Nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm, kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại

Xu hướng gia tăng các vụ việc phòng vệ thương mại

Trả lời câu hỏi của phóng viên tại Họp báo thường kỳ Bộ Công Thương quý II/2026 diễn ra vào chiều 07/7/2026, ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại cho biết, các nền kinh tế lớn trên thế giới đang có xu hướng ngày càng sử dụng nhiều công cụ, chính sách nhằm bảo vệ lợi ích kinh tế cũng như bảo vệ ngành sản xuất trong nước của mình, trong đó có vụ việc Hoa Kỳ sử dụng các công cụ điều tra phòng vệ thương mại với Việt Nam theo Điều 301 và Điều 232.

Mặc dù điều tra theo Điều 301 và điều tra phòng vệ thương mại là hai công cụ pháp lý khác nhau, nhưng trong bối cảnh hiện nay, các công cụ điều tra này đều cho thấy môi trường thương mại quốc tế sẽ ngày càng có những yêu cầu chặt chẽ hơn và đòi hỏi mức độ tuân thủ cao hơn đối với hàng hóa nhập khẩu.

Tại Việt Nam, ông Chu Thắng Trung đánh giá, nguy cơ các mặt hàng xuất khẩu tiếp tục phải đối diện với các vụ việc phòng vệ thương mại trong thời gian tới ở mức cao, xu hướng này đã diễn ra trong nhiều năm qua và nhiều khả năng sẽ tiếp diễn khi quy mô xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng ngày càng lớn.

Theo Ông Chu Thắng Trung, nguyên nhân xuất phát các vụ kiện phòng vệ thương mại từ hai yếu tố : (i) sự thay đổi chính sách thương mại của các nền kinh tế trên thế giới; và (ii) tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam đang có những kết quả tích cực, do lượng xuất khẩu tăng lên sẽ kéo theo nhiều rủi ro, phát sinh các vụ việc phòng vệ thương mại tăng lên.

"Đây là quy luật phổ biến chung trong thương mại quốc tế, không chỉ riêng với Việt Nam mà với các nền kinh tế có độ mở lớn và năng lực xuất khẩu cao sẽ là những đối tượng phải chịu ảnh hưởng bởi các vụ việc phòng vệ thương mại", ông Chu Thắng Trung nhận định đồng thời chia sẻ thêm, hiện nay cũng đang diễn ra xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Xu hướng này kéo theo sự quan tâm ngày càng lớn của các nước đối với các vấn đề như truy xuất nguồn gốc, nguồn gốc nguyên liệu và hàm lượng giá trị gia tăng được tạo ra tại địa điểm sản xuất hoặc gia công cuối cùng. Đây cũng là những yếu tố có thể làm phát sinh các rủi ro của vụ điều tra phòng vệ thương mại trong thời gian tới.

Nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại

Theo đó, để hỗ trợ doanh nghiệp, Cục Phòng vệ thương mại đang triển khai một số giải pháp, cụ thể

Thứ nhất, tiếp tục nâng cao hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, trên cơ sở theo dõi diễn biến nhập khẩu của từng mặt hàng và từng thị trường, Cục Phòng vệ thương mại sẽ kịp thời cung cấp thông tin cảnh báo đến cho doanh nghiệp chủ động chuẩn bị trước khi các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại phát sinh.

Thứ hai, tiếp tục tăng cường công tác tập huấn, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong nước, nhất là giai đoạn trước và trong quá trình ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại, trong đó tập trung nâng cao năng lực cho doanh nghiệp về quản trị dữ liệu, quản trị chi phí, hiểu và tuân thủ các quy định pháp lý trong quá trình điều tra, qua đó nâng cao tỉ lệ thành công của doanh nghiệp khi ứng phó các vụ việc này.

Thứ ba, tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành hàng và các địa phương để hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ đúng các quy định về xuất xứ hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và nhập khẩu nguyên liệu, sử dụng những nguyên liệu từ những khu vực hạn chế; đồng thời, tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng gian lận xuất xứ, nhất là hiện tượng lợi dụng Việt Nam làm điểm trung chuyển nhằm lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại.

Thứ tư, Cục Phòng vệ thương mại sẽ tiếp tục là đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình xử lý các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại khi các vụ việc phát sinh, từ việc phổ biến quy định pháp luật, hướng dẫn doanh nghiệp trả lời bảng câu hỏi điều tra, phối hợp chuẩn bị hồ sơ, hỗ trợ tham gia quá trình thẩm tra tại chỗ của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài, cũng như trao đổi với cơ quan điều tra nước ngoài nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời đảm bảo các cơ quan điều tra nước ngoài tuân thủ đúng các cam kết quốc tế và điều ước quốc tế mà các bên đã tham gia. 

Ngoài ra, ông Chu Thắng Trung cũng bày tỏ mong muốn cộng đồng doanh nghiệp sẽ tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, xây dựng hệ thống tuân thủ nội bộ cũng như đồng hành, chủ động phối hợp với Cục Phòng vệ thương mại trong quá trình tham gia các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại. 

“Thông qua hoạt động này, tôi hy vọng sẽ đạt được những kết quả tích cực nhất trong quá trình ứng phó với các vụ điều tra phòng vệ thương mại của nước ngoài”, ông Chu Thắng Trung nhấn mạnh.

Tiếp tục gia hạn biện pháp phòng vệ thương mại đối với đường mía Thái Lan

Liên quan đến nội dung điều tra, áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại với sản phẩm đường mía nhập khẩu từ Thái Lan, ông Chu Thắng Trung chia sẻ, ngày 15/6/2021, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp chính thức đối với các sản phẩm đường mía nhập khẩu từ Thái Lan. Theo quy định, sau 5 năm sẽ tiến hành rà soát, đánh giá hiệu quả và xem xét việc gia hạn.

Qua quá trình xem xét, rà soát, đánh giá và thu thập số liệu cho thấy biện pháp phòng vệ thương mại đã góp phần duy trì môi trường cạnh tranh công bằng giữa đường sản xuất trong nước và đường nhập khẩu từ Thái Lan.

Trên cơ sở đó, lượng đường nhập khẩu bị bán phá giá và trợ cấp từ Thái Lan đã giảm mạnh, từ 924.000 tấn xuống còn 82.000 tấn trong niên vụ 2022 - 2023 và chỉ còn 274.000 tấn trong niên vụ 2024 - 2025. Sản lượng đường sản xuất trong nước đã có sự phục hồi, duy trì bền vững, niên vụ 2024 - 2025, sản lượng tăng khoảng 1,7 lần so với niên vụ 2020 - 2021, doanh thu và lợi nhuận niên vụ 2024 - 2025 lần lượt tăng 1,63 lần và 2,49 lần so với niên vụ 2020 - 2021.

Nhiều vùng nguyên liệu mía trước đây bị phá bỏ bây giờ đã được khôi phục, đặc biệt tại các vùng kinh tế gặp nhiều khó khăn, trong đó cây mía là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Diện tích thu hoạch mía tăng gần 50%, từ 128.000 ha của niên vụ 2020 - 2021 lên 192.000 ha của niên vụ 2024 - 2025. Sản lượng mía tăng trong cùng giai đoạn từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn, năng suất cũng được cải thiện từ 60,7 tấn/ha lên 73,3 tấn/ha. Số hộ nông dân trồng mía cũng tăng từ hơn 151.000 hộ ước tính trong niên vụ 2020 - 2021 lên đến 225.000 hộ trong niên vụ 2024 - 2025.

Những kết quả này đã cho thấy, biện pháp phòng vệ thương mại không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành đường trong nước mà còn giúp khôi phục vùng nguyên liệu, cải thiện thu nhập cho người trồng mía và bảo đảm sinh kế tại nhiều địa phương.

Mặc dù vậy, ông Chu Thắng Trung cũng thẳng thắn chỉ ra rằng, nếu chấm dứt biện pháp phòng vệ thương mại vào thời điểm này, thì có nguy cơ sẽ tái diễn hành vi bán phá giá và trợ cấp từ các doanh nghiệp Thái Lan. Các chỉ số kinh tế của ngành sản xuất trong nước mặc dù đã phục hồi, nhưng vẫn còn rất nhạy cảm trước sự biến động của hàng nhập khẩu và ngành đường trong nước sẽ tiếp tục có khả năng chịu thiệt hại đáng kể.

Trên cơ sở đó, Cục Phòng vệ thương mại đã tham mưu, trình lãnh đạo Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 1309/QĐ-BCT về việc về việc tiếp tục gia hạn biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm đường mía nhập khẩu từ Thái Lan. Theo đó, biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường mía nhập khẩu từ Thái Lan tiếp tục được gia hạn đến ngày 15/6/2031.