Đây là lần đầu tiên Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo quốc tế WAN-IFRA được tổ chức tại Việt Nam, đánh dấu một bước trong tiến trình chuyển đổi số của báo chí Việt Nam, đồng thời tạo không gian để báo chí Việt Nam kết nối, trao đổi tri thức với cộng đồng báo chí, truyền thông quốc tế về tương lai của nghề báo trong kỷ nguyên AI.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, Ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng báo chí đang đứng trước một thời điểm mang tính bước ngoặt khi AI thay đổi căn bản cách con người làm việc, học tập và tiếp cận thông tin. AI đã bước vào các tòa soạn và hiện diện trong công việc hằng ngày của nhà báo. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, những vấn đề về niềm tin, con người và trách nhiệm của báo chí ngày càng trở nên quan trọng.
Theo một số số liệu được dẫn từ báo cáo về AI và tương lai của tin tức của Reuters Institute for the Study of Journalism cho thấy chỉ 12% công chúng được khảo sát cảm thấy thoải mái với những tin tức được tạo hoàn toàn bằng AI, trong khi tỷ lệ này lên tới 62% đối với những tin tức hoàn toàn do con người thực hiện. Khoảng cách này được đặt trong mối liên hệ với vấn đề niềm tin của công chúng đối với báo chí.
AI được đánh giá mang lại nhiều cơ hội cho hoạt động báo chí, từ phân tích khối lượng lớn tài liệu, hỗ trợ sản xuất nội dung đa nền tảng, tìm kiếm thông tin đến các công việc như gỡ băng phỏng vấn, soát lỗi, dịch thuật và tạo phụ đề. Tuy nhiên, AI không thể thay thế nhà báo trong việc tiếp xúc với nhân vật, hiểu câu chuyện, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm trước công chúng.
Bên cạnh đó, Ông Lê Quốc Minh cũng đề cập những cảnh báo của các nhà nghiên cứu về thiết kế mô hình AI và tác động của chúng đến hành vi người dùng. Trong đó có hiện tượng AI có xu hướng đồng ý với người dùng hoặc đưa ra câu trả lời mà hệ thống cho rằng người dùng muốn nghe, thay vì bảo đảm tính khách quan; cùng với nguy cơ con người dần phụ thuộc vào gợi ý của máy móc và suy giảm tư duy phản biện. Đây được cho là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý trong môi trường tòa soạn, nơi sự hoài nghi và tinh thần phản biện là những yếu tố cốt lõi của nghề báo.
Từ những vấn đề trên, lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh công nghệ có thể tạo ra nội dung nhưng không thể thay thế đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn của người làm báo. Mục tiêu không phải là xây dựng một nền báo chí được vận hành bởi máy móc, mà là một nền báo chí trong đó con người sử dụng hiệu quả công nghệ để nâng cao năng lực và tạo ra những giá trị lớn hơn cho công chúng.
Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, cùng Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045. Theo bài phát biểu, thời gian qua các cơ quan báo chí trong nước cũng đã có những chuyển biến trong thực hiện Chiến lược “Chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” của Thủ tướng Chính phủ.
Về phía Hội Nhà báo Việt Nam, thời gian qua Hội đã đẩy mạnh các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số cho hội viên; đồng hành với các cơ quan báo chí trong cập nhật kiến thức về AI, chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ và thúc đẩy xây dựng các chuẩn mực đạo đức, quy tắc sử dụng AI phù hợp với đặc thù hoạt động báo chí Việt Nam.
Mở đầu Diễn đàn, trong phiên "Tầm nhìn chiến lược về AI," ông Lê Quốc Minh cũng đã trình bày, cung cấp góc nhìn chiến lược về tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) đối với ngành báo chí truyền thông trên thế giới và tại Việt Nam.
Theo chương trình, sau phiên khai mạc, diễn đàn tập trung vào nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến quá trình ứng dụng AI trong báo chí. Phiên đầu tiên “Tầm nhìn chiến lược về trí tuệ nhân tạo” tập trung vào tác động của AI đối với ngành truyền thông, báo chí trên thế giới và tại Việt Nam, trong đó đề cập cả cơ hội, thách thức và các mô hình thực tiễn.
Tiếp đó, phiên “Tổng quan mô hình tòa soạn hiện đại định hướng AI” do ông Jun Zhang, Giám đốc Công nghệ của Báo South China Morning Post, trình bày về quá trình chuyển đổi số dựa trên AI, việc tái thiết lập quy trình làm việc của nhà báo, phương thức sản xuất tin bài và cách thức phục vụ độc giả. Nội dung cũng đề cập chiến lược AI của tòa soạn, từ tự động hóa quy trình đến thử nghiệm các công cụ AI tạo sinh.
Một nội dung trọng tâm khác là phiên “Tòa soạn AI: Quy trình vận hành trong tòa soạn ứng dụng AI”. Phiên thảo luận tập trung vào cách các cơ quan báo chí tái thiết kế quy trình từ phát hiện, xác minh nguồn tin đến sản xuất, phân phối và tương tác với độc giả; đồng thời trao đổi về các trường hợp sử dụng thực tế, khung quản trị và những thay đổi về văn hóa cần thiết để tích hợp AI một cách có trách nhiệm.
Ở góc độ quản trị, phiên “Quản trị trí tuệ nhân tạo ở quy mô lớn” tập trung vào những vấn đề vận hành, đạo đức và văn hóa khi triển khai AI trên quy mô lớn. Các đại biểu được giới thiệu về những bộ quy tắc quản trị cần thiết nhằm bảo vệ niềm tin của công chúng, thúc đẩy đổi mới và giữ quyền kiểm soát tương lai AI của tòa soạn.
Buổi chiều, diễn đàn giới thiệu các mô hình thực tiễn về AI của báo chí Việt Nam, trong đó có các dự án thuộc Chương trình Đẩy mạnh Ứng dụng AI của WAN-IFRA. Các tham luận đề cập việc ứng dụng “vibe coding” để hỗ trợ nhân sự tòa soạn tự tạo các công cụ AI phục vụ công việc; đồng thời chia sẻ cách AI tăng tốc quy trình sản xuất tin bài, tự động hóa phân tích dữ liệu độc giả và hỗ trợ biên tập viên tập trung vào tư duy chiến lược, kiểm chứng thông tin và ra quyết định cuối cùng.
Diễn đàn cũng dành một phiên thảo luận cho “Tương lai của AI tự chủ (Agentic AI)”. Theo chương trình, đây là các hệ thống AI có khả năng xử lý những nhiệm vụ đa bước, qua đó hỗ trợ nhà báo tập trung vào những công việc mang tính chuyên sâu của con người. Đại diện Hearst Newspapers chia sẻ các mô hình thực tế như hệ thống cảnh báo tin tức tự động, giám sát các cuộc họp công cộng và các công cụ hỗ trợ sản xuất tin bài tích hợp AI.
Phiên tổng kết tập trung đánh giá thực trạng AI trong truyền thông hiện tại và tương lai, từ sự chuyển dịch từ các công cụ hỗ trợ năng suất sang các tác thể AI tự chủ có khả năng tự động hóa quy trình đa bước, đến những tác động đối với cách độc giả tiếp cận thông tin và các mô hình kinh doanh truyền thống.
Lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu phát triển của báo chí hiện đại. Tuy nhiên, chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc đưa các công cụ mới vào tòa soạn, mà mục tiêu cuối cùng vẫn là nâng cao chất lượng báo chí và phục vụ công chúng tốt hơn. Trong một thế giới có quá nhiều thông tin, báo chí phải là nơi tìm kiếm, kiểm chứng sự thật và để công chúng đặt niềm tin.
Với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, lãnh đạo cơ quan báo chí và đồng nghiệp trong nước, quốc tế, Diễn đàn WAN-IFRA Việt Nam năm 2026 được kỳ vọng mở ra những sáng kiến, mô hình hợp tác và giải pháp thiết thực để AI trở thành công cụ hỗ trợ nhà báo và tòa soạn, đồng thời góp phần củng cố niềm tin của công chúng đối với báo chí.
