Bước vào mùa hè năm 2026, nhu cầu sử dụng điện tại nhiều địa phương miền Bắc tiếp tục tăng mạnh do nền nhiệt cao kéo dài. Áp lực phụ tải trong các khung giờ cao điểm đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa nguồn cung, sử dụng điện tiết kiệm và khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ. Trong bối cảnh đó, mô hình điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia.
Điện mặt trời mái nhà tăng tốc trong mùa cao điểm nắng nóng
Theo Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, toàn Tổng công ty đã phát triển được 2.201 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 141,508 MW. Đây là mức tăng trưởng khá tích cực trong bối cảnh nhu cầu đầu tư năng lượng xanh ngày càng được doanh nghiệp và người dân quan tâm.
Nhiều đơn vị đã triển khai hiệu quả và vượt kế hoạch EVNNPC giao về công suất như Công ty Điện lực Phú Thọ, Hải Phòng, Hưng Yên, Tuyên Quang, Lào Cai… Trong khi đó, các địa phương có số lượng khách hàng phát triển tốt gồm Thái Nguyên, Phú Thọ, Nghệ An, Lào Cai, Tuyên Quang, Hưng Yên, Hà Tĩnh…
Lũy kế đến ngày 31/3/2026, toàn EVNNPC đã có khoảng 3.800 khách hàng phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất đạt 465,2 MW. Đáng chú ý, ngoài số lượng đã đăng ký chính thức, còn có thêm 822 khách hàng tự phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 145,9 MW nhưng chưa đăng ký hoặc chưa thông báo với cơ quan chức năng và ngành điện. Nếu tính cả số này, trên địa bàn 17 tỉnh, thành phố miền Bắc đã có tổng cộng 4.622 khách hàng lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất lên tới 611,1 MW.
Những con số trên cho thấy xu hướng chuyển dịch sang sử dụng năng lượng sạch tại miền Bắc đang ngày càng rõ nét. Không chỉ giúp giảm chi phí điện, mô hình điện mặt trời tự sản tự tiêu còn góp phần chia sẻ áp lực với hệ thống điện vào các thời điểm cao điểm nắng nóng.
Trong những năm gần đây, miền Bắc liên tục đối mặt với tình trạng phụ tải tăng cao trong mùa hè. Chỉ riêng quý I/2026, sản lượng điện thương phẩm của EVNNPC đã đạt 25,37 tỷ kWh, tăng tới 10,86% so với cùng kỳ năm trước. Thành phần công nghiệp - xây dựng tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn, khoảng 65,19% tổng sản lượng điện thương phẩm.
Điều đó đồng nghĩa với việc nhu cầu bảo đảm cung ứng điện ổn định cho sản xuất và sinh hoạt ngày càng trở nên thách thức hơn, nhất là trong bối cảnh thời tiết cực đoan và nhu cầu sử dụng điều hòa, thiết bị làm mát tăng mạnh vào mùa hè.
Điện mặt trời mái nhà vì vậy không chỉ còn là lựa chọn mang tính tiết kiệm của từng hộ dân hay doanh nghiệp, mà đang dần trở thành một phần quan trọng trong bài toán an ninh năng lượng. Khi các hệ thống điện mặt trời phát điện vào ban ngày - đúng thời điểm phụ tải tăng cao - sẽ giúp giảm áp lực lên lưới điện khu vực, hạn chế nguy cơ quá tải cục bộ.
Từ giải pháp tiết kiệm điện đến xu hướng tiêu dùng năng lượng xanh
Đặc biệt, mô hình “tự sản xuất, tự tiêu thụ” còn giúp giảm chi phí truyền tải, giảm tổn thất điện năng và góp phần hình thành thói quen sử dụng điện hiệu quả hơn trong cộng đồng.
Tại Nghệ An, nhiều doanh nghiệp đã chủ động thay đổi phương thức sử dụng năng lượng để thích ứng với yêu cầu tiết kiệm điện và sản xuất xanh. Ông Nguyễn Đàm Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Đàm Thái Sơn (phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An) cho biết, sau khi được ngành điện tuyên truyền, doanh nghiệp đã chủ động sắp xếp việc sử dụng điện khoa học hơn, thường xuyên bảo trì thiết bị và hệ thống đường dây.
“Đơn vị tăng cường nhắc nhở cán bộ, nhân viên tắt các thiết bị khi không cần thiết; áp dụng khóa ngắt điện bằng thẻ từ tại các phòng lưu trú và từng bước nghiên cứu, triển khai điện mặt trời nhằm tiết kiệm chi phí vận hành”, ông Thắng chia sẻ.
Câu chuyện từ thực tế cho thấy, bên cạnh vai trò hỗ trợ kỹ thuật của ngành điện, việc nâng cao nhận thức về sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả đang tạo ra những chuyển biến tích cực trong cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Để thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng minh bạch, an toàn và đồng bộ, EVNNPC đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ khách hàng trong quá trình đầu tư, đấu nối và vận hành hệ thống.
Ông Vũ Anh Phương, Phó Tổng giám đốc EVNNPC cho biết, Tổng công ty đã chỉ đạo các đơn vị thành viên công khai, minh bạch các quy định của Bộ Công Thương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam; đồng thời ban hành hướng dẫn thống nhất về quy trình từ tiếp nhận thông báo, nghiệm thu đấu nối đến đưa hệ thống vào vận hành. Việc đơn giản hóa thủ tục, tăng cường hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ khách hàng tiếp cận thông tin là yếu tố quan trọng giúp điện mặt trời mái nhà phát triển đúng hướng, tránh tình trạng đầu tư tự phát hoặc thiếu đồng bộ với hệ thống điện.
Song song với đó, EVNNPC cũng tiếp tục đẩy mạnh đầu tư hạ tầng lưới điện, giảm tổn thất điện năng, triển khai các giải pháp chuyển đổi số và khai thác hiệu quả dữ liệu vận hành nhằm nâng cao độ tin cậy cung cấp điện.
Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng trưởng cao, việc khuyến khích người dân và doanh nghiệp đầu tư điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ là xu hướng phù hợp và cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp kinh tế cho từng hộ sử dụng điện mà còn góp phần giảm áp lực phụ tải cho hệ thống điện quốc gia, đặc biệt trong mùa cao điểm nắng nóng.
Quan trọng hơn, sự tham gia của cộng đồng vào quá trình chuyển dịch năng lượng xanh sẽ góp phần xây dựng thói quen tiêu dùng bền vững, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xanh và giảm phát thải trong tương lai.
