Hoàn thiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường, qua thực tiễn tại thành phố Huế

TÓM TẮT:

Bài viết tập trung phân tích tổng quan tình hình cháy, nổ tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, vũ trường, đặc biệt là trên địa bàn thành phố Huế. Trên cơ sở đó, bài viết đánh giá hệ thống pháp luật hiện hành về phòng cháy, chữa cháy, chỉ ra những bất cập trong quy định pháp luật và hạn chế trong tổ chức thi hành. Qua đánh giá thực tiễn tại địa phương, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường.

Từ khóa: hoàn thiện pháp luật, phòng cháy, chữa cháy, cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường, Huế.

1. Đặt vấn đề

Những năm gần đây, kinh doanh karaoke và vũ trường phát triển mạnh, đặc biệt tại các đô thị phát triển du lịch như thành phố Huế. Tuy nhiên, điều này cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ ngày càng cao. Pháp luật về phòng cháy, chữa cháy (PCCC) của Việt Nam đã có bước phát triển với việc ban hành Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ năm 2024 (PCCC&CNCH) cùng các văn bản hướng dẫn, tạo khung pháp lý tương đối đầy đủ. Song, thực tiễn thi hành vẫn còn bất cập: một số quy định chưa rõ ràng, khó áp dụng cho các cơ sở vừa và nhỏ; sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và lực lượng chuyên ngành thiếu chặt chẽ.

Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước ghi nhận nhiều vụ cháy nghiêm trọng gây thiệt hại lớn, việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi về phòng cháy, chữa cháy trong lĩnh vực này là yêu cầu cấp thiết. Bài viết tập trung phân tích những hạn chế trên từ thực tiễn tại thành phố Huế, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật theo hướng khả thi và phù hợp với đặc thù loại hình kinh doanh.

2. Khái quát pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường

Pháp luật về PCCC trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường là tập hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh toàn diện các biện pháp nhằm bảo đảm an toàn PCCC cho loại hình cơ sở có nguy cơ cháy nổ cao, bao gồm tiêu chuẩn kỹ thuật công trình và hệ thống PCCC, điều kiện vận hành, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở, cũng như cơ chế kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Hệ thống pháp luật được xây dựng trên nền tảng đặc thù của loại hình kinh doanh có mức độ rủi ro cao, vì vậy các quy định mang tính chuyên biệt, chặt chẽ và đòi hỏi mức độ tuân thủ nghiêm ngặt hơn. Pháp luật không chỉ chú trọng thiết lập các yêu cầu kỹ thuật và điều kiện an toàn mà còn định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ sở và cơ quan quản lý trong việc duy trì an toàn PCCC một cách thường xuyên, liên tục. Đồng thời, nguyên tắc “lấy phòng ngừa là chính” được quán triệt xuyên suốt, hướng đến việc chủ động nhận diện, khắc phục nguy cơ, kết hợp với cơ chế giám sát và xử lý vi phạm nhằm bảo đảm hoạt động kinh doanh karaoke, vũ trường diễn ra an toàn và phù hợp với định hướng quản lý nhà nước.

3. Quy định pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường

Nhóm quy định về điều kiện bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy trong thiết kế, xây dựng và hoạt động của cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường

Trong quá trình thiết kế và xây dựng cần đảm bảo đầy đủ lối thoát nạn, giữ khoảng cách an toàn với các công trình lân cận với cơ sở kinh doanh[1]. Bên cạnh đó tại Điều 4 và Điều 5 của Nghị định số 54/2019/NĐ-CP của Chính phủ quy định về điều kiện kinh doanh dịch vụ karaoke, dịch vụ vũ trường, quy định các phòng karaoke, vũ trường không được đặt chốt cửa, thiết bị báo động (trừ các thiết bị báo cháy) bên trong phòng. Trong quá trình hoạt động, cơ sở phải bảo đảm việc sử dụng nguồn nhiệt và chất dễ cháy, nổ trong phạm vi có thể quản lý. Đồng thời, theo Điều 23 Luật PCCC&CNCH năm 2024, cơ sở phải có nội quy, biển báo phù hợp, trang bị thiết bị truyền tin báo cháy kết nối với Cơ sở dữ liệu về PCCC,... Đây là nghĩa vụ bắt buộc để hạn chế tối đa nguy cơ cháy, nổ.

Nhóm quy định về tổ chức, quản lý và phân công thẩm quyền phòng cháy, chữa cháy

Người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm thành lập Đội PCCC&CNCH hoặc phân công người thực hiện nhiệm vụ PCCC, đồng thời tổ chức tuyên truyền, tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ cho nhân viên nhằm bảo đảm khả năng ứng phó sự cố[2]. Bộ trưởng Bộ Công an quy định về công tác trực sẵn sàng chữa cháy, tổ chức chữa cháy ngay khi nhận được tin báo[3]. Theo Điều 26 của Luật PCCC&CNCH năm 2024 Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, Trưởng phòng cảnh sát, Giám đốc Công an cấp tỉnh và một số người đứng đầu cơ quan, tổ chức được quyền huy động lực lượng, người, phương tiện, tài sản tham gia chữa cháy, qua đó tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức,  cá nhân.

Nhóm quy định về thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm về phòng cháy, chữa cháy

Về công tác thanh tra, kiểm tra, các cơ quan nhà nước quy định tại khoản 3 Điều 11 Luật PCCC&CNCH năm 2024 có trách nhiệm kiểm tra về việc thực hiện nghĩa vụ PCCC của người đứng đầu cơ sở. Bên cạnh đó, tại Nghị định số 54/2019/NĐ-CP quy định rõ cơ quan thanh tra, cơ quan quản lý nhà nước về kinh doanh dịch vụ karaoke, vũ trường có trách nhiệm kiểm tra định kỳ hoặc kiểm tra đột xuất, không cần thông báo[4]. Ngoài ra, người đứng đầu các cơ sở cũng cần tự tổ chức kiểm tra về tình hình PCCC tại địa điểm kinh doanh của mình[5].

Xử lý vi phạm về PCCC được quy định tại Nghị định số 106/2025/NĐ-CP, trong đó xác định rõ các hành vi vi phạm như không trang bị, không bảo trì hoặc trang bị không đúng quy chuẩn phương tiện PCCC, cùng các vi phạm khác ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn công trình. Đồng thời, pháp luật quy định cụ thể các hình thức xử phạt dành cho các cá nhân, tổ chức, cơ sở vi phạm như: đình chỉ hoạt động, phạt tiền lên đến 50.000.000 đồng kèm các biện pháp khắc phục hậu quả và thậm chí thu hồi giấy phép kinh doanh đối với các cơ sở tái phạm nhiều lần.  

4. Một số bất cập của pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường tại thành phố Huế

4.1. Bất cập của pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường

Thứ nhất, Luật PCCC&CNCH còn mang tính nguyên tắc và chưa đủ cụ thể để áp dụng thống nhất trong thực tiễn. Theo quy định tại Nghị định số 105/2025/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường có từ 20 người thường xuyên làm việc trở lên phải thành lập Đội PCCC&CNCH cơ sở, còn với cơ sở có dưới 20 người, pháp luật chỉ yêu cầu phân công người thực hiện nhiệm vụ phân công bằng văn bản[6]. Tuy nhiên, cách phân loại dựa trên số lượng nhân sự nhưng chưa phản ánh đúng mức độ rủi ro. Đồng thời, văn bản phân công người thực hiện nhiệm vụ cũng chưa được hướng dẫn cụ thể, dẫn đến khả năng áp dụng tùy nghi và không bảo đảm yêu cầu an toàn tương xứng với mức độ rủi ro, đặc biệt tại các cơ sở nhạy cảm như karaoke, vũ trường, nơi tập trung đông người, có sử dụng đồ uống, tiềm ẩn nguy cơ sử dụng ma tuý, phát sinh tệ nạn xã hội, ô nhiễm môi trường, tiếng ồn,... cũng như các nội dung về văn hóa, thuần phong, mỹ tục[7].

Thứ hai, mặc dù hệ thống pháp luật hiện hành đã xác lập nguyên tắc phối hợp liên ngành trong quản lý và kiểm tra an toàn PCCC[8], nhưng lại chưa quy định đầy đủ, cụ thể về cơ chế phối hợp, phân công trách nhiệm khi có sự cố xảy ra. Thực tiễn cho thấy, trong nhiều vụ cháy nghiêm trọng xảy ra tại cơ sở karaoke, vũ trường, tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan vẫn xảy ra khá phổ biến do thiếu quy định phân công rõ ràng.

Thứ ba, nhiều cơ sở karaoke, vũ trường hiện nay không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về PCCC nhưng vẫn hoạt động, thậm chí có trường hợp cơ sở vẫn hoạt động bất chấp sau khi nhận quyết định đình chỉ của cơ quan chức năng. Điển hình, cơ sở karaoke New York tại thành phố Huế vẫn mở cửa kinh doanh trái phép và bị xử phạt 40 triệu đồng vì vi phạm các quy định về PCCC[9]. Nghị định số 105/2025/NĐ-CP đặt ra nghĩa vụ để cơ sở tự tổ chức kiểm tra PCCC định kỳ, tần suất kiểm tra, đồng thời yêu cầu cơ sở lập biên bản và gửi báo cáo cho cơ quan quản lý[10]. Tuy nhiên, Nghị định chưa quy định rõ chu kỳ kiểm tra, thời hạn khắc phục vi phạm và cũng không yêu cầu công khai kết quả. Cách kiểm tra dựa trên tự đánh giá của cơ sở dễ dẫn đến hình thức, thiếu khách quan và khó giám sát.

4.2. Thực tiễn thực hiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường tại thành phố Huế

Về ưu điểm, công tác thực hiện pháp luật về PCCC tại các cơ sở karaoke, vũ trường ở thành phố Huế đạt nhiều kết quả tích cực. Hoạt động phối hợp tuyên truyền giữa cơ quan quản lý và cơ sở kinh doanh được triển khai thường xuyên, trong đó khoảng 70% cơ sở cho biết thường xuyên sử dụng mạng xã hội để phổ biến quy định. Về điều kiện vật chất, các cơ sở khảo sát đều trang bị đầy đủ bình chữa cháy, hệ thống báo cháy và chữa cháy theo tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, kết quả khảo sát tại các cơ sở cho thấy vẫn còn nhiều hạn chế. Có 80% cơ quan quản lý cho biết đã từng gặp tình trạng một số cơ sở không hợp tác hoặc cố tình che giấu vi phạm trong quá trình kiểm tra[11], khiến lực lượng chức năng khó thu thập đầy đủ thông tin và khó đánh giá chính xác mức độ an toàn của công trình. Bên cạnh đó, mặc dù các cơ sở đều báo cáo đã trang bị phương tiện PCCC theo quy định, nhưng kiểm tra thực tế lại ghi nhận nhiều hệ thống như chuông báo cháy hoặc hệ thống chữa cháy tự động không hoạt động[12]. Không ít cơ sở còn vi phạm nghiêm trọng trong bố trí hạ tầng thoát nạn, điển hình như cơ sở karaoke Hồng Nhân tại thành phố Huế bị buộc tạm dừng hoạt động do không bảo đảm yêu cầu về lối thoát nạn[13].

Ngoài ra, một số quy định pháp luật về PCCC vẫn chưa phù hợp với điều kiện thực tế tại các cơ sở. Dù nhận thức về nguy cơ cháy nổ khá cao, nhưng nhiều cơ sở vẫn gặp khó khăn trong việc áp dụng quy định vào thực tiễn. Kết quả khảo sát cho thấy, có tới 46,4% cơ sở không nắm rõ quy định pháp luật hiện hành về PCCC. Đây là tỷ lệ cao nhất trong các phương án lựa chọn, cho thấy việc phổ biến và hướng dẫn pháp lý còn chưa đầy đủ.

5. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường, qua thực tiễn tại thành phố Huế

5.1. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường             
            Một là, nên sửa đổi khoản 2 Điều 20 Nghị định số 105/2025/NĐ-CP để bổ sung các tiêu chí phản ánh đúng mức độ nguy hiểm cháy, nổ thực tế của cơ sở, như mật độ vật liệu dễ cháy, diện tích sàn, số phòng hát, số lượng lối thoát nạn khả dụng hoặc mức tải của hệ thống điện. Trên cơ sở đó, xây dựng cơ chế phân loại mức độ rủi ro và gắn từng mức với yêu cầu pháp lý tương ứng; chẳng hạn, bắt buộc thành lập Đội PCCC&CNCH cơ sở đối với nhóm có nguy cơ cháy nổ cao. Bên cạnh đó, pháp luật nên quy định rõ về nội dung, hình thức và trách nhiệm của văn bản phân công người thực hiện nhiệm vụ PCCC&CNCH tại cơ sở. Văn bản phải nêu rõ nhiệm vụ cụ thể của từng cá nhân được giao trách nhiệm, quyền hạn khi xử lý sự cố hoặc phát hiện nguy cơ cháy nổ, các trang bị, công cụ hỗ trợ bắt buộc, chế độ trực ban, cũng như quy trình báo cáo và phối hợp với cơ quan chức năng khi xảy ra sự cố. Văn bản này phải được lập dưới hình thức văn bản chính thức của cơ sở, có chữ ký người đứng đầu, lưu trữ tại cơ sở và cung cấp cho cơ quan quản lý khi được yêu cầu kiểm tra. Đồng thời, người được phân công cần được đào tạo cơ bản về PCCC&CNCH, nắm được phương án phòng cháy của cơ sở và các biện pháp khắc phục sự cố. Cơ quan quản lý có trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc lập, lưu trữ và thực hiện văn bản phân công bảo đảm tính đầy đủ, phù hợp với mức độ rủi ro của từng cơ sở.

Hai là, pháp luật cần quy định rõ cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp cho từng nội dung công tác, từ cấp phép, thẩm định thiết kế, nghiệm thu đến kiểm tra định kỳ và xử lý vi phạm. Cụ thể, Bộ Công an chủ trì kiểm tra, giám sát PCCC, xử lý khiếu nại, tố cáo và hướng dẫn nghiệp vụ tại các cơ sở có nguy cơ cao; Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương phối hợp về thẩm định thiết kế, nghiệm thu và hướng dẫn kỹ thuật an toàn; UBND cấp tỉnh chủ trì chỉ đạo, kiểm tra và xử lý vi phạm trong phạm vi địa phương, UBND cấp xã hỗ trợ quản lý cơ sở nhỏ lẻ và triển khai tuyên truyền. Hơn nữa, cơ quan chủ trì phải chỉ rõ trách nhiệm của từng cơ quan phối hợp, bao gồm thời hạn thực hiện nhiệm vụ và báo cáo kết quả.

Ba là, bổ sung cơ chế phân loại chi tiết các cơ sở theo mức độ rủi ro, dựa trên các tiêu chí như quy mô, số lượng người, thiết bị điện, hệ thống phòng cháy và tiền sử vi phạm, từ đó xác định chu kỳ kiểm tra tương ứng. Cơ chế phân loại và chu kỳ kiểm tra này nên được bổ sung vào Điều 14 hoặc Phụ lục II của Nghị định số 105/2025/NĐ-CP để cơ quan quản lý và chủ cơ sở có căn cứ thực hiện. Tiếp theo, pháp luật hiện chưa quy định cụ thể thời gian cơ sở khắc phục tồn tại về PCCC. Giải pháp đề xuất là quy định thời hạn khắc phục theo mức độ nguy hiểm của từng tồn tại. Với tồn tại nguy cơ cao, cơ quan kiểm tra xác định thời hạn khắc phục ngắn và bắt buộc; các tồn tại ít nghiêm trọng hơn, thời hạn có thể dài hơn nhưng vẫn phải ghi rõ trong biên bản kiểm tra. Ngoài ra, cần bổ sung cơ chế công khai kết quả kiểm tra an toàn PCCC như: niêm yết tóm tắt kết quả tại lễ tân hoặc lối vào, bao gồm thời điểm kiểm tra, các tồn tại (nếu có) và thời hạn khắc phục; hoặc cập nhật thông tin cơ bản tình trạng tuân thủ PCCC của cơ sở trên hệ thống dữ liệu công khai mà người dân có thể tra cứu.

5.2. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về phòng cháy, chữa cháy trong các cơ sở kinh doanh karaoke, vũ trường tại thành phố Huế

Thứ nhất, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật theo hướng linh hoạt, dễ tiếp cận và gắn liền với điều kiện thực tiễn của từng loại hình cơ sở, nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm và khả năng thực hiện pháp luật của các cơ sở kinh doanh.

Thứ hai, tăng cường ứng dụng công nghệ số nhằm khắc phục một số hạn chế trong thực tiễn thi hành pháp luật. Việc triển khai hệ thống quản lý PCCC trực tuyến và lưu trữ hồ sơ điện tử giúp giảm tình trạng chồng chéo trách nhiệm và nâng cao tính minh bạch giữa các cơ quan quản lý. Các cảm biến và thiết bị IoT giám sát hoạt động của hệ thống báo cháy, quạt hút khói, đèn thoát hiểm,… cho phép phát hiện kịp thời khi cơ sở cố tình vô hiệu hóa thiết bị.

Thứ ba, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và nâng cao hiệu quả hậu kiểm đối với các cơ sở karaoke, vũ trường. Hoạt động kiểm tra phải được thực hiện có trọng tâm, dựa trên mức độ rủi ro của từng cơ sở, tránh trùng lặp hoặc mang tính hình thức. Đồng thời, cần đẩy mạnh hậu kiểm thông qua việc yêu cầu cơ sở định kỳ báo cáo kết quả tự kiểm tra, khắc phục vi phạm và cập nhật hồ sơ theo dõi.

6. Kết luận

Trước xu thế phát triển mạnh mẽ của các hoạt động dịch vụ giải trí, việc bảo đảm PCCC tại các cơ sở karaoke, vũ trường là yêu cầu tất yếu, gắn liền với an toàn tính mạng, tài sản và trật tự xã hội. Mặc dù pháp luật đang dần hoàn thiện, tuy nhiên công tác quản lý và chấp hành vẫn còn bất cập. Để nâng cao hiệu quả, cần đồng bộ giữa hoàn thiện pháp luật, tăng cường kiểm tra, giám sát và nâng cao ý thức, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở, cũng như cộng đồng.

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN:

[Tạp chí Công Thương - Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ, Số 33/2025]