g

GIA NHËP WTO - C¥ HéI Vµ TH¸CH THøC §èI VíI C¸C DOANH NGHIÖP VIÖT NAM

Trong bèi c¶nh xu thÕ toµn cÇu ho¸ ngµy cµng ph¸t triÓn m¹nh, ®Ó x©y dùng thµnh c«ng mét nÒn kinh tÕ ®éc lËp, tù chñ, ®ång thêi héi nhËp s©u réng, nh»m tranh thñ tèt nhÊt c¸c ®iÒu kiÖn quèc tÕ ®Ó ph¸t triÓn, ViÖt Nam mong muèn gia nhËp WTO vµo n¨m 2005.
ViÖc tham gia WTO sÏ mang l¹i cho ®Êt n­íc nãi chung vµ c¸c doanh nghiÖp nh÷ng c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn quan träng ®Ó ph¸t triÓn, ®ång thêi còng ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc to lín ph¶i gi¶i quyÕt, nh»m h¹n chÕ tèi ®a c¸c t¸c ®éng tiªu cùc vµ tËn dông tèt nhÊt c¸c c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®ã.
Môc tiªu chÝnh cña WTO lµ thóc ®Èy tù do ho¸ th­¬ng m¹i th«ng qua viÖc c¾t gi¶m c¸c rµo c¶n thuÕ quan vµ phi thuÕ quan ®Ó c¸c luång hµng hãa, dÞch vô ®­îc l­u chuyÓn tù do h¬n gi÷a c¸c n­íc vµ trªn ph¹m vi toµn cÇu. Nguyªn t¾c ph¸p lý quan träng nhÊt cña WTO lµ quy ®Þnh c¸c n­íc thµnh viªn ph¶i dµnh cho nhau chÕ ®é ®èi xö tèi huÖ quèc (MFN), nghÜa lµ, khi mét n­íc ®èi xö ­u ®·i ®èi víi hµng ho¸ vµ dÞch vô cña mét n­íc nµo ®ã th× còng ph¶i dµnh sù ­u ®·i nh­ thÕ cho hµng hãa vµ dÞch vô cña c¸c n­íc kh¸c. Khi MFN ®­îc ¸p dông ®a ph­¬ng ®èi víi tÊt c¶ c¸c thµnh viªn cña WTO th× ®ã còng cã nghÜa lµ nguyªn t¾c b×nh ®¼ng vµ kh«ng ph©n biÖt ®èi xö v× c¸c n­íc ®Òu dµnh cho nhau sù ®èi xö ­u ®·i nhÊt.
Tham gia WTO, c¸c doanh nghiÖp cã ®iÒu kiÖn më réng thÞ tr­êng xuÊt khÈu hµng hãa vµ dÞch vô sang c¸c n­íc vµ trªn quy m« toµn cÇu, miÔn lµ hµng hãa vµ dÞch vô ®ã cã søc c¹nh tranh, tiÕp cËn ®­îc thÞ tr­êng cña c¸c n­íc thµnh viªn WTO kh¸c. Bªn c¹nh ®ã, c¸c doanh nghiÖp cã ®iÒu kiÖn nhËp khÈu m¸y mãc thiÕt bÞ, nguyªn vËt liÖu vµ dÞch vô cÇn thiÕt víi chÊt l­îng tèt vµ gi¸ c¶ thuËn lîi ®Ó phôc vô s¶n xuÊt.
Tham gia WTO, n­íc ta nãi chung vµ c¸c doanh nghiÖp sÏ cã ®iÒu kiÖn thuËn lîi h¬n ®Ó thu hót ®Çu t­ n­íc ngoµi (c¶ ®Çu t­ trùc tiÕp vµ qua thÞ tr­êng chøng kho¸n). Do më réng ®­îc thÞ tr­êng tiªu thô ra quy m« thÕ giíi, c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi sÏ t¨ng c­êng ®Çu t­ vµo ViÖt Nam ®Ó tËn dông c¸c lîi thÕ so s¸nh vÒ ®iÒu kiÖn tù nhiªn, nh©n c«ng rÎ, tµi nguyªn phong phó, vÞ trÝ ®Þa lý thuËn lîi… ®Ó s¶n xuÊt phôc vô xuÊt khÈu ra thÞ tr­êng khu vùc vµ toµn cÇu. MÆt kh¸c, tham gia WTO víi nh÷ng cam kÕt thùc hiÖn c¸c luËt lÖ liªn quan ®Õn th­¬ng m¹i vµ ®Çu t­ cña WTO sÏ lµm t¨ng lßng tin cña c¸c nhµ ®Çu t­ n­íc ngoµi ®èi víi m«i tr­êng ®Çu t­ cña ViÖt Nam.
Tham gia WTO, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cã ®iÒu kiÖn tèt h¬n ®Ó ®Êu tranh gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp trong quan hÖ th­¬ng m¹i quèc tÕ mét c¸ch x©y dùng vµ c«ng b»ng. WTO t¹o cho c¸c n­íc mét kªnh gi¶i quyÕt c¸c tranh chÊp trong quan hÖ th­¬ng m¹i quèc tÕ mang tÝnh x©y dùng vµ c«ng b»ng, th«ng qua c¬ chÕ gi¶i quyÕt tranh chÊp cña WTO, h¹n chÕ tèi ®a c¸c hµnh ®éng ®¬n ph­¬ng ®éc ®o¸n cña c¸c ®èi t¸c th­¬ng m¹i, nhÊt lµ c¸c ®èi t¸c lín. §Õn nay ®· cã h¬n 200 vô tranh chÊp ®­îc ®­a ra xÐt xö t¹i WTO kÓ tõ khi tæ chøc nµy ®­îc thµnh lËp n¨m 1995. Mét sè vô tranh chÊp trong sè nµy ®· cã thÓ dÉn ®Õn chiÕn tranh th­¬ng m¹i g©y t¸c h¹i nghiªm träng nÕu kh«ng cã c¬ chÕ gi¶i quyÕt mét c¸ch x©y dùng nh­ WTO ®· lµm trong thêi gian qua (vÝ dô gÇn ®©y nhÊt lµ tranh chÊp th­¬ng m¹i vÒ thÐp gi÷a Mü víi EU, Hµn Quèc, Trung Quèc vµ ph¸n quyÕt cña toµ ¸n WTO cho phÐp c¸c n­íc EU tr¶ ®òa Mü ®· buéc Mü ph¶i chÊm døt ®¸nh thuÕ ph©n biÖt ®èi xö ®èi víi s¶n phÈm thÐp cña EU). Trªn thùc tÕ, nhiÒu nÒn kinh tÕ thµnh viªn cña WTO tuy nhá yÕu nh­ng ®· th¾ng nhiÒu vô kiÖn víi Mü. NÕu lµ thµnh viªn WTO, ViÖt Nam ®· cã thÓ ®­a ra c¬ chÕ gi¶i quyÕt tranh chÊp cña WTO vô kiÖn b¸n ph¸ gi¸ c¸ tra, basa hoÆc vô kiÖn t«m cña phÝa Mü ®Ó cã mét ph¸n quyÕt c«ng b»ng, gi¶m bít thiÖt h¹i cho n«ng d©n vµ c¸c DNVN.
Tuy viÖc tham gia WTO mang l¹i cho DNVN nh÷ng c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi nh­ nãi trªn, nhÊt lµ viÖc më réng thÞ tr­êng quèc tÕ, ph¸t triÓn s¶n xuÊt, t¹o viÖc lµm, thóc ®Èy chuyÓn dÞch c¬ cÊu theo h­íng hiÖn ®¹i hãa, n©ng dÇn søc c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp, nh­ng ®ã míi lµ ®iÒu kiÖn cÇn thiÕt. Trªn thùc tÕ, cã ®¹t ®­îc nh÷ng lîi Ých nµy hay kh«ng vµ ®¹t ë møc ®é nµo cßn phô thuéc vµo rÊt nhiÒu nh©n tè chñ quan vµ kh¸ch quan mµ c¶ Nhµ n­íc vµ c¸c doanh nghiÖp ®Òu ph¶i quyÕt t©m gi¶i quyÕt mét c¸ch n¨ng ®éng vµ hiÖu qu¶.
Tham gia c¬ chÕ th­¬ng m¹i toµn cÇu WTO sÏ ®Æt nÒn kinh tÕ ®Êt n­íc còng nh­ c¸c doanh nghiÖp tr­íc nh÷ng th¸ch thøc v« cïng to lín.
Søc Ðp c¹nh tranh ®Ó giµnh giËt thÞ tr­êng tiªu thô hµng hãa vµ dÞch vô ngµy cµng lín trªn quy m« toµn cÇu vµ ngay chÝnh trªn thÞ tr­êng néi ®Þa cña ta. Khi më cöa nÒn kinh tÕ (h¹ thÊp hoÆc c¾t gi¶m c¸c hµng rµo b¶o hé thuÕ quan vµ phi thuÕ quan) cho 148 thµnh viªn cña WTO, trong ®ã cã nh÷ng ®èi t¸c kinh tÕ rÊt hïng m¹nh, søc Ðp c¹nh tranh ®èi víi nÒn kinh tÕ cña ta, ë tõng ®Þa ph­¬ng, tõng doanh nghiÖp sÏ kh«ng chØ më réng vÒ ph¹m vi mµ cßn rÊt cô thÓ ®èi víi tõng ngµnh c«ng nghiÖp, thËm chÝ tõng s¶n phÈm, tõng ngµnh hµng v× mçi thµnh viªn trªn cã nh÷ng ­u thÕ vµ lîi thÕ c¹nh tranh riªng. §iÒu nµy ®· thÊy râ khi ViÖt Nam thùc hiÖn c¸c cam kÕt trong khu«n khæ cña ASEAN/AFTA vµ HiÖp ®Þnh Th­¬ng m¹i ViÖt Nam – Hoa Kú. Cã mét ®iÒu cÇn l­u ý lµ, møc ®é vµ ph¹m vi c¹nh tranh trong WTO sÏ m¹nh vµ réng h¬n rÊt nhiÒu. Do ®ã, nÕu kh«ng tÝch cùc chuÈn bÞ tèt th× khi gia nhËp WTO, chóng ta khã tËn dông ®­îc c¬ héi më réng thÞ tr­êng mµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh hiÖu qua ngay t¹i s©n nhµ còng bÞ th¸ch thøc.
Søc Ðp nÆng nÒ nhÊt lµ ph¶i thay ®æi c¬ cÊu s¶n xuÊt theo h­íng s¶n xuÊt ra c¸c s¶n phÈm theo nhu cÇu thÞ tr­êng quèc tÕ c¶ vÒ thÞ hiÕu, chÊt l­îng vµ tiªu chuÈn. Tõ tr­íc ®Õn nay, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam hÇu nh­ chØ tËp trung s¶n xuÊt nh÷ng mÆt hµng mµ chóng ta cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt, chø kh«ng chó ý s¶n xuÊt nh÷ng mÆt hµng mµ thÞ tr­êng thÕ giíi cÇn. Nay, tham gia vµo hÖ thèng th­¬ng m¹i ®a ph­¬ng víi quy m« toµn cÇu, cÇn chó ý n©ng cao n¨ng lùc s¶n xuÊt c¸c mÆt hµng ®Ó phôc vô ng­êi tiªu dïng thÕ giíi. MÆt kh¸c, c¬ cÊu s¶n phÈm tiªu dïng cña thÕ giíi hiÖn nay thay ®æi rÊt nhanh, lµm cho c«ng nghÖ còng ph¶i thay ®æi rÊt nhanh míi ®¸p øng ®­îc viÖc s¶n xuÊt ra s¶n phÈm ®a d¹ng, víi chÊt l­îng tèt, mÉu m· ®Ñp, hîp thÞ hiÕu.
Khi ®· tham gia ®Çy ®ñ vµo nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng vµ nhÊt lµ khi tiÕp cËn ®­îc víi thÞ tr­êng toµn cÇu, quy luËt lîi nhuËn sÏ thóc ®Èy më réng ®Çu t­ t¸i s¶n xuÊt ®Ó ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng t¨ng cña thÞ tr­êng. T×nh h×nh nµy cã thÓ dÉn ®Õn nh÷ng nguy c¬ s¶n xuÊt å ¹t, kh«ng cã kÕ ho¹ch, chØ ch¹y theo lîi nhuËn, bÊt chÊp nh÷ng hÖ qu¶ xÊu cã thÓ ph¸t sinh nh­ c¹n kiÖt tµi nguyªn, lµm cho ®Êt b¹c mµu, huû ho¹i m«i tr­êng sinh th¸i, ph¸ rõng g©y ra lôt léi, « nhiÔm m«i tr­êng do khÝ vµ chÊt th¶i c«ng nghiÖp… Mét thÝ dô râ rÖt lµ viÖc nu«i t«m ®¹i trµ kh«ng cã kÕ ho¹ch ë nhiÒu ®Þa ph­¬ng ®Ó ®¸p øng yªu cÇu xuÊt khÈu võa qua ®· dÉn ®Õn n¹n ph¸ rõng ngËp mÆn, kÓ c¶ rõng phßng hé, khoanh vïng dÉn n­íc mÆn vµo ®Ó nu«i t«m… ®· lµm suy tho¸i m«i tr­êng sèng cña c¸c loµi ®éng thùc vËt vµ ng­êi d©n ë c¸c vïng nµy, mµ hËu qu¶ cßn cÇn nhiÒu thêi gian míi kh¾c phôc ®­îc.
VÊn ®Ò ®Æt ra lµ, ®Ó tranh thñ c¸c c¬ héi vµ ®iÒu kiÖn thuËn lîi do viÖc tham gia WTO mang l¹i, ®ång thêi h¹n chÕ tèi ®a nh÷ng t¸c ®éng tiªu cùc cña qu¸ tr×nh nµy, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cÇn chuÈn bÞ tèt c¸c vÊn ®Ò sau:
X©y dùng vµ tuyªn truyÒn phæ biÕn s©u réng trong toµn doanh nghiÖp nhËn thøc ®Çy ®ñ vµ ®óng ®¾n vÒ vÊn ®Ò héi nhËp quèc tÕ vµ tham gia WTO, thÊy râ c¶ c¬ héi vµ nh÷ng th¸ch thøc ®Ó chñ ®éng chuÈn bÞ.
C¸c doanh nghiÖp cÇn chñ ®éng nghiªn cøu x¸c ®Þnh nh÷ng lÜnh vùc, ngµnh hµng, mÆt hµng m×nh cã thÕ m¹nh hoÆc ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó ph¸t triÓn, trªn c¬ së ®ã chñ ®éng ®iÒu chØnh vµ thu hót c¸c nguån lùc ®Ó tËp trung ph¸t triÓn c¸c mÆt hµng cã hiÖu qu¶ vµ cã søc c¹nh tranh quèc tÕ.
C¸c doanh nghiÖp cÇn quan hÖ chÆt chÏ víi c¸c bé ngµnh ë trung ­¬ng vµ c¸c c«ng ty ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ ®Ó n¾m b¾t t×nh h×nh vµ xu h­íng thÞ tr­êng quèc tÕ, trªn c¬ së ®ã quyÕt ®Þnh c¸c kÕ ho¹ch s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp cho phï hîp vµ cã hiÖu qu¶, ®¸p øng yªu cÇu cña thÞ tr­êng thÕ giíi.
C¸c doanh nghiÖp tÝch cùc chuÈn bÞ tèt cho viÖc cïng c¶ n­íc tham gia héi nhËp quèc tÕ, trong ®ã cã viÖc tham gia WTO, t¨ng c­êng n¨ng lùc l·nh ®¹o vµ qu¶n lý, t¨ng c­êng ®µo t¹o c¸n bé ®ñ søc ®¸p øng yªu cÇu cña qu¸ tr×nh tham gia vµo c¸c ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ.
Trªn c¬ së n¾m b¾t ®óng nhu cÇu cña thÞ tr­êng thÕ giíi, cÇn ®a d¹ng hãa c¸c ngµnh hµng s¶n xuÊt vµ s¶n phÈm, tr¸nh phô thuéc qu¸ møc vµo mét vµi s¶n phÈm ®Ó cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh linh ho¹t khi thÞ tr­êng thÕ giíi cã biÕn ®éng, ®ång thêi t¹o ®iÒu kiÖn gi¶i quyÕt lùc l­îng lao ®éng d«i d­ trong qu¸ tr×nh chuyÓn dÞch c¬ cÊu.
Nhanh chãng øng dông c«ng nghÖ th«ng tin trong s¶n xuÊt vµ kinh doanh cËp nhËt th«ng tin vÒ thÞ tr­êng vµ kÞp thêi tiÕn hµnh nh÷ng quan hÖ th­¬ng m¹i trùc tiÕp víi c¸c ®èi t¸c n­íc ngoµi, h¹n chÕ phô thuéc vµo c¸c kh©u trung gian.
T¨ng c­êng cö c¸n bé ®i nghiªn cøu thÞ tr­êng ë n­íc ngoµi, tham gia mét sè cuéc héi chî, triÓn l·m cÇn thiÕt vÒ ngµnh hµng mµ doanh nghiÖp cã thÕ m¹nh, qua ®ã t×m hiÓu ®­îc nhu cÇu cña thÞ tr­êng, t×m kiÕm ®èi t¸c. CÇn gi÷ liªn hÖ th­êng xuyªn víi c¸c c¬ quan ®¹i diÖn cña ViÖt Nam ë n­íc ngoµi ®Ó yªu cÇu cung cÊp th«ng tin vÒ thÞ tr­êng vµ thÈm ®Þnh ®èi t¸c.
Trªn thùc tÕ, c¬ héi vµ th¸ch thøc lu«n lu«n ®an xen nhau, nÕu kh«ng biÕt c¸ch n¾m b¾t vµ tËn dông kÞp thêi th× c¬ héi cã thÓ l¹i trë thµnh th¸ch thøc. V× vËy, b»ng viÖc tÝch cùc chuÈn bÞ kü mäi ®iÒu kiÖn ®Ü tham gia héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, tin r»ng, c¸c doanh nghiÖp ViÖt Nam cã thÓ tranh thñ ®­îc vËn héi míi s¾p më ra, ®Ó ®Èy m¹nh ph¸t triÓn vµ h¹n chÕ tèi ®a c¸c t¸c ®éng tiªu cùc cña qu¸ tr×nh nµy.