Hoạt động thương mại qua biên giới không chỉ tham gia trực tiếp vào các dòng lưu chuyển hàng hóa và dịch vụ, mà còn có khả năng phát hiện những nhu cầu mới của thị trường; không chỉ thị trường các nước có chung biên giới, mà còn cả thị trường ASEAN, cũng như thị trường thế giới. Chúng ta cần phải nỗ lực thúc đẩy hoạt động thương mại qua biên giới, thực sự góp phần trung chuyển hàng hóa giữa Việt Nam, các nước có chung biên giới với ASEAN và thị trường quốc tế.
Phân định rõ 2 hình thức
Tính đến nay, trên toàn tuyến biên giới có 23 cửa khẩu quốc tế, 24 cửa khẩu chính, 42 cửa khẩu phụ và khoảng trên 160 đường mòn, lối mở qua biên giới, có 25 khu kinh tế cửa khẩu đã được thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Với những ưu thế về địa lý cận kề, hệ thống các cặp cửa khẩu, các khu kinh tế cửa khẩu, hệ thống chợ biên giới, hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường sông tương đối thuận lợi, các thương nhân Việt Nam có nhiều lợi thế trong việc chủ động thiết lập và phát triển hệ thống hàng hóa của mình tại các khu vực hai bên biên giới cũng như sang thị trường Trung Quốc, Lào và Campuchia.
Năm 2012, kim ngạch thương mại qua biên giới với 3 nước láng giềng đạt gần 12 tỷ USD, chiếm lần lượt 21%, 90%, và 72% trong tổng kim ngạch thương mại 2 chiều giữa Việt Nam với Trung Quốc, Lào và Campuchia. Với giá trị chiếm tỷ lệ cao trong tổng kim ngạch thương mại của mỗi nước, hoạt động xuất nhập khẩu và mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới đã góp phần tích cực vào việc thúc đẩy phát triển kinh tế - thương mại của các tỉnh biên giới nước ta. Theo ông Lý Hải Hầu, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Cao Bằng, trong 3 năm gần đây, số thu ngân sách từ hoạt động này của tỉnh đã tăng gấp rưỡi. Đối với Quảng Ninh, thương mại dịch vụ biên giới đã đóng gần 50% GDP của tỉnh… Trong thành quả này, có sự đóng góp rất lớn của Quyết định 254.
Tuy nhiên, trước
những yêu cầu về hội nhập, trách nhiệm thực thi các cam kết song phương và đa
phương đã kéo theo sự thay đổi của hệ thống pháp luật trong nước, làm cho một
số quy định của Quyết định 254 trở nên không còn phù hợp, phát sinh những vướng
mắc, bất cập mà nếu không được giải quyết, thì những yếu tố tích cực trước kia
sẽ trở thành lực cản cho phát triển thương mại qua biên giới hôm nay. Chính vì
vậy, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương đang gấp rút xây
dựng Dự thảo Quyết định thay thế cho Quyết định 254. Bên cạnh việc tiếp tục kế
thừa, phát huy các nhân tố tích cực trong Quyết định 254, Dự thảo đã có những
điều chỉnh, bổ sung cần thiết để khắc phục những bất cập, hạn chế phát sinh
thời gian qua, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về thương mại biên giới
trong tình hình mới.
Ban Cố vấn trả lời trực tuyếnĐiểm mới căn bản của Dự thảo là quy định phạm vi điều chỉnh theo hướng phân biệt hình thức xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới với hình thức mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới. Tại cuộc Giao lưu trực tuyến “Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp kinh doanh thương mại qua biên giới” trên Tạp chí Công Thương điện tử, có rất nhiều câu hỏi mà theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Cẩm Tú thì chúng đã được lặp đi lặp lại qua nhiều cuộc hội nghị, hội thảo, chỉ vì trong chính sách của chúng ta đã nhập 2 hình thức nói trên làm một. Gần như chúng ta chỉ có hình thức xuất nhập khẩu chính thống qua biên giới nên chính sách trở nên đông cứng. Bởi lẽ, nếu muốn có một thay đổi nhỏ về chính sách với nước láng giềng bên kia biên giới, ta phải thay đổi tương ứng với trên 180 quốc gia và vùng lãnh thổ (theo quy định không phân biệt đối xử của WTO). Còn nếu sử dụng hình thức trao đổi hàng hóa qua biên giới, sự thay đổi trong chính sách của ta chỉ tác động tới nước láng giềng biên giới, do đó, ta có thể vận dụng và tận dụng chính sách linh hoạt hơn.
Phân cấp cho địa phương
Trong cuộc Giao lưu trực tuyến, có nhiều vấn đề doanh nghiệp gửi đến chỉ có thể giải quyết được khi xây dựng Quyết định thay thế cho Quyết định 254/2006/QĐ-TTg. Dự thảo thay thế Quyết định 254 phân cấp quản lý cho chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền cho phép thương nhân mua gom và vận chuyển ra khỏi biên giới theo những điều kiện chặt chẽ về mặt hàng, khối lượng, thời gian và địa điểm.
Trong chính sách hiện hành, phần lớn các mặt hàng xuất nhập khẩu qua biên giới đều do các bộ, ngành ở trung ương quản lý. Nhưng theo Dự thảo, sẽ có sự phân cấp về địa phương theo hướng, các bộ, ngành trung ương chỉ quản lý những loại hàng hóa liên quan đến an ninh - quốc phòng, đến truyền thống văn hóa, thuần phong mỹ tục dân tộc; hàng hóa nằm trong diện Nhà nước quản lý giá, hoặc những hàng hóa tại từng thời điểm có thể tác động đến thị trường nội địa; tất cả những hàng hóa còn lại, do địa phương cấp tỉnh quản lý. Việc xem xét cụ thể định mức hàng miễn thuế cho cư dân biên giới cũng do Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định, Bộ Công Thương chỉ xây dựng khung định mức.
Điểm mới căn bản của Dự thảo là quy định phạm vi điều chỉnh theo hướng phân biệt hình thức xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới với hình thức mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới và phân cấp mạnh mẽ hơn cho địa phương
