Phát triển thị trường nước ngoài “dẫn đường”, mở thêm không gian tăng trưởng mới cho xuất khẩu

TCCT: Thưa ông, năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt kỷ lục mới 930,05 tỷ USD, đưa Việt Nam vào Top 15 cường quốc thương mại toàn cầu. Trong kết quả này có đóng góp rất lớn của công tác phát triển thị trường nước ngoài.

Ông có thể chia sẻ công tác phát triển thị trường nước ngoài của ngành Công Thương đã đạt được những kết quả nổi bật nào năm vừa qua, đặc biệt trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu, đa dạng hóa đối tác và tận dụng hiệu quả các thị trường FTA thế hệ mới?

Ông Đỗ Quốc Hưng: Năm 2025 được xem là năm bản lề, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam hoàn thành mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2025 và chuẩn bị bước vào một chu kỳ phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng. Trong bối cảnh quốc tế diễn biến phức tạp, cạnh tranh chiến lược gia tăng, chủ nghĩa bảo hộ có xu hướng quay trở lại và các nền kinh tế lớn điều chỉnh chính sách mạnh mẽ, việc Việt Nam đạt mức kim ngạch xuất nhập khẩu 930,05 tỷ USD, qua đó trở lại Top 15 nền kinh tế thương mại lớn nhất thế giới, là thành tựu có ý nghĩa quan trọng. Trong thành công chung đó, công tác phát triển thị trường nước ngoài của Bộ Công Thương đã thể hiện vai trò rõ nét với hàng loạt kết quả nổi bật, góp phần định vị lại vị thế của Việt Nam trong thương mại toàn cầu.

Trước hết, công tác mở rộng thị trường tiếp tục đạt bước tiến mạnh mẽ. Bộ Công Thương đã chủ động triển khai nhiều hoạt động tiếp cận, xúc tiến tại các thị trường lớn và tiềm năng, giúp củng cố vững chắc các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hàn Quốc, EU, đồng thời mở rộng đáng kể sang các thị trường mới nổi tại Nam Á, Trung Đông và châu Phi. Trong năm qua, Bộ Công Thương đã tổ chức hàng trăm chương trình xúc tiến trọng điểm, tập trung vào các ngành có thế mạnh như nông sản - thực phẩm, dệt may - da giày, gỗ - nội thất, điện tử - viễn thông.... Thông qua các hoạt động này, nhiều sản phẩm Việt Nam lần đầu tiên thâm nhập vào những hệ thống phân phối và chuỗi bán lẻ lớn ở Hoa Kỳ, ASEAN, EU và Trung Đông, trong đó có các tập đoàn như Amazon, Walmart, Carrefour, Leclerc, Monoprix,… Những tín hiệu này mở ra dư địa tăng trưởng bền vững cho hoạt động xuất khẩu trong giai đoạn tới.

Song song đó, Bộ Công Thương đã tích cực đàm phán và ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác quan trọng, tạo dựng nền tảng pháp lý và cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Việt Nam và các đối tác chiến lược. Hàng loạt thỏa thuận mang tính thúc đẩy thương mại được ký kết trong năm 2025, tiêu biểu như: Biên bản ghi nhớ thành lập tổ công tác thúc đẩy thương mại Việt Nam - Brazil, Ý định thư hợp tác nâng cao năng lực kinh tế số với Indonesia, hay biên bản hợp tác thương mại - công nghiệp với chính quyền thành phố Trùng Khánh (Trung Quốc). Đây là những thỏa thuận góp phần mở ra không gian hợp tác mới, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường với chi phí thấp hơn, rủi ro ít hơn và khả năng kết nối cao hơn.

Một điểm sáng khác là việc tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới. Trong năm 2025, hoạt động khai thác ưu đãi từ EVFTA, CPTPP, UKVFTA, RCEP tiếp tục được đẩy mạnh, đặc biệt là thông qua hỗ trợ doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn xanh và thủ tục hải quan. Các thị trường trong khối EU ghi nhận mức tăng trưởng ổn định, với một số nhóm hàng như nông sản chế biến, dệt may xanh, đồ gỗ và sản phẩm điện tử duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. Đây là minh chứng cho thấy hàng Việt Nam không chỉ duy trì được thị phần mà còn bước đầu định vị được chỗ đứng trong các phân khúc chất lượng - bền vững - công nghệ cao.

Bên cạnh thúc đẩy thị trường, công tác thông tin, cảnh báo sớm và hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó rào cản kỹ thuật được tăng cường mạnh mẽ. Năm 2025, hệ thống cảnh báo của Bộ Công Thương đã ghi nhận, phân tích và truyền tải kịp thời các rủi ro liên quan đến phòng vệ thương mại tại Mỹ, EU, Ấn Độ… giúp nhiều ngành hàng chủ lực - đặc biệt là gỗ, thép, thủy sản - tránh được nguy cơ bị áp thuế chống bán phá giá hoặc trợ cấp. Việc kết nối thường xuyên với các Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đã giúp doanh nghiệp cập nhật nhanh các thay đổi về tiêu chuẩn chất lượng, môi trường, lao động tại các thị trường nhập khẩu, từ đó điều chỉnh kế hoạch sản xuất - xuất khẩu phù hợp.

Có thể khẳng định, năm 2025 là năm mà công tác phát triển thị trường nước ngoài không chỉ “giữ nhịp” mà còn “mở rộng biên độ” cho thương mại Việt Nam. Đây cũng là năm tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam bước vào giai đoạn 2026-2030 với tư thế chủ động hơn, năng lực cạnh tranh cao hơn và khả năng thích ứng bền vững trước các biến động toàn cầu.

TCCT: Trước bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động, đâu là những định hướng trọng tâm của công tác phát triển thị trường nước ngoài trong năm 2026 nhằm tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu Việt Nam?

Ông Đỗ Quốc Hưng: Bước sang năm 2026, bối cảnh kinh tế - thương mại thế giới còn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường. Kinh tế toàn cầu được dự báo tăng trưởng khoảng 3,3%, thương mại tăng 2,6-2,7% (nguồn IMF), nhưng đồng thời phải đối mặt với các rủi ro như bất ổn địa chính trị kéo dài, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng, siết chặt các tiêu chuẩn xanh và cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn. Trong bối cảnh đó, công tác phát triển thị trường nước ngoài phải giữ vai trò “dẫn đường”, mở thêm không gian tăng trưởng mới và củng cố vững chắc nền tảng cho xuất khẩu Việt Nam.

Trọng tâm đầu tiên trong năm 2026 là duy trì đà tăng trưởng bền vững tại các thị trường chủ lực, đặc biệt là Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU, ASEAN và Nhật Bản. Đây là những thị trường chiếm hơn 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, có khả năng hấp thụ lớn và đóng vai trò trụ cột trong cán cân thương mại của đất nước. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài sẽ phối hợp chặt chẽ với các Thương vụ, các hiệp hội ngành hàng và cơ quan chức năng của nước sở tại để nắm bắt biến động chính sách, xu hướng tiêu dùng, các rào cản mới (như CBAM, EUDR, tiêu chuẩn nguyên liệu xanh, truy xuất số sản phẩm) nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam duy trì thị phần và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Thứ hai, năm 2026 sẽ là năm Việt Nam cần đẩy mạnh chiến lược mở rộng thị trường tiềm năng nhằm tạo thêm dư địa tăng trưởng mới. Những khu vực như Trung Đông, Nam Á, châu Phi, Mỹ Latinh tiếp tục chứng kiến nhu cầu tăng nhanh đối với nông sản, thực phẩm chế biến, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng, linh kiện điện tử… Đây là các thị trường có mức độ cạnh tranh chưa quá cao, nhưng đòi hỏi doanh nghiệp phải hiểu rõ tập quán kinh doanh, hệ thống logistics và tín dụng để thành công. Trong định hướng của Bộ Công Thương, việc hình thành các cụm thị trường như “ASEAN mở rộng”, “Trung Đông - Bắc Phi”, “Nam Á - Ấn Độ Dương” sẽ giúp Việt Nam tiếp cận theo chuỗi giá trị, tăng khả năng thâm nhập và giảm thiểu rủi ro.

Thứ ba, một ưu tiên mang tính xuyên suốt trong năm 2026 là thúc đẩy xuất khẩu xanh và phát triển thương mại bền vững. Các thị trường lớn đang đồng loạt siết chặt quy định liên quan đến phát thải carbon, tiêu chuẩn lao động, trách nhiệm chuỗi cung ứng. Để không bị đứng ngoài “cuộc chơi mới”, Việt Nam phải chủ động hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng tuần hoàn - tiết kiệm năng lượng - giảm phát thải. Trong năm 2026 Vụ Phát triển thị trường nước ngoài sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức các hoạt động tư vấn cho doanh nghiệp trong quá trình đáp ứng các yêu cầu của EU, UK, Mỹ và các FTA thế hệ mới.

Thứ tư, Việt Nam cần nâng tầm công tác chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại. Trong năm 2026, mục tiêu đặt ra là hoàn thiện cơ sở dữ liệu Platform Quản lý và hỗ trợ phát triển thị trường nước ngoài, tăng cường phân tích dữ liệu bằng trí tuệ nhân tạo, mở rộng nền tảng kết nối giao thương số và phối hợp với các sở ngành địa phương hỗ trợ doanh nghiệp “đi nhanh - đi đúng - đi trúng” thị trường mục tiêu. Đây là giải pháp tạo đột phá về phương thức mở rộng thị trường, nhất là đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Cuối cùng, 2026 là năm Bộ Công Thương tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thương vụ và tham tán thương mại thông qua chương trình đào tạo bài bản, bồi dưỡng nghiệp vụ, chuyên môn sâu về thị trường. Các Thương vụ sẽ được giao nhiệm vụ mạnh mẽ hơn trong cảnh báo sớm, xây dựng mạng lưới kết nối và tham mưu chính sách tại nước sở tại.

Tất cả các định hướng này đều nhằm mục tiêu cao nhất: mở rộng không gian tăng trưởng, bảo đảm đầu ra bền vững cho hàng hóa Việt Nam và nâng cao vị thế thương mại của đất nước trong chuỗi giá trị toàn cầu.

TCCT: Để góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới, ngành Công Thương sẽ tập trung triển khai những giải pháp chiến lược nào nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thâm nhập sâu hơn vào các thị trường tiềm năng, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam? Đâu là những đột phá then chốt trong chiến lược mở rộng và nâng tầm thị trường đối tác của Việt Nam trong thời gian tới?

Ông Đỗ Quốc Hưng: Trong bối cảnh thế giới chuyển đổi mạnh mẽ sau đại dịch và xu hướng kinh tế xanh, kinh tế số trở thành trụ cột phát triển mới, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của Việt Nam đòi hỏi những giải pháp mang tính hệ thống - đột phá - dài hạn. Ngành Công Thương, với vai trò là “đầu tàu” về thương mại quốc tế, đang xây dựng và triển khai một loạt giải pháp chiến lược nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thâm nhập sâu hơn vào các thị trường tiềm năng, mở rộng thị phần và nâng cao giá trị gia tăng của hàng Việt.

Giải pháp chiến lược đầu tiên là đổi mới tư duy tiếp cận thị trường theo hướng không gian kinh tế và chuỗi giá trị. Thay vì tiếp cận từng thị trường đơn lẻ, Việt Nam cần tiếp cận theo cụm thị trường và chuỗi cung ứng. Ví dụ: cụm ASEAN được chia thành ba nhóm: (i) nhóm thị trường biên mậu - nhu cầu tiêu dùng phổ thông (Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan); (ii) nhóm thị trường logistics - trung chuyển (Singapore, Malaysia); và (iii) nhóm thị trường quy mô lớn về tiêu dùng (Indonesia, Philippines). Với cách tiếp cận này, doanh nghiệp Việt Nam vừa tiết kiệm chi phí thâm nhập, vừa tận dụng tốt hơn hệ thống hạ tầng, logistics và chuỗi phân phối tại khu vực. Từ đó tạo nền tảng cho những bước đi dài hạn tại Nam Á, Trung Đông và châu Phi.

Giải pháp đột phá thứ hai là phát triển các cụm sản xuất xanh - khu xuất khẩu xanh (Green Export Zones) nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về môi trường, phát thải và tiêu chuẩn lao động. Hiện nay, nhiều thị trường như EU, Anh, Mỹ đang áp dụng các chính sách như CBAM, EUDR, Eco-design và Hộ chiếu số sản phẩm. Do đó chúng ta cần xây dựng “bộ tiêu chuẩn liên quốc gia” với EU và Anh, cho phép doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận mẫu tiêu chuẩn ngay từ đầu, hạn chế rủi ro bị trả hàng hoặc bị điều tra phòng vệ thương mại. Đây là bước đột phá quan trọng nhằm nâng cấp năng lực cạnh tranh cho hàng Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giải pháp thứ ba là đẩy mạnh xây dựng thương hiệu và bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Nhiều mặt hàng của Việt Nam như gạo, thủy sản, hồ tiêu, gỗ, cà phê, hàng tiêu dùng… có chất lượng tốt nhưng thương hiệu chưa đủ mạnh để tạo giá trị gia tăng. Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các địa phương, hiệp hội ngành hàng triển khai các chương trình xây dựng thương hiệu quốc gia, nhãn hiệu chứng nhận và phát triển chỉ dẫn địa lý trên thị trường quốc tế. Song song, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp đăng ký sở hữu trí tuệ tại các thị trường trọng điểm để hạn chế gian lận thương mại, bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam.

Giải pháp tiếp theo, mang tính quyết định trong giai đoạn tới, là hiện đại hóa hạ tầng thông tin thị trường. Vụ Phát triển thị trường nước ngoài hiện đang phối hợp với Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số để triển khai hệ thống dữ liệu quản lý phát triển thị trường, thương mại quốc tế, cho phép phân tích xu hướng, dự báo nhu cầu thị trường. Đây sẽ là công cụ mạnh mẽ hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận thị trường nước ngoài hiệu quả hơn, tiết kiệm hơn.

Ngoài ra, một chiến lược quan trọng là nâng cấp mạng lưới Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Trong giai đoạn tới, Bộ Công Thương sẽ kiến nghị mở mới một số Thương vụ tại các thị trường tiềm năng, đồng thời đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ tham tán, cán bộ thương vụ để nâng cao năng lực đàm phán, xúc tiến và hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng chuyên nghiệp - chủ động - hiệu quả. Đây sẽ là “cánh tay nối dài” của doanh nghiệp Việt tại thị trường quốc tế.

Tổng thể, các giải pháp đột phá nêu trên không chỉ nhằm mở rộng thị trường mà còn hướng đến mục tiêu cao hơn: giúp hàng Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển từ xuất khẩu thô sang xuất khẩu sản phẩm chế biến, chất lượng cao - qua đó nâng cao vị thế của Việt Nam trong nền kinh tế thế giới.

TCCT: Ông có khuyến nghị gì đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam trong việc tận dụng các cơ hội thị trường mới, đồng thời chủ động ứng phó với các rào cản kỹ thuật, phòng vệ thương mại và yêu cầu phát triển xanh của các thị trường nhập khẩu?

Ông Đỗ Quốc Hưng: Trong bối cảnh thương mại toàn cầu bước vào chu kỳ cạnh tranh mới - nơi “luật chơi xanh” và “luật chơi số” chi phối mạnh mẽ - các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động hơn bao giờ hết để tận dụng cơ hội và ứng phó linh hoạt với các thách thức. Từ góc độ cơ quan quản lý thị trường nước ngoài, chúng tôi có một số khuyến nghị quan trọng như sau.

Trước hết, doanh nghiệp cần chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh - sạch - bền vững. Các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản đang gia tăng các yêu cầu liên quan đến giảm phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn lao động và trách nhiệm chuỗi cung ứng. Các cơ chế như CBAM, EUDR hay các tiêu chuẩn ESG không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc. Do đó, doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng, quản lý carbon và hệ thống truy xuất số. Đây là bước “đón đầu” để duy trì khả năng xuất khẩu ổn định sang các thị trường giá trị cao.

Thứ hai, doanh nghiệp phải tận dụng triệt để các ưu đãi từ hệ thống FTA. Việt Nam hiện tham gia 17 FTA, bao phủ hơn 60% GDP toàn cầu. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng ưu đãi thuế quan vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Việc chủ động tìm hiểu quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn thị trường, và sử dụng tốt cơ chế tự chứng nhận xuất xứ sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và tiếp cận các phân khúc thị trường có lợi nhuận cao hơn.

Thứ ba, doanh nghiệp cần ứng dụng mạnh mẽ thương mại điện tử xuyên biên giới và chuyển đổi số, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Thương mại điện tử đang mở ra cơ hội toàn cầu hóa với chi phí thấp; các nền tảng như Amazon, Alibaba, Shopee Global… đã trở thành kênh đưa hàng Việt ra thế giới nhanh nhất và hiệu quả. Tuy nhiên, để thành công, doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào chất lượng sản phẩm, bao bì, đăng ký sở hữu trí tuệ và chiến lược marketing số.

Thứ tư, doanh nghiệp cần tăng cường quản trị rủi ro và tuân thủ pháp lý. Các vụ kiện phòng vệ thương mại đang có xu hướng gia tăng tại Mỹ, EU, Ấn Độ, Canada… Do đó, doanh nghiệp cần theo dõi chặt chẽ cảnh báo từ Bộ Công Thương và Thương vụ Việt Nam, đồng thời chuẩn hóa sổ sách kế toán, hồ sơ giao dịch và dữ liệu chi phí để sẵn sàng ứng phó khi cần thiết.

Cuối cùng, chúng tôi khuyến nghị doanh nghiệp chủ động kết nối với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài. Đây là kênh thông tin hữu ích, giúp doanh nghiệp cập nhật kịp thời các thay đổi chính sách, tìm kiếm đối tác, giải quyết tranh chấp và tham gia sâu hơn vào các chuỗi phân phối quốc tế. Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp với tinh thần cầu thị, chủ động và trách nhiệm cao nhất.

Trân trọng cảm ơn ông!