Thổ Nhĩ Kỳ - Cửa ngõ kết nối ba châu lục Á, Âu và Phi
Chia sẻ tại Hội thảo “Cơ hội và thách thức phát triển thị trường Thổ Nhĩ Kỳ” do Cục Xúc tiến thương mại tổ chức ngày 21/7/2026, ông Tạ Mạnh Cường - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cho biết, trong bối cảnh thương mại toàn cầu có nhiều biến động, Thổ Nhĩ Kỳ đang nổi lên như một trung tâm giao thương chiến lược, giữ vai trò cửa ngõ kết nối ba châu lục Á, Âu và Phi.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ đạt 1,39 tỷ USD; trong đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng 32% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy dư địa hợp tác giữa hai nước còn lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực nông sản, thực phẩm và đồ uống.
Những năm gần đây, ngành thực phẩm và đồ uống của Việt Nam đã có nhiều bước tiến, từ cải thiện chất lượng nguồn nguyên liệu đến ứng dụng công nghệ chế biến sâu. Việt Nam hiện là một trong những quốc gia xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm chủ lực trên thế giới, trong đó có cà phê, hạt điều, gạo, hạt tiêu và các loại gia vị, với kim ngạch xuất khẩu nhóm mặt hàng cà phê, hạt điều, gạo, gia vị và hạt tiêu trong nửa đầu năm 2026 đạt 950,2 triệu USD, tăng 12,1% về trị giá. Các sản phẩm của Việt Nam không chỉ ngày càng đa dạng về chủng loại mà còn từng bước đáp ứng tốt hơn các yêu cầu quốc tế về chất lượng và an toàn thực phẩm.
Mặc dù sở hữu nhiều lợi thế về nguồn cung, năng lực sản xuất và giá thành, tuy nhiên, để thâm nhập sâu hơn vào thị trường Thổ Nhĩ Kỳ, doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải vượt qua nhiều yêu cầu đặc thù. Trong đó, đáng chú ý là các quy định về kiểm dịch thực vật, tiêu chuẩn chất lượng, chứng nhận Halal, truy xuất nguồn gốc, cùng những biến động về logistics, chi phí vận tải và phương thức thanh toán quốc tế.
Phân tích về đặc điểm thị trường, bà Nguyễn Việt Hằng - Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ cho biết, với dân số hơn 86 triệu người, tỷ lệ đô thị hóa trên 90% và vị trí địa lý kết nối ba châu lục Á - Âu - Phi, Thổ Nhĩ Kỳ vừa là thị trường tiêu dùng quy mô lớn, vừa là trung tâm logistics quan trọng của khu vực.
Thổ Nhĩ Kỳ nhập siêu trên 100 tỷ USD mỗi năm, cho thấy nhu cầu đáng kể đối với nguyên liệu và hàng hóa từ nước ngoài. Tuy nhiên, nền kinh tế nước này cũng đang chịu sức ép lớn từ lạm phát, biến động tỷ giá và chi phí tài chính cao.
Chỉ số giá tiêu dùng của nhóm thực phẩm và đồ uống tăng mạnh khiến các doanh nghiệp tại Thổ Nhĩ Kỳ phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh, từ thay đổi quy cách đóng gói, giảm khối lượng sản phẩm đến tối ưu hóa chi phí nhằm duy trì sức mua.
Người tiêu dùng Thổ Nhĩ Kỳ ngày càng ưu tiên những sản phẩm có giá cạnh tranh, giá trị sử dụng cao và phù hợp với khả năng chi tiêu. Đây có thể trở thành cơ hội đối với doanh nghiệp Việt Nam nếu xây dựng được chiến lược sản phẩm và giá bán phù hợp.
Bên cạnh những biến động kinh tế, Thổ Nhĩ Kỳ đang triển khai nhiều chính sách mới tác động trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu thực phẩm và đồ uống. Từ năm 2026, nước này áp dụng hàng loạt quy định như hệ thống hoàn phí bao bì, ghi nhãn dinh dưỡng trên thực đơn, siết chặt yêu cầu về ghi nhãn và thực phẩm mới.
Đáng chú ý, hoạt động kiểm soát nhập khẩu thực phẩm được thực hiện trên hệ thống điện tử GGBS, với quy trình kiểm tra nhiều bước trước khi hàng hóa được thông quan. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, chứng nhận chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật mới nếu muốn tiếp cận thị trường.
Theo bà Nguyễn Việt Hằng, người tiêu dùng Thổ Nhĩ Kỳ đang chuyển sang xu hướng “chi tiêu ít hơn, lựa chọn kỹ hơn”, ưu tiên sản phẩm nội địa, có nguồn gốc tự nhiên và tiện lợi. Người tiêu dùng cũng dần chuyển từ ưu tiên thương hiệu sang chú trọng giá trị sử dụng, lựa chọn các sản phẩm có mức giá hợp lý và thường xuyên tìm kiếm chương trình khuyến mại. Đồng thời, họ đặc biệt nhạy cảm với hiện tượng “giảm dung lượng nhưng giữ nguyên giá bán”, thường được gọi là shrinkflation.
Cùng với đó, nhu cầu đối với thực phẩm có nguồn gốc tự nhiên, tốt cho sức khỏe, sử dụng bao bì thân thiện với môi trường và có thông tin minh bạch ngày càng gia tăng. Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng cũng buộc các nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối tại Thổ Nhĩ Kỳ điều chỉnh chiến lược tìm kiếm nguồn hàng. Thay vì chỉ chú trọng các thương hiệu lớn, nhiều doanh nghiệp ưu tiên những nhà cung cấp có khả năng duy trì chất lượng ổn định, mức giá cạnh tranh và đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới.
Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam phát huy lợi thế về nguồn nguyên liệu, năng lực sản xuất và chi phí cạnh tranh.
Dư địa lớn đối với nông sản, thực phẩm Việt Nam
Theo số liệu của Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ, năm 2025, nước này nhập khẩu khoảng 26,3 tỷ USD thực phẩm và đồ uống, tăng 18,76% so với năm trước. Trong cơ cấu nhập khẩu, thức ăn chăn nuôi, dầu thực vật, đường và các sản phẩm từ ca cao, các loại hạt, cùng nhóm cà phê, chè và gia vị là những mặt hàng có giá trị nhập khẩu lớn. Phần lớn nhu cầu nhập khẩu tập trung vào nguyên liệu thô và bán thành phẩm, tạo dư địa đáng kể cho các nhà cung ứng Việt Nam.
Đối với hàng hóa Việt Nam, hạt điều đang là điểm sáng khi chiếm hơn 76% thị phần nhập khẩu tại Thổ Nhĩ Kỳ, nhờ nhu cầu tiêu dùng ổn định đối với các loại hạt và xu hướng ăn uống lành mạnh. Tuy nhiên, nhiều ngành hàng có quy mô thị trường lớn như cà phê, gạo, chè và thủy sản vẫn còn nhiều dư địa phát triển do thị phần của Việt Nam hiện ở mức khiêm tốn.
Đáng chú ý, nhu cầu tìm kiếm nguồn cung cà phê thay thế Brazil, nhu cầu nhập khẩu gạo gia tăng và xu hướng tiêu dùng thực phẩm chất lượng cao đang mở ra thêm cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam.
Theo bà Nguyễn Việt Hằng, cơ hội tăng trưởng của doanh nghiệp Việt Nam không nằm ở việc tạo ra nhu cầu mới, mà chủ yếu ở khả năng giành thêm thị phần từ các nhà cung cấp hiện hữu. Nếu đáp ứng tốt các yêu cầu của Thổ Nhĩ Kỳ về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng được hệ thống phân phối phù hợp, doanh nghiệp Việt Nam có khả năng mở rộng thị phần tại thị trường này trong thời gian tới.
Đưa ra khuyến nghị đối với doanh nghiệp Việt Nam, bà Nguyễn Việt Hằng cho rằng doanh nghiệp cần áp dụng chính sách định giá linh hoạt theo biến động tỷ giá hoặc gắn với chỉ số giá nhiên liệu toàn cầu, thay vì duy trì mức giá cố định trong thời gian dài.
Cùng với đó, doanh nghiệp nên chuyển hướng tiếp cận trực tiếp các nhà máy chế biến, đóng gói tại Thổ Nhĩ Kỳ, thay vì chỉ tập trung vào hệ thống bán lẻ. Việc cung cấp nguyên liệu thô và bán thành phẩm cũng là hướng đi đáng chú ý, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm kiếm nguồn cung có chi phí cạnh tranh để giảm giá thành sản xuất.
Doanh nghiệp Việt Nam cũng cần ưu tiên các phương thức giao dịch giúp thu hồi vốn nhanh, xây dựng cơ chế điều chỉnh giá phù hợp với biến động thị trường và lựa chọn điều kiện thanh toán an toàn.
Bên cạnh những cơ hội thị trường, bà Nguyễn Việt Hằng cảnh báo doanh nghiệp cần nâng cao cảnh giác trước các hình thức gian lận thương mại đang gia tăng tại Thổ Nhĩ Kỳ, như giả mạo tổ chức quốc tế, website doanh nghiệp hoặc đơn vị logistics; ép giá khi hàng đã đến cảng; hay yêu cầu thanh toán thông qua bên thứ ba.
Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp cần chủ động xác minh thông tin đối tác, kiểm tra năng lực tài chính, xây dựng hợp đồng chặt chẽ và ưu tiên các phương thức thanh toán có độ an toàn cao.
Trong kế hoạch xúc tiến thương mại cấp quốc gia năm 2026, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) sẽ tổ chức Đoàn giao dịch thương mại tại Thổ Nhĩ Kỳ và Tây Ban Nha từ ngày 25/8 - 3/9/2026 tới, nhằm tạo các cơ hội tìm hiểu thực địa thị trường cũng như kết nối thực tế cho các doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác kinh doanh tiềm năng.
Doanh nghiệp quan tâm có thể liên hệ Cục Xúc tiến thương mại - Trung tâm Hỗ trợ Xúc tiến thương mại và đầu tư (Văn phòng Đại diện tại TP. Hồ Chí Minh). Địa chỉ: 12 Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh.
Đầu mối liên hệ: Anh Nguyễn Đông Duy (0915542387) - Email: duyvietrade@gmail.com hoặc chị Trần Nguyễn Thanh Xuân (0978100168) - Email: xuantnt@moit.gov.vn.
