[eMagazine] Đột phá thể chế ngành Công Thương: "Chìa khóa" kích hoạt nội lực nền kinh tế

Trong năm 2025, Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng Đông đẩy mạnh giới thiệu loạt sản phẩm chiếu sáng và quản lý năng lượng thông minh, tiết kiệm năng lượng. Doanh nghiệp cũng tăng tốc phát triển các sản phẩm sử dụng năng lượng tái tạo, tích hợp trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng. Đây được xác định là một trong những trụ cột chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp, hướng tới khai phá và dẫn dắt xu hướng tiêu dùng “xanh”, thân thiện với môi trường.

Bên cạnh đó, khung pháp lý ngày càng được hoàn thiện, nổi bật là Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (sửa đổi) đã chuyển định hướng tiết kiệm năng lượng từ khuyến khích sang yêu cầu tuân thủ, chuẩn mực bắt buộc trong nhiều lĩnh vực. Các quy định về tiêu chuẩn hiệu suất, trách nhiệm của các chủ thể sử dụng năng lượng, cũng như lộ trình thay thế thiết bị lạc hậu và đổi mới công nghệ đang tạo ra lực đẩy mạnh mẽ cho thị trường.

Sự cộng hưởng giữa xu hướng thị trường và dẫn dắt chính sách không chỉ mở ra không gian phát triển rộng lớn cho các doanh nghiệp cung cấp thiết bị và giải pháp tiết kiệm năng lượng, mà còn góp phần quan trọng vào việc hiện thực hóa mục tiêu Net Zero của Việt Nam vào năm 2045.

Với các tín hiệu chính sách rõ ràng, Rạng Đông đã tận dụng triệt để “cửa sổ cơ hội” do chính sách mang lại, định vị chiến lược nghiên cứu & phát triển sản phẩm theo hướng lấy hiệu suất năng lượng, công nghệ thông minh và năng lượng tái tạo làm trọng tâm. Đến nay, hơn 130 sản phẩm của Rạng Đông đã được dán nhãn sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Ông Nguyễn Đoàn Thắng - Tổng Giám đốc Rạng Đông cho biết, Công ty đang tiến hành xây dựng Nhà máy sản xuất các sản phẩm điện tử công nghệ cao tích hợp hệ sinh thái chiếu sáng LED xanh, thông minh với quy mô hơn 2.300 tỷ đồng nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cao trên thị trường.

Không chỉ giữ vai trò định hướng, mở ra các không gian tăng trưởng mới, quá trình hoàn thiện và đồng bộ hóa chính sách, khung pháp lý quản lý hoạt động sản xuất - thương mại còn hướng đến đổi mới căn bản phương thức quản lý, lấy hiệu quả thực thi và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp làm thước đo. Thay vì tiếp cận theo hướng “nới lỏng” hay “siết chặt”, các thủ tục hành chính đang được thiết kế theo hướng chuẩn hóa, minh bạch hóa và số hóa, đặc biệt là trong các lĩnh vực có mức độ rủi ro cao và đòi hỏi quản lý chặt chẽ.

Điển hình, hàng loạt thủ tục trong lĩnh vực hóa chất như: khai báo, cấp phép hóa chất nhập khẩu, báo cáo tình hình quản lý,… được thực hiện trực tuyến qua Cổng thông tin một cửa quốc gia và Cơ sở dữ liệu hóa chất quốc gia. Doanh nghiệp có thể thực hiện thủ tục 24/24h và không phải nộp lệ phí cấp Giấy xác nhận khai báo hóa chất nhập khẩu.

Theo Cục Hóa chất (Bộ Công Thương), những thay đổi trên giúp doanh nghiệp nhận kết quả phê duyệt tự động, trung bình khoảng 15 giây, thay vì 3 - 7 ngày làm việc như trước. Đồng thời, dữ liệu khai báo được liên thông theo thời gian thực đến cơ quan Hải quan tại cửa khẩu, giúp quá trình thông quan diễn ra thuận lợi, minh bạch.

Bà Vương Thị Thúy - Phó Giám đốc Nhà máy Nippon Paint Việt Nam (Hà Nội) cho biết: “Việc thực hiện thủ tục và báo cáo trên cơ sở dữ liệu điện tử đã giúp Nippon Paint tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí vận hành. Gần đây nhất, Luật Hóa chất 2025 được ban hành cùng với chiến lược phát triển ngành đến năm 2030, tầm nhìn 2040 đã hình thành một khung chính sách minh bạch, ổn định, tạo sự an tâm cho Tập đoàn Nippon trong việc xây dựng và triển khai các chiến lược đầu tư dài hạn tại Việt Nam”.

Có thể thấy, những cải cách theo hướng trên đang đem lại lợi ích kép: vừa giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, vừa nâng cao năng lực quản lý, giám sát, phản ứng chính sách của cơ quan nhà nước. Việc sửa đổi, ban hành Luật phù hợp với thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục hành chính, với các quy trình minh bạch và ổn định, không chỉ cải thiện mạnh mẽ môi trường kinh doanh mà còn giảm rủi ro pháp lý, củng cố niềm tin của doanh nghiệp.

Dù hoạt động trong hai lĩnh vực khác nhau, các quyết định sản xuất - kinh doanh của Rạng Đông và Nippon Paint Việt Nam đều được đẩy mạnh hơn khi những “nút thắt” chính sách then chốt được tháo gỡ. Hai ví dụ cụ thể này đã phản ánh xu hướng rộng hơn “ngày càng nhiều doanh nghiệp chủ động mở rộng đầu tư, tái cấu trúc hoạt động và tham gia các lĩnh vực mới trên nền tảng các khung pháp lý được hoàn thiện thời gian qua”. Qua đó, từng bước chuyển hóa định hướng chính sách thành lợi thế cạnh tranh và dư địa tăng trưởng mới.

Thực tiễn cho thấy, vai trò ngày càng rõ nét của cải cách thể chế như một “động lực nền” cho tăng trưởng doanh nghiệp. Thể chế không làm thay doanh nghiệp ra quyết định, nhưng quyết định việc doanh nghiệp có dám đi xa hay không. Khi “luật chơi” được đồng bộ, minh bạch, thực thi nhất quán, có tính dự báo và mở ra không gian tăng trưởng đủ lớn, doanh nghiệp sẽ tự tin, chủ động “nghĩ lớn” - từ huy động vốn, mở rộng chuỗi giá trị đến tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực mới, qua đó hình thành động lực tăng trưởng dài hạn.

Giai đoạn 2021-2025, Bộ Công Thương có bước đột phá mạnh mẽ về tham mưu và hoàn thiện thể chế với các Nghị quyết, Luật, Nghị định và văn bản, tạo “bệ đỡ” cho phát triển bứt phá. Quá trình cải cách thể chế của ngành Công Thương đã có tác động sâu rộng đến sự phát triển kinh tế - xã hội, phù hợp yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và xu hướng phát triển của thế giới. Thay vì tiếp cận theo hướng quản lý - kiểm soát, khuôn khổ pháp lý đối với sản xuất, lưu thông hàng hóa, phân phối, thương mại điện tử, đến tiêu dùng từng bước được thiết kế lại theo tư duy kiến tạo phát triển, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và mở rộng không gian cho các động lực thị trường vận hành.

Công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế của ngành Công Thương thời gian qua thể hiện rõ tinh thần đổi mới tư duy và đột phá về thể chế pháp luật - coi đây là “đột phá của đột phá”, là nền tảng để tạo lập hành lang pháp lý minh bạch, ổn định và thúc đẩy phát triển công nghiệp, năng lượng, thương mại bền vững. Đặc biệt năm 2025, ngành Công Thương khẳng định rõ quyết tâm chính trị và vai trò “kiến tạo phát triển” bằng thể chế, mở đường cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong dài hạn; khắc phục căn bản nhiều điểm nghẽn thể chế kéo dài.

Bộ Công Thương đã chủ động tham mưu xây dựng các chính sách chiến lược thúc đẩy kinh tế, công nghiệp, thương mại, đầu tư, tháo gỡ điểm nghẽn để Trung ương, Quốc hội và cấp có thẩm quyền ban hành các chủ trương, nghị quyết quan trọng có tính chất đột phá… Năm 2025 cũng là năm Bộ Công Thương hoàn thành 100% chương trình công tác của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, là năm có số lượng văn bản quy phạm pháp luật lớn nhất trong rất nhiều năm trở lại đây.

Kết quả của quá trình đổi mới tư duy và đột phá về thể chế pháp luật của ngành Công Thương được thể hiện qua đổi mới tư duy từ xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế để phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu mới trong kỷ nguyên mới. Tính đột phá còn được thể hiện ở việc vừa giải quyết vấn đề trước mắt, vừa xử lý các yêu cầu mang tính lâu dài đồng thể hiện ở quan điểm, định hướng mang tính dài hạn cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Chính sự chuyển hướng về tư duy và cách thức điều hành này đã tạo ra “điểm rơi” phù hợp để các quyết định chiến lược của doanh nghiệp được kích hoạt và lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế. Quá trình cải cách thể chế của ngành Công Thương đang chuyển dịch rõ nét từ tư duy “đáp ứng yêu cầu” sang “dẫn dắt, kiến tạo phát triển”, từng bước hình thành khuôn khổ pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo.

Đây cũng là những nền tảng quan trọng để chuyển hóa niềm tin chính sách thành các quyết định đầu tư dài hạn, có chiều sâu từ phía doanh nghiệp, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số từ năm 2026, gắn với năng suất, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.