗ trợ hàng tỷ USD và mục tiêu đưa chi phí hydrogen sạch xuống còn 1 USD/kg trong vòng một thập kỷ.

Bên cạnh phát triển trên đất liền, mô hình kết hợp điện gió ngoài khơi với sản xuất hydrogen trực tiếp trên biển (OW2H) đang trở thành xu hướng tại Đức, Hà Lan, Anh, Trung Quốc và Nhật Bản. Mô hình này giúp giảm tải cho hệ thống truyền tải điện, đồng thời tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo dư thừa thông qua các "đảo năng lượng".

Một xu hướng mới khác là hydrogen tự nhiên (hydro trắng). Với chi phí khai thác khoảng 1,1 USD/kg và gần như không phát thải carbon trong quá trình khai thác, hydro trắng đang được nghiên cứu và khai thác thí điểm tại Mali, Pháp và Canada. Các chuyên gia đánh giá đây có thể trở thành nguồn năng lượng sạch đầy triển vọng nếu được xác nhận có trữ lượng thương mại lớn.

Hoàn thiện chính sách để tạo động lực phát triển ngành

Tại Việt Nam, ngành hydrogen hiện vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển. Nguồn hydrogen chủ yếu được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch dưới dạng hydrogen "xám" và "nâu", với sản lượng khoảng 500.000 tấn mỗi năm, phục vụ sản xuất phân bón và lọc hóa dầu.

Hydrogen hiện được sử dụng tại các nhà máy Đạm Phú Mỹ, Đạm Cà Mau, Hà Bắc, Ninh Bình cùng các nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn.

Đến nay, Việt Nam chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại đi vào vận hành. Tuy nhiên, một số dự án tiên phong đã ghi nhận những bước tiến ban đầu. Tại Long An, dự án của Indefol đã sản xuất thử nghiệm hydrogen xanh với công suất 1 MW và làm chủ khoảng 50% công nghệ điện phân kiềm. Trong khi đó, dự án của TGS tại Trà Vinh dự kiến đưa vào vận hành thương mại từ quý II/2027 với công suất khoảng 24.000 tấn hydrogen mỗi năm.

Theo đánh giá của các chuyên gia, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển hydrogen nhờ nguồn tài nguyên điện gió, điện mặt trời dồi dào, đồng thời có tiềm năng nghiên cứu, khai thác hydrogen tự nhiên tại khu vực Tây Bắc và dãy Trường Sơn.

Nhằm tạo nền tảng cho ngành công nghiệp hydrogen, Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành Quyết định số 165/QĐ-TTg tháng 2/2024, đặt mục tiêu công suất sản xuất hydrogen đạt từ 100.000-500.000 tấn mỗi năm vào năm 2030 và tăng lên khoảng 10-20 triệu tấn mỗi năm vào năm 2050.

Bên cạnh đó, Luật Hóa chất năm 2025 đã đưa hoạt động sản xuất hydrogen và amoniac từ năng lượng tái tạo vào danh mục ngành công nghiệp trọng điểm để được hưởng mức ưu đãi đầu tư cao nhất. Nghị định số 58/2025/NĐ-CP cũng quy định các dự án điện sử dụng 100% hydrogen xanh được hưởng chính sách miễn, giảm tiền thuê đất và mặt biển.

Về hợp tác quốc tế, Bộ Công Thương đang phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) triển khai chương trình hỗ trợ trị giá 5 triệu USD nhằm nghiên cứu công nghệ, chuyển giao kỹ thuật và đào tạo nguồn nhân lực.

Song song với đó, Bộ đang xây dựng hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về an toàn trong sản xuất, tồn trữ, chiết nạp và vận chuyển hydrogen; đồng thời nghiên cứu lộ trình chuyển đổi nhiên liệu đối với các ngành phát thải lớn như thép, điện và giao thông vận tải.

Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và lộ trình phát triển

Theo định hướng được công bố tại diễn đàn, trong thời gian tới Bộ Công Thương sẽ tiếp tục cụ thể hóa lộ trình phát triển hydrogen theo từng lĩnh vực tiêu thụ như công nghiệp, giao thông vận tải và hóa chất.

Một trong những định hướng quan trọng là ưu tiên phát triển các dẫn xuất của hydrogen như amoniac và methanol nhằm tận dụng hạ tầng sẵn có của ngành dầu khí và hóa chất trước khi mở rộng quy mô hydrogen xanh nguyên chất.

Bộ cũng sẽ triển khai điều tra cơ bản và thăm dò hydrogen tự nhiên (hydro trắng); đồng thời nghiên cứu các cơ chế ưu đãi đặc biệt về thuế, tiền thuê đất, mặt biển, hỗ trợ vốn vay, cũng như chính sách thu hút chuyên gia, nhà khoa học và khuyến khích các ngành phát thải lớn chuyển đổi sang sử dụng hydrogen thông qua các dự án thí điểm.

Trong giai đoạn 2026-2030, việc xây dựng hệ thống TCVN và QCVN về an toàn hydrogen được xác định là nhiệm vụ ưu tiên. Hiện Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành rà soát, bổ sung và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam và thông lệ quốc tế.

Các đề tài nghiên cứu về yêu cầu kỹ thuật, cơ chế chính sách cho ngành công nghiệp hydrogen đang được triển khai làm cơ sở xây dựng bộ tiêu chuẩn. Đồng thời, Cục Hóa chất cũng nghiên cứu các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan đến an toàn trong tồn trữ và lưu trữ hydrogen.

Theo kế hoạch, trong tháng 8/2026, Bộ Công Thương sẽ tổ chức hội thảo tham vấn nhằm lấy ý kiến chuyên gia và doanh nghiệp đối với khung chính sách mới, bao gồm định hướng xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trước khi ban hành các văn bản hướng dẫn. Theo các chuyên gia, việc sớm hoàn thiện hành lang pháp lý sẽ là yếu tố then chốt để tháo gỡ rào cản cho nhà đầu tư, tạo nền tảng phát triển ngành công nghiệp hydrogen tại Việt Nam trong giai đoạn tới.