EVN hiện thực hóa Nghị quyết 57 bằng sức mạnh công nghệ

Từ những “nhân viên” robot tại nhà máy thủy điện, hệ thống AI giám sát đường dây đến các trạm biến áp không người trực, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang từng bước đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào từng mắt xích của hệ thống điện, biến tinh thần Nghị quyết 57 thành những thay đổi cụ thể trong sản xuất, vận hành và phục vụ khách hàng.

Trong một hệ thống mà mỗi quyết định vận hành đều có thể tác động đến hàng triệu khách hàng và hoạt động của nền kinh tế, công nghệ không còn là câu chuyện của tương lai. Với EVN, công nghệ đang hiện diện từ nhà máy điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp cho đến các dịch vụ chăm sóc khách hàng.

Đó cũng là cách Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang được cụ thể hóa tại một doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò nòng cốt của ngành năng lượng.

Nghị quyết 57 xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính” để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, đổi mới phương thức quản trị và tạo bước phát triển bứt phá cho đất nước.

Với EVN, tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng những nhiệm vụ gắn trực tiếp với sản xuất, kinh doanh và đầu tư xây dựng.

Ngày 24/2/2025, Đảng ủy EVN ban hành Chương trình hành động số 40-CTr/ĐU thực hiện Nghị quyết 57. Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng EVN thông minh, bền vững trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện; phát triển mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; ứng dụng sâu rộng AI, Internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây và các công nghệ số trong hoạt động của Tập đoàn.

Điều đáng chú ý là chuyển đổi số không được đặt thành một nhiệm vụ riêng biệt, tách khỏi hoạt động sản xuất, kinh doanh. Công nghệ phải đi vào những công việc cụ thể, giải quyết được những vấn đề thực tế của hệ thống điện và cuối cùng phải tạo ra hiệu quả.

Cách tiếp cận ấy có thể nhìn thấy khá rõ tại những nơi vốn được xem là “điểm nóng” trong vận hành hệ thống điện.

Ở Công ty Thủy điện Sơn La, một “nhân viên” đặc biệt đã được đưa vào phục vụ công tác giám sát vận hành. Đó là robot được tích hợp cảm biến thông minh cùng công nghệ phân tích, xử lý hình ảnh, có khả năng kiểm tra tình trạng thiết bị, phát hiện những dấu hiệu khó quan sát bằng mắt thường và giám sát các vị trí tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Giá trị của robot không chỉ nằm ở việc thay thế một số thao tác lặp lại. Tại những khu vực có thiết bị cao áp hoặc bình áp lực cao, việc đưa robot vào kiểm tra giúp người lao động hạn chế phải trực tiếp tiếp cận các vị trí nguy hiểm. Xa hơn, giải pháp còn được định hướng tới khả năng giám sát, điều khiển từ xa, qua đó giảm nhân lực trực tiếp và nâng cao năng suất.

Cũng tại Thủy điện Sơn La, sản phẩm số hóa và phân tích dữ liệu đặc tính tua-bin thủy lực Francis sử dụng phần mềm mã nguồn mở và các thuật toán AI nhằm nâng cao độ chính xác trong vận hành, tối ưu nguồn nước và công suất phát. Cuối năm 2024, sản phẩm được EVN công nhận là một trong 10 sản phẩm “Make by EVN”, đã được áp dụng tại các Nhà máy Thủy điện Sơn La, Lai Châu và chuyển giao cho Thủy điện Quảng Trị.

AI cũng đang được đưa lên các tuyến đường dây truyền tải - nơi khối lượng kiểm tra lớn, địa hình phức tạp và người lao động thường xuyên phải làm việc trong điều kiện khó khăn.

“Hệ thống quản lý đường dây truyền tải điện ứng dụng AI” do Công ty Truyền tải điện 2 thực hiện, được công nhận là sản phẩm “Make by EVN” năm 2024, hỗ trợ tự động hóa quá trình bay kiểm tra đường dây, sắp xếp và biên tập dữ liệu, kiểm tra hình ảnh và phát hiện bất thường của thiết bị.

Còn ở phía khách hàng, AI xuất hiện dưới hình thức gần gũi hơn qua trợ lý ảo, chatbot, hỗ trợ tiếp nhận yêu cầu và cung cấp thông tin 24/7.

Nhìn từ những ứng dụng ấy, AI trong EVN không phải một cuộc “trình diễn công nghệ”. Robot, thuật toán hay trợ lý ảo chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp giảm công việc thủ công, hạn chế người lao động phải tiếp cận khu vực nguy hiểm, xử lý dữ liệu nhanh hơn, phát hiện bất thường sớm hơn và hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Nếu AI là phần dễ nhìn thấy của quá trình chuyển đổi, thì dữ liệu và hạ tầng số mới là nền móng để những ứng dụng ấy có thể vận hành trên quy mô lớn.

Chương trình hành động số 40 xác định yêu cầu xây dựng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành và trung tâm dữ liệu ngành Điện, làm nền tảng cho ứng dụng AI trong phân tích, tính toán, tối ưu vận hành nhà máy điện, lưới điện truyền tải và phân phối. Đi cùng với quá trình đó là yêu cầu về an ninh mạng, an ninh dữ liệu và an toàn thông tin.

Thực tế tại Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) cho thấy công nghệ đã tác động trực tiếp đến cách tổ chức sản xuất. Trong khoảng 10 năm, số lượng trạm biến áp 220kV tăng hơn 70%, nhưng số lao động phục vụ vận hành các trạm 220kV lại giảm hơn 50%.

Đằng sau sự thay đổi đó là việc chuyển dần sang mô hình trạm biến áp không người trực, xây dựng các trung tâm giám sát vận hành, số hóa 100% dữ liệu thiết bị lưới truyền tải trên phần mềm quản lý kỹ thuật PMIS, đồng thời ứng dụng UAV và AI trong quản lý đường dây.

Như vậy, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa thêm một phần mềm hay thiết bị mới vào quy trình cũ. Khi công nghệ đủ sâu, chính quy trình và cách tổ chức lao động cũng thay đổi.

Một hướng đi khác là từng bước làm chủ công nghệ thiết bị điện. Năm 2024, Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh (EEMC) chế tạo thành công máy biến áp 500kV công suất 3x300MVA - sản phẩm được tài liệu đánh giá có công suất lớn nhất trên lưới điện quốc gia tại thời điểm đó.

Việc làm chủ công nghệ chế tạo thiết bị điện cao cấp không chỉ mang ý nghĩa của một sản phẩm cụ thể, mà còn góp phần nâng khả năng chủ động của ngành điện đối với những thiết bị quan trọng.

Đây cũng là một trong những hướng EVN đặt ra khi thực hiện Nghị quyết 57: phát huy nguồn nhân lực chất lượng cao, tiếp thu và làm chủ công nghệ tiên tiến của thế giới, nghiên cứu phát triển sản phẩm trong nước để thay thế nhập khẩu, từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Giai đoạn 2021-2025, EVN có 4 sản phẩm được công nhận “Make in Vietnam”, cùng nhiều công trình, sản phẩm được ghi nhận tại “Sách Vàng sáng tạo Việt Nam” và các giải thưởng sáng tạo khoa học công nghệ.

Đến năm 2025, EVN cơ bản hoàn thành mục tiêu trở thành doanh nghiệp số. Kết quả chuyển đổi số của Tập đoàn đạt Mức 4, với tỷ lệ điểm 81,89%, thuộc nhóm dẫn đầu trong 19 tập đoàn, tổng công ty nhà nước trước đây thuộc Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp.

Phần lớn hoạt động của EVN đã được xử lý trên môi trường số; AI, Big Data, BI, IoT, tự động hóa và chữ ký điện tử được ứng dụng rộng rãi. EVN ước tính các giải pháp số và công nghệ mới giúp tiết kiệm trên 3.000 tỷ đồng mỗi năm.

Con số ấy cho thấy hiệu quả của chuyển đổi số không chỉ nằm ở một vài mô hình nổi bật. Khi được triển khai trên quy mô toàn Tập đoàn, những thay đổi trong từng quy trình có thể cộng hưởng thành giá trị kinh tế đáng kể.

Bước sang năm 2026, yêu cầu cũng được nâng lên. EVN chuyển mạnh từ giai đoạn “Khởi động - Thiết lập” sang “Triển khai chiều sâu - Tạo kết quả thực chất”, gắn nhiệm vụ với trách nhiệm người đứng đầu, sản phẩm đầu ra và các chỉ số đo lường cụ thể.

Tập đoàn đang tập trung triển khai 57 nhiệm vụ trọng tâm, gồm 13 nhiệm vụ về giám sát, điều khiển và tự động hóa; 14 nhiệm vụ về phát triển phần mềm, ứng dụng và quản lý dữ liệu; 16 nhiệm vụ về ứng dụng công nghệ; 10 nhiệm vụ về hạ tầng số và dịch vụ công nghệ thông tin; 4 nhiệm vụ về đổi mới sáng tạo.

Ở giai đoạn này, câu hỏi không còn dừng ở việc EVN đã ứng dụng công nghệ gì, mà quan trọng hơn là công nghệ tạo ra sản phẩm gì, tiết kiệm được bao nhiêu, nâng năng suất thế nào, cải thiện độ tin cậy vận hành ra sao và mang lại giá trị gì cho khách hàng.

Công nghệ càng đi sâu vào hệ thống điện, vai trò của con người càng thay đổi.

Một hệ thống có AI, dữ liệu lớn, robot và các trung tâm điều khiển từ xa cần những người lao động đủ khả năng vận hành, khai thác và tiếp tục sáng tạo trên chính nền tảng công nghệ đó. Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng, EVN xác định phát triển văn hóa số trong toàn Tập đoàn, tổ chức đào tạo, tập huấn để cán bộ, người lao động nâng cao kiến thức và từng bước làm chủ các công cụ mới.

Ngành Điện trong tương lai vì thế không chỉ cần những kỹ sư giỏi chuyên môn điện. Nhu cầu về nhân lực hiểu dữ liệu, AI, tự động hóa, an toàn thông tin và có khả năng kết nối kiến thức giữa nhiều lĩnh vực ngày càng rõ hơn.

Từ robot giám sát tại nhà máy thủy điện đến AI phân tích hình ảnh đường dây; từ trạm biến áp không người trực đến cơ sở dữ liệu ngành Điện; từ trợ lý ảo phục vụ khách hàng đến những sản phẩm công nghệ do chính kỹ sư EVN nghiên cứu, phát triển - những mảnh ghép ấy đang từng bước tạo nên một hệ sinh thái điện lực thông minh.

Trong đó, dữ liệu trở thành nguồn tài nguyên phục vụ phân tích và dự báo; AI hỗ trợ ra quyết định; tự động hóa giúp nâng cao năng suất; còn người lao động từng bước giảm những công việc lặp lại, nặng nhọc hoặc nguy hiểm để tập trung nhiều hơn vào những nhiệm vụ đòi hỏi chuyên môn, phân tích và sáng tạo.

Đích đến năm 2030 của EVN là xây dựng doanh nghiệp thông minh, bền vững trên nền tảng chuyển đổi số toàn diện; ứng dụng sâu rộng AI, IoT, điện toán đám mây; phát triển hạ tầng số hiện đại, đồng bộ, an toàn, đồng thời khai thác giá trị dữ liệu để tối ưu vận hành hệ thống điện.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cùng quá trình phát triển kinh tế, yêu cầu đặt ra đối với ngành Điện không chỉ là đầu tư thêm nguồn và lưới. Một hệ thống điện hiện đại còn phải dự báo tốt hơn, phản ứng nhanh hơn trước biến động và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Nhìn từ những thay đổi đang diễn ra tại các nhà máy, đường dây và trạm biến áp, tinh thần Nghị quyết 57 đã bắt đầu đi vào những công việc rất cụ thể của EVN.

Khi robot có thể thay con người kiểm tra những vị trí nguy hiểm; AI hỗ trợ nhận diện bất thường trên đường dây; trạm biến áp vận hành theo mô hình không người trực; dữ liệu thiết bị được số hóa và ngày càng có thêm những sản phẩm công nghệ do chính người EVN nghiên cứu, phát triển, chuyển đổi số không còn là một khái niệm đứng ngoài hoạt động sản xuất.

Đó là những bước đi để EVN tiến dần từ một doanh nghiệp số tới một doanh nghiệp năng lượng thông minh, hiện đại và có năng lực làm chủ công nghệ.