Tại Họp báo thường kỳ quý III/2026 của Bộ Công Thương chiều 7/10, bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã trao đổi về một số nội dung của dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu, trong đó tập trung vào cơ chế điều hành giá, điều kiện đối với thương nhân đầu mối, cạnh tranh trên thị trường và bảo đảm nguồn cung xăng dầu.
Giá xăng dầu bám sát cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước
Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu đã được xây dựng trong khoảng hai năm. Đây là nghị định có tác động sâu rộng đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và xã hội nên dự thảo đã bốn lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ.
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương tiếp tục lấy ý kiến các đối tượng liên quan để hoàn thiện dự thảo. Ngày 30/9 vừa qua, Bộ Công Thương đã tổ chức hội nghị lấy ý kiến rộng rãi các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, doanh nghiệp sản xuất xăng dầu, doanh nghiệp bán buôn, bán lẻ và các đối tượng liên quan.
Liên quan đến cơ chế hình thành giá xăng dầu khi doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết mục tiêu xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị định là giá xăng dầu bám sát cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước.
Theo đó, dự thảo trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp; doanh nghiệp tính toán giá bán theo công thức do Nhà nước quy định.
Một trong những công cụ để Nhà nước giám sát giá là khi tính toán theo công thức này, doanh nghiệp phải kê khai công thức tính, các yếu tố cấu thành giá và giải trình biến động khi thay đổi giá với cơ quan nhà nước.
Việc kê khai được thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá do Bộ Công Thương xây dựng, hoàn chỉnh và áp dụng trong cả nước. Hệ thống sẽ có cảnh báo đối với những yếu tố bất thường để các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Công Thương, Sở Công Thương thực hiện kiểm tra, giám sát thường xuyên khi doanh nghiệp quyết định hoặc thay đổi giá bán.
Thông qua hệ thống cảnh báo, các Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường cũng có thể kịp thời nắm bắt những trường hợp thương nhân có kê khai nhưng không giải trình đầy đủ các yếu tố biến động làm tăng hoặc giảm giá.
Về tần suất và biên độ thay đổi giá, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết, theo dự thảo, Nhà nước sẽ không điều hành giá theo hàng tuần nữa. Doanh nghiệp sẽ căn cứ vào chi phí kinh doanh thực tế, các lô hàng mua bán thực tế và hoạt động kinh doanh của mình để xác định giá; khi thay đổi giá phải thực hiện kê khai với Nhà nước.
Tuy nhiên, việc thay đổi giá phải có căn cứ. Khi các yếu tố hình thành giá như chi phí đầu vào, lợi nhuận hoặc chi phí định mức thay đổi, doanh nghiệp phải giải trình được. Trong các yếu tố hình thành giá, Nhà nước vẫn quy định yếu tố chi phí định mức để doanh nghiệp đưa vào công thức tính. Khi Nhà nước sử dụng các biện pháp bình ổn giá xăng dầu, doanh nghiệp cũng phải căn cứ vào đó khi thay đổi giá.
Đề cập lo ngại giá bán trong nước có thể không điều chỉnh tương ứng với diễn biến của thị trường, bà Nguyễn Thúy Hiền cho rằng không thể quy định một cách cứng nhắc theo hướng mua cao thì bán cao, mua thấp thì bán thấp.
Đặc thù của mặt hàng xăng dầu là doanh nghiệp có thể nhập một lô hàng nhưng chưa bán hết, sau đó tiếp tục nhập lô hàng khác với mức giá khác và đưa vào cùng hệ thống kho. Vì vậy, rất khó quy định giá bán phải vận động theo từng lô hàng trong suốt thời gian doanh nghiệp nắm giữ hàng hóa.
Do đó, việc quy định giá cần tiếp cận theo hướng cơ chế giá có tính thị trường hơn, trong đó doanh nghiệp được chủ động và chịu trách nhiệm về quyết định giá của mình, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc minh bạch, sát với thị trường và cạnh tranh.
“Mục tiêu của chúng tôi trong điều hành giá là giá bán của doanh nghiệp cũng phải bám sát tín hiệu của thị trường và mục tiêu cao nhất là làm thế nào để bảo đảm nguồn cung và an ninh năng lượng”, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết.
Nâng năng lực thương nhân đầu mối, tăng cạnh tranh trên thị trường
Một nội dung khác được quan tâm là quy định tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu.
Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, quy định này xuất phát từ chỉ đạo chung của Chính phủ về xây dựng Nghị định về kinh doanh xăng dầu theo hướng tái cơ cấu thương nhân đầu mối và nâng cao năng lực của các thương nhân đầu mối khi tham gia thị trường.
Trước đây, tổng nguồn tối thiểu hằng năm được phân giao cho các doanh nghiệp dựa trên tình hình thực hiện của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cách thức này chưa thể hiện rõ năng lực của thương nhân đầu mối, bởi có những thương nhân thực hiện tổng nguồn tối thiểu ở mức thấp.
Trong khi đó, yêu cầu đặt ra là thương nhân đầu mối phải là những doanh nghiệp có đủ năng lực bảo đảm cung ứng hàng hóa, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho đất nước.
Xuất phát từ yêu cầu này, cơ quan soạn thảo tính toán nâng điều kiện đối với thương nhân đầu mối, theo đó thương nhân đầu mối phải đáp ứng tổng nguồn tối thiểu 300.000 m³/năm.
Cũng theo bà Hiền, tại thời điểm hiện nay, khoảng hơn một nửa số thương nhân đầu mối đạt được mức này. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa những doanh nghiệp chưa đạt mức này sẽ ngay lập tức bị loại khỏi thị trường.
Khi điều kiện được nâng lên, những doanh nghiệp vẫn có nhu cầu đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng hoạt động phân phối xăng dầu và muốn tiếp tục tham gia thị trường phải tiếp tục đầu tư, mở rộng hệ thống để đáp ứng điều kiện.
Vì vậy, việc nâng điều kiện không đồng nghĩa với loại bỏ doanh nghiệp khỏi thị trường, mà nhằm đặt ra ngưỡng về năng lực để bảo đảm tổng nguồn trong nước, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Do đó, hiện nay chưa thể xác định có bao nhiêu doanh nghiệp sẽ không đáp ứng được quy định khi được áp dụng.
Đối với lo ngại thương nhân đầu mối có thể chi phối giá bán, gây bất lợi cho doanh nghiệp bán lẻ, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết dự thảo không thiết kế theo hướng chỉ thương nhân đầu mối được quyết định giá. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối hoạt động độc lập đều được quyết định giá, qua đó tạo sự cạnh tranh về giá giữa các chủ thể trên thị trường.
Cùng với đó, dự thảo được thiết kế theo hướng giảm tầng nấc trung gian trong hệ thống phân phối từ ba tầng xuống còn hai tầng.
Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, với mô hình mới, nếu các doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi và có nhu cầu hoạt động theo mô hình này, có thể có hơn 10.500 doanh nghiệp chuyển sang mô hình thương nhân phân phối và được quyết định giá.
Như vậy, mức độ cạnh tranh trên thị trường sẽ tăng lên. Trong bối cảnh đó, thương nhân đầu mối cũng phải cạnh tranh với các thương nhân phân phối, đặc biệt tại những vùng sâu, vùng xa - nơi các thương nhân phân phối có lợi thế khi hoạt động trực tiếp tại địa bàn.
“Với thiết kế của dự thảo hiện nay thì khó có thể có việc thương nhân đầu mối chi phối hoàn toàn giá bán”, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết.
Đối với lo ngại có thể xảy ra việc các doanh nghiệp bắt tay, thông đồng để nâng giá, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết trong quá trình hoàn thiện dự thảo, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu các ý kiến tại cuộc họp ngày 30/9 cũng như ý kiến của doanh nghiệp, cá nhân gửi đến và bổ sung các quy định về xử lý các thỏa thuận cạnh tranh không lành mạnh theo Luật Cạnh tranh.
Cân đối đủ nguồn cung xăng dầu từ nay đến cuối năm
Thông tin về nguồn cung xăng dầu trong bối cảnh tình hình quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết tình hình tại Trung Đông vẫn liên tục thay đổi, gây khó khăn cho công tác quản lý.
Tuy nhiên, ngay từ khi xung đột tại Trung Đông diễn ra, Bộ Công Thương đã chủ động xây dựng các phương án ứng phó. Từ giai đoạn căng thẳng vào khoảng tháng 3, tháng 4 đến nay, mặc dù thị trường quốc tế có nhiều khó khăn, nguồn cung xăng dầu trong nước vẫn được bảo đảm.
Hiện các doanh nghiệp đang bám sát tình hình thực hiện tổng nguồn. Bên cạnh đó, tồn kho tại các nhà máy hiện ở mức cao. Theo bà Nguyễn Thúy Hiền, nguồn cung xăng dầu trong nước sẽ tiếp tục được bảo đảm.
Về giá xăng dầu, Bộ Công Thương tiếp tục điều hành bám sát diễn biến giá thế giới, đồng thời linh hoạt sử dụng các biện pháp để bình ổn giá xăng dầu.
Cùng với đó, Chính phủ đã tiếp tục kéo dài thời hạn áp dụng các chính sách về thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng, dầu đến hết ngày 31/12/2026, qua đó góp phần hỗ trợ ổn định giá xăng dầu.
Bộ Công Thương cũng tiếp tục điều hành linh hoạt, sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để bình ổn giá khi cần thiết.
“Từ nay đến cuối năm, Bộ Công Thương đã cân đối tổng nguồn và về cơ bản sẽ đáp ứng đủ xăng dầu phục vụ sản xuất, kinh doanh. Giá xăng dầu tiếp tục được điều hành bám sát giá thế giới, đồng thời linh hoạt sử dụng các công cụ bình ổn khi cần thiết”, bà Nguyễn Thúy Hiền cho biết.
