Ngày 12/10/2026, tại Tây Ninh, Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam tổ chức Hội thảo “Giải pháp pháp lý phòng, chống buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam”. Với sự tham dự của đại diện Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, doanh nghiệp và các lực lượng chức năng thuộc Công an, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Quản lý thị trường tại Tây Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh, hội thảo tập trung nhận diện những khó khăn từ thực tiễn, đề xuất giải pháp tháo gỡ vướng mắc pháp lý và nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu thuốc lá.
Tháo gỡ vướng mắc, nâng cao hiệu quả thực thi
Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Vũ Hoài Nam, Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam nhấn mạnh, Tây Ninh là địa bàn giáp biên giới, tình hình buôn lậu còn diễn biến phức tạp, nhất là đối với những mặt hàng có lợi nhuận cao như thuốc lá. Vì vậy, việc tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật và doanh nghiệp cùng trao đổi, nhìn nhận những bất cập từ thực tiễn có ý nghĩa quan trọng trong đề xuất các giải pháp khả thi.
Yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 về tăng cường công tác chống buôn lậu, vận chuyển, sản xuất, mua bán, tàng trữ, sử dụng trái phép thuốc lá trong tình hình mới, thay thế Chỉ thị số 30/CT-TTg ngày 30/9/2014. Việc triển khai hiệu quả chỉ thị đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, gắn hoàn thiện cơ chế, chính sách với tăng cường kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm.
Từ thực tiễn địa bàn, Thượng tá Nguyễn Thanh Hiền, Phó trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường, Công an tỉnh Tây Ninh cho biết, tỉnh có đường biên giới trên đất liền dài gần 400 km giáp Campuchia, với 4 cửa khẩu quốc tế, 4 cửa khẩu chính, 13 cửa khẩu phụ cùng nhiều đường mòn, lối mở tự phát. Địa hình tương đối bằng phẳng, dân cư phân tán khiến công tác kiểm soát gặp nhiều khó khăn.
Các đối tượng thường tập kết thuốc lá sát biên giới, theo dõi hoạt động của lực lượng chức năng, lợi dụng đêm tối, thời tiết xấu hoặc những khu vực vắng người để đưa hàng qua biên giới. Sau đó, thuốc lá được nhanh chóng chuyển lên phương tiện, ngụy trang và vận chuyển đi tiêu thụ. Phương thức hoạt động này không chỉ gây khó khăn cho công tác phát hiện, bắt giữ mà còn đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các lực lượng trên tuyến biên giới và tại thị trường nội địa.
Đáng chú ý, khó khăn trong đấu tranh với buôn lậu không chỉ đến từ địa bàn rộng, phương thức hoạt động tinh vi mà còn liên quan đến việc áp dụng các quy định pháp luật. Theo phản ánh tại hội thảo, quy định về tính chất pháp lý của thuốc lá điếu nhập lậu giữa một số văn bản hiện hành còn những điểm cần được rà soát, làm rõ. Nghị định số 173/2024/NĐ-CP ngày 27/12/2024 không còn quy định thuốc lá điếu nhập lậu là hàng hóa cấm kinh doanh, trong khi Bộ luật Hình sự và Nghị định số 98/2020/NĐ-CP ngày 26/8/2020 có các quy định liên quan đến hàng cấm. Điều này được cho là gây lúng túng trong quá trình xác định căn cứ xử phạt hành chính và chuyển hồ sơ xử lý hình sự.
Từ thực tế trên, Công an tỉnh Tây Ninh kiến nghị các cơ quan tư pháp Trung ương hướng dẫn thống nhất, làm rõ quy định về tính chất pháp lý của thuốc lá nhập lậu; đồng thời rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản liên quan để bảo đảm tính đồng bộ, tạo thuận lợi cho lực lượng chức năng trong thực thi nhiệm vụ.
Cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý, địa phương cũng đề xuất tăng cường nguồn lực cho lực lượng chức năng, phát triển kinh tế - xã hội khu vực biên giới, cải thiện đời sống người dân nhằm hạn chế nguy cơ bị lôi kéo tham gia vận chuyển hàng lậu. Công tác phối hợp giữa Công an, Quân sự, Bộ đội Biên phòng, Hải quan và Quản lý thị trường cần được duy trì thường xuyên, tập trung trao đổi thông tin, đấu tranh chuyên án và triệt phá các đường dây có tổ chức, nhất là những đối tượng chủ mưu, cầm đầu.
Ở góc độ quản lý, kiểm soát tuyến biển và khu vực cảng, Thượng tá Hoàng Văn Nghĩa, Phó trưởng Phòng nghiệp vụ Bộ đội Biên phòng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, phạm vi quản lý hiện bao gồm Thành phố Hồ Chí Minh, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây. Khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cảng lớn, số lượng tàu thuyền ra vào nhiều cùng phương thức giao nhận, vận chuyển và thanh toán ngày càng phức tạp đặt ra yêu cầu cao đối với công tác nắm tình hình, kiểm tra, kiểm soát.
Theo ông, một trong những khó khăn là việc xác minh, truy tìm đối tượng chủ mưu, cầm đầu. Trong nhiều vụ việc, lực lượng chức năng mới xử lý được người trực tiếp vận chuyển hoặc kinh doanh, trong khi việc làm rõ các mắt xích phía sau còn nhiều trở ngại.
Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn về xác định nguồn gốc hàng hóa, giám định và chuyển hồ sơ từ xử lý hành chính sang xử lý hình sự; đồng thời nghiên cứu các giải pháp xử lý phù hợp đối với cơ sở kinh doanh thuốc lá nhập lậu, nhất là trường hợp tái phạm. Việc áp dụng các chế tài bổ sung, trong đó có tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh, phải bảo đảm đúng căn cứ, thẩm quyền và điều kiện theo quy định pháp luật.
Những ý kiến từ lực lượng chức năng cho thấy, muốn nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu, cần giải quyết đồng thời cả những bất cập về cơ chế, chính sách lẫn hạn chế trong tổ chức thực hiện. Đây cũng là cơ sở để các doanh nghiệp và tổ chức đại diện ngành đóng góp tiếng nói, đề xuất giải pháp từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh.
Bảo vệ thị trường hợp pháp, chủ động trước áp lực thuế
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Vũ Duy Hoà, Phó Giám đốc Công ty Thuốc lá Sài Gòn cho rằng, việc tăng thuế thuốc lá trong những năm tới có thể làm gia tăng chênh lệch giá giữa sản phẩm hợp pháp và hàng nhập lậu nếu các biện pháp kiểm soát không được triển khai đồng bộ. Khi đó, thuốc lá nhập lậu có nguy cơ gia tăng sức hút đối với một bộ phận người tiêu dùng, đồng thời tạo thêm lợi nhuận cho các đối tượng kinh doanh trái phép.
Đây là vấn đề cần được xem xét trong mối quan hệ giữa chính sách thuế, mục tiêu giảm tiêu dùng thuốc lá và yêu cầu kiểm soát nguồn cung bất hợp pháp. Bởi nếu chỉ tập trung vào các biện pháp quản lý đối với sản phẩm hợp pháp mà chưa kiểm soát hiệu quả thuốc lá nhập lậu, thị trường có thể phát sinh những hệ lụy đối với doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và hiệu quả thực hiện chính sách.
Theo ông Nguyễn Chí Nhân, Tổng Thư ký Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam (VTA), Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam, trong 8 tháng đầu năm 2026, sản lượng thuốc lá sản xuất và tiêu thụ của ngành đạt khoảng 3,1 tỷ bao, đóng góp ngân sách nhà nước khoảng 20.500 tỷ đồng. Năm 2026, ngành dự kiến đạt sản lượng khoảng 4,6 tỷ bao, nộp ngân sách khoảng 31.000 tỷ đồng.
Với quy mô sản xuất và đóng góp ngân sách như vậy, việc ngăn chặn thuốc lá nhập lậu không chỉ góp phần bảo vệ hoạt động của doanh nghiệp hợp pháp mà còn có ý nghĩa trong hạn chế thất thu ngân sách, duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh và nâng cao hiệu quả quản lý thị trường.
Đối với lộ trình thuế, theo thông tin được nêu tại hội thảo, từ năm 2027, thuế thuốc lá dự kiến tăng thêm 2.000 đồng/bao mỗi năm, đến năm 2031 tăng thêm tổng cộng 10.000 đồng/bao, bên cạnh mức thuế hiện hành 75%. Trong bối cảnh chính sách thuế có những thay đổi, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường kiểm soát thị trường, ngăn chặn nguồn cung trái phép và hạn chế nguy cơ người tiêu dùng chuyển sang sản phẩm nhập lậu do chênh lệch giá.
Từ thực tế đó, vai trò kết nối của Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam càng có ý nghĩa. Thông qua việc tập hợp ý kiến doanh nghiệp, trao đổi với cơ quan quản lý và phối hợp cùng các lực lượng chức năng, Hiệp hội góp phần phản ánh những khó khăn phát sinh, kiến nghị hoàn thiện chính sách và thúc đẩy các giải pháp phòng, chống buôn lậu phù hợp với diễn biến thị trường.
Cách tiếp cận này giúp tiếng nói của doanh nghiệp được đặt trong mối quan hệ với yêu cầu quản lý nhà nước và lợi ích chung của thị trường. Qua đó, các kiến nghị không chỉ hướng đến tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp mà còn góp phần nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, hạn chế những tác động tiêu cực từ hoạt động buôn bán trái phép.
Tăng cường phối hợp, duy trì kiểm soát thường xuyên
Từ các ý kiến tại hội thảo, có thể thấy phòng, chống buôn lậu thuốc lá đòi hỏi cách tiếp cận đồng bộ, trong đó hoàn thiện pháp luật phải đi đôi với nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện. Các quy định cần bảo đảm thống nhất, rõ trách nhiệm và thẩm quyền; sự phối hợp giữa các lực lượng phải được duy trì thường xuyên, từ kiểm soát biên giới, tuyến vận chuyển đến hoạt động phân phối, tiêu thụ tại thị trường nội địa.
Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra tại các chợ đầu mối, cửa hàng bán lẻ và tuyến vận chuyển trọng điểm; nâng cao khả năng nhận diện, phân biệt hàng thật, hàng giả, đặc biệt là thuốc lá giả nhãn hiệu trong nước. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp và lực lượng chức năng trong cung cấp thông tin, nhận diện sản phẩm và phát hiện dấu hiệu vi phạm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát thị trường.
Công tác tuyên truyền cũng cần được thực hiện thường xuyên, hướng đến cả người kinh doanh và người tiêu dùng, qua đó hạn chế nhu cầu đối với thuốc lá nhập lậu và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Trong bối cảnh nguy cơ buôn lậu gia tăng vào những tháng cuối năm và dịp Tết, việc duy trì kiểm tra, kiểm soát liên tục càng có ý nghĩa quan trọng.
Hội thảo tại Tây Ninh không chỉ phản ánh những khó khăn trong thực tiễn đấu tranh với buôn lậu thuốc lá mà còn cho thấy sự cần thiết của cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, lực lượng thực thi pháp luật, doanh nghiệp và tổ chức đại diện ngành. Với vai trò kết nối, Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam tiếp tục góp phần đưa những vấn đề từ thực tiễn đến diễn đàn trao đổi chính sách, thúc đẩy đối thoại và kiến nghị các giải pháp phù hợp.
Triển khai hiệu quả Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ, cùng với hoàn thiện hành lang pháp lý và duy trì phối hợp liên ngành, sẽ là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu thuốc lá. Qua đó, từng bước bảo vệ thị trường hợp pháp, hạn chế thất thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp tuân thủ pháp luật.
