Tóm tắt:
Liên kết phát triển du lịch giữa các địa phương đang trở thành một xu hướng tất yếu nhằm phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, đồng thời tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc, hấp dẫn và bền vững. Bài viết này phân tích vai trò, thực trạng và chính sách liên kết phát triển du lịch Bắc Ninh với tam giác Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang, đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường hợp tác nhằm nâng cao giá trị kinh tế - xã hội, bảo tồn văn hóa và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.
Từ khóa: Bắc Ninh, liên kết du lịch, tam giác Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang, chính sách phát triển, du lịch bền vững.
1. Đặt vấn đề
Trước xu hướng cạnh tranh điểm đến du lịch ngày càng gay gắt, việc phát triển du lịch theo hướng đơn lẻ của từng địa phương đã bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là về khả năng thu hút khách, thời gian lưu trú và mức chi tiêu. Chính vì vậy, liên kết phát triển du lịch liên vùng đang trở thành xu hướng tất yếu, được nhiều quốc gia và địa phương lựa chọn nhằm gia tăng giá trị và sức cạnh tranh của ngành Du lịch.
Bắc Ninh có vị trí địa lý thuận lợi, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, cách thủ đô Hà Nội chỉ hơn 30 km, sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú, đặc biệt là dân ca Quan họ Bắc Ninh - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Bên cạnh đó, Bắc Ninh còn nổi bật với nhiều lễ hội truyền thống, đình, chùa, đền mang giá trị văn hóa - tâm linh sâu sắc. Tuy nhiên, thực tế phát triển du lịch Bắc Ninh vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, còn thiếu sản phẩm du lịch mang tính liên kết, hạ tầng chưa đồng bộ, công tác quảng bá còn hạn chế.
Trong khi đó, Hà Nội - trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước là thị trườngquan trọng và là điểm kết nối quốc tế. Bắc Giang lại sở hữu lợi thế về du lịch sinh thái, văn hóa vùng trung du - miền núi, tạo nên sự bổ trợ đáng kể cho Bắc Ninh. Với những đặc trưng riêng của từng vùng miền, việc hình thành và triển khai chính sách liên kết phát triển du lịch giữa 3 tỉnh, thành Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực, mà còn góp phần tạo dựng thương hiệu chung cho du lịch vùng, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.
2. Thực trạng chính sách liên kết du lịch Bắc Ninh - Hà Nội - Bắc Giang
Trong những năm qua, cùng với xu thế phát triển chung của ngành Du lịch cả nước, Bắc Ninh đã chú trọng đẩy mạnh liên kết với các địa phương lân cận, đặc biệt là Hà Nội và Bắc Giang, nhằm tận dụng lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên văn hóa - lịch sử và thị trường khách. Sự liên kết này được thể hiện thông qua các chương trình ký kết hợp tác phát triển du lịch, các hoạt động xúc tiến quảng bá chung, xây dựng sản phẩm du lịch liên vùng, kết nối doanh nghiệp và đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, mặc dù đã đạt được một số kết quả tích cực, chính sách liên kết du lịch Bắc Ninh - Hà Nội - Bắc Giang vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng đặt ra.
Trước hết, có thể nhìn nhận cơ sở pháp lý và định hướng chiến lược cho liên kết du lịch đã từng bước được thiết lập. Năm 2020, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong khu vực đã ký kết chương trình hợp tác phát triển du lịch vùng trung du và đồng bằng sông Hồng, trong đó có nội dung liên quan đến hợp tác Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang. Tiếp đó, giai đoạn 2021-2025, các địa phương đã xác định rõ mục tiêu khai thác thế mạnh du lịch văn hóa, tâm linh, sinh thái và nghỉ dưỡng. Bắc Ninh được định vị là trung tâm du lịch văn hóa - lễ hội gắn với dân ca Quan họ, Hà Nội là trung tâm đón tiếp và phân phối khách, còn Bắc Giang là điểm đến sinh thái, tâm linh và cộng đồng. Sự kết nối thế mạnh của 3 địa phương là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng chính sách liên kết, bởi xác định được vai trò và chức năng của từng địa phương trong chuỗi giá trị du lịch liên vùng.
Về kết quả đạt được, hoạt động xúc tiến quảng bá chung đã có những chuyển biến đáng kể. Các sự kiện văn hóa - du lịch tiêu biểu như “Festival Bắc Ninh - vùng Quan họ” hay “Ngày hội Du lịch văn hóa Bắc Giang” đều có sự tham gia quảng bá từ phía TP. Hà Nội, tận dụng ưu thế truyền thông và thị trường du lịch Thủ đô. Năm 2023, Sở Du lịch Hà Nội đã phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh, Bắc Giang tổ chức hội nghị xúc tiến quảng bá du lịch với sự tham dự của hơn 300 doanh nghiệp lữ hành trong và ngoài nước. Qua đó, hình ảnh du lịch quan họ, du lịch lễ hội Bắc Ninh đã được giới thiệu rộng rãi, góp phần nâng cao nhận diện thương hiệu (Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, 2025).
Bên cạnh đó, các sản phẩm du lịch liên vùng bước đầu đã hình thành, tiêu biểu là tuyến du lịch văn hóa - tâm linh “Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang”, kết nối các điểm đến nổi tiếng như Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội), đền Đô, chùa Dâu, chùa Bút Tháp (Bắc Ninh) và chùa Vĩnh Nghiêm, Suối Mỡ (Bắc Giang). Đây là tuyến du lịch mang tính bổ trợ rõ nét, khi Hà Nội là nơi khởi hành chính, Bắc Ninh nổi bật với di sản quan họ và hệ thống đền chùa cổ kính, còn Bắc Giang đem đến trải nghiệm thiên nhiên và tâm linh độc đáo. Ngoài ra, một số chương trình du lịch ngắn ngày như “Một ngày về miền Quan họ” hay “Hành trình khám phá di sản văn hóa vùng Kinh Bắc - Trung du” cũng được các doanh nghiệp lữ hành khai thác, cho thấy tiềm năng mở rộng thị trường.
Số liệu thống kê cho thấy kết quả tích cực, trong năm 2024, Bắc Ninh đã đón khoảng 2,3 triệu lượt khách, doanh thu đạt 1.900 tỷ đồng, cho thấy mức tăng trưởng đáng kể so với năm trước (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, 2024). Trong 6 tháng đầu năm 2025, lượng khách đến Bắc Ninh đạt hơn 2,4 triệu lượt (tăng 58 % so với cùng kỳ 2024), doanh thu khoảng 2.070 tỷ đồng (tăng 78 %) - minh chứng cho sự bứt phá trong thu hút khách nội địa và cải thiện chất lượng dịch vụ. Hà Nội, với vai trò đầu mối du lịch quốc gia, tiếp tục giữ vị thế trung tâm phân phối khách. Trong quý I/2025, thủ đô Hà Nội đón khoảng 7,3 triệu lượt khách, doanh thu 29.930 tỷ đồng; trong 6 tháng đầu năm, đạt 15,55 triệu lượt khách, doanh thu 62.299 tỷ đồng, lần đầu vượt mốc kỷ lục trước Covid-19. Tỉnh Bắc Giang cũng đạt những bước tăng trưởng ấn tượng về du lịch: trong 6 tháng đầu năm 2024 đã đón gần 1,8 triệu lượt khách, doanh thu đạt 995 tỷ đồng và đặt mục tiêu cả năm là 2,5 triệu lượt khách (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh, 2025).
Những con số trên cho thấy sức bật lớn của ngành Du lịch nội địa tại cả 3 địa phương, mở ra khả năng liên kết mạnh mẽ hơn nhằm khai thác dòng khách đi - đến giữa Hà Nội và các vùng phụ cận.
Tuy nhiên, mặc dù có các hiện tượng hợp tác trong quảng bá và sản phẩm du lịch liên vùng, nhưng sự hợp tác vẫn còn mang tính phân mảnh, nhiều chương trình hợp tác chỉ là ký kết khung, chưa có cơ chế tổ chức thực hiện bền vững và chưa chia sẻ nguồn lực hiệu quả trong vận hành tuyến tour liên vùng. Tuyến “Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang” có các điểm nổi bật văn hóa - lịch sử - sinh thái, nhưng sản phẩm còn ít đổi mới, chưa có thương hiệu vùng rõ nét. Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông liên tỉnh nhỏ lẻ vẫn chưa đồng bộ và chất lượng dịch vụ giữa các tỉnh còn chênh lệch: hướng dẫn viên, cơ sở lưu trú, năng lực quản lý địa phương chưa đồng đều. Việc phối hợp quảng bá chung cũng chưa tương xứng với tiềm năng: mỗi tỉnh vẫn chủ yếu quảng bá riêng lẻ, chưa có chiến lược truyền thông vùng đồng bộ để khai thác hiệu quả dòng khách quốc tế.
Tuy nhiên, nhìn một cách toàn diện, chính sách liên kết du lịch giữa 3 địa phương vẫn còn nhiều hạn chế. Thứ nhất, các văn bản ký kết hợp tác mới dừng ở mức khung định hướng, thiếu các quy định cụ thể về cơ chế phối hợp, chia sẻ nguồn lực và trách nhiệm của từng bên. Do đó, nhiều hoạt động liên kết còn mang tính hình thức, chưa tạo ra sự gắn kết chặt chẽ. Thứ hai, sản phẩm du lịch liên vùng vẫn chưa thực sự nổi bật và khác biệt; các tuyến du lịch được xây dựng còn trùng lặp, thiếu sự đổi mới và chưa có dấu ấn đặc thù để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Thứ ba, hạ tầng du lịch liên vùng chưa đồng bộ, đặc biệt là hệ thống giao thông kết nối các điểm đến vẫn còn hạn chế. Mặc dù tuyến cao tốc Hà Nội - Bắc Ninh - Lạng Sơn và quốc lộ 1A đã được nâng cấp, nhưng nhiều tuyến đường liên huyện, liên tỉnh nhỏ vẫn xuống cấp, gây khó khăn cho việc di chuyển của khách du lịch.
Một vấn đề khác là công tác quảng bá và xúc tiến liên vùng còn phân tán, thiếu chiến lược truyền thông chung. Các địa phương vẫn chủ yếu quảng bá riêng lẻ, dẫn đến lãng phí nguồn lực và hiệu quả thấp. Trong khi đó, thị trường quốc tế lại đòi hỏi những gói sản phẩm tổng thể, gắn liền với thương hiệu vùng thay vì từng tỉnh riêng rẽ. Ngoài ra, nguồn nhân lực du lịch chưa đồng đều cũng là một hạn chế. Bắc Ninh và Bắc Giang vẫn thiếu đội ngũ hướng dẫn viên có khả năng ngoại ngữ và kiến thức liên ngành, trong khi Hà Nội lại có lợi thế vượt trội về nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự chênh lệch này làm giảm tính liên kết trong chất lượng dịch vụ.
Tóm lại, chính sách liên kết phát triển du lịch Bắc Ninh với tam giác Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang đã có những bước tiến quan trọng, tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững của ngành du lịch vùng. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, cần có sự hoàn thiện về cơ chế chính sách, phát triển sản phẩm đặc thù, nâng cấp hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để liên kết du lịch tam giác này thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn văn hóa truyền thống trong những năm tới.
3. Giải pháp tăng cường chính sách liên kết phát triển du lịch
Để phát huy tối đa tiềm năng và khắc phục những hạn chế trong hợp tác, việc tăng cường chính sách liên kết phát triển du lịch giữa các địa phương Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang là rất cần thiết. Trước hết, các địa phương cần xây dựng một khung chính sách chung về phát triển du lịch vùng do cơ quan quản lý du lịch cấp trung ương làm đầu mối điều phối. Khung chính sách này phải xác định rõ vai trò của từng địa phương: Hà Nội là trung tâm đón khách quốc tế và phân phối dòng khách; Bắc Ninh giữ vai trò phát triển du lịch văn hóa, lễ hội, làng nghề; Bắc Giang phát triển du lịch sinh thái, tâm linh và nghỉ dưỡng. Việc phân định chức năng không chỉ tránh trùng lặp sản phẩm mà còn giúp hình thành chuỗi giá trị du lịch liên hoàn.
Thứ hai, chính sách liên kết cần tập trung vào phát triển hạ tầng kết nối vùng. Ngoài các tuyến cao tốc hiện có, cần đầu tư mở rộng hệ thống xe buýt du lịch liên tỉnh, tuyến đường sông kết nối Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang, qua đó đa dạng hóa phương tiện và nâng cao trải nghiệm cho du khách. Nhà nước có thể áp dụng cơ chế đồng tài trợ hoặc kêu gọi xã hội hóa trong phát triển hạ tầng, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả kinh tế.
Thứ ba, đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá chung dưới thương hiệu vùng. Hiện nay, mỗi địa phương thường tổ chức các hội chợ, sự kiện riêng lẻ, chưa tạo được hiệu ứng mạnh. Do đó, cần xây dựng bộ nhận diện thương hiệu du lịch chung cho tam giác này, đồng thời tổ chức các chương trình quảng bá tại thị trường quốc tế với quy mô lớn. Việc phối hợp quảng bá sẽ giúp tối ưu nguồn lực, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh so với các cụm du lịch khác trong khu vực Bắc Bộ.
Thứ tư, chính sách cũng cần chú trọng hợp tác đào tạo nhân lực và số hóa du lịch. Các trường đại học, cao đẳng du lịch ở Hà Nội có thể liên kết với Bắc Ninh, Bắc Giang để mở lớp đào tạo nghiệp vụ ngay tại địa phương, góp phần nâng cao chất lượng lao động. Bên cạnh đó, 3 tỉnh, thành phố cần triển khai nền tảng dữ liệu du lịch chung, tích hợp bản đồ số, đặt phòng, và thanh toán trực tuyến, tạo điều kiện thuận lợi cho khách trong nước và quốc tế.
Cuối cùng, để các chính sách liên kết thực sự đi vào hiệu quả, cần thiết lập một cơ chế giám sát và đánh giá định kỳ. Các chỉ số như lượng khách, doanh thu, mức độ hài lòng của du khách phải được công bố công khai hằng năm, làm căn cứ điều chỉnh chính sách phù hợp. Chỉ khi có một cơ chế điều phối thống nhất, sự phối hợp giữa Hà Nội - Bắc Ninh - Bắc Giang mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển du lịch bền vững và nâng cao vị thế của vùng trong bản đồ du lịch Việt Nam.
Tài liệu tham khảo:
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh. (2025). Báo cáo 6 tháng đầu năm 2025 về hoạt động du lịch tỉnh Bắc Ninh.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh. (2025). Bắc Ninh: Phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn. Truy cập tại http://vietnamtourism.gov.vn/post/63043.
Sở Du lịch Hà Nội. (2025). Báo cáo thống kê du lịch quý I và 6 tháng đầu năm 2025 của Hà Nội.
Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội. Hà Nội đón hơn 15,5 triệu lượt du khách 6 tháng đầu năm 2025. Truy cập tại https://hanoi.gov.vn/tin-so-nganh/ha-noi-don-hon-155-trieu-luot-du-khach-6-thang-dau-nam-2025-4250627095121424.htm.
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (2024). Bắc Giang đón gần 1,8 triệu lượt khách du lịch. Truy cập tại https://vietnamtourism.gov.vn/post/56846.
Policy framework for tourism linkage between Bac Ninh province and the Hanoi – Bac Ninh - Bac Giang economic triangle
Le Phuong Dung
Bac Ninh Province Culture and Tourism Promotion Center, Department of Culture, Sports and Tourism, Bac Ninh province
Abstract:
Linking tourism development among localities has become an inevitable trend to optimize regional potential and advantages while fostering the creation of distinctive, appealing, and sustainable tourism products. This study examines the role, current status, and policy framework of tourism linkages between Bac Ninh and the Hanoi - Bac Ninh - Bac Giang economic triangle. Through an analysis of existing cooperation models and policy implementation, the study identifies key challenges and opportunities in regional tourism integration. Based on these findings, it proposes strategic solutions to strengthen interprovincial collaboration, enhance socio-economic benefits, preserve cultural heritage, and promote sustainable tourism development in the region.
Keywords: Bac Ninh, tourism linkage, Hanoi - Bac Ninh - Bac Giang economic triangle, development policy, sustainable tourism.
[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 29 năm 2025]
