Trong bối cảnh trật tự kinh tế và năng lượng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, chuyển dịch năng lượng xanh không còn là lựa chọn mang tính định hướng, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các nền kinh tế đang hội nhập sâu như Việt Nam. Cùng với đó, việc thực thi các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới đang đặt ra những yêu cầu ngày càng khắt khe đối với mô hình tăng trưởng, cấu trúc ngành năng lượng và hệ thống chính sách quốc gia.
Trong bối cảnh đó, tại hội thảo “Hợp tác kinh tế quốc tế về năng lượng và thương mại tự do” do Viện Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh phối hợp với Hiệp hội Năng lượng Việt Nam tổ chức, các chuyên gia cho rằng việc sử dụng năng lượng xanh và năng lượng tái tạo đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.
Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, nhấn mạnh rằng năng lượng và thương mại tự do không còn là hai lĩnh vực tách biệt, mà đã trở thành “động lực kép” định hình năng lực cạnh tranh quốc gia cũng như nền kinh tế toàn cầu trong thế kỷ 21. Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, yếu tố “xanh” đang trở thành “tấm hộ chiếu” của thương mại quốc tế. Khi các hàng rào thuế quan truyền thống dần được dỡ bỏ, các “hàng rào kỹ thuật xanh,” tiêu biểu như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, ngày càng giữ vai trò quyết định trong tiếp cận thị trường. Trong bối cảnh đó, các quốc gia xuất khẩu có hàng hoá được sản xuất bằng nguồn năng lượng phát thải cao sẽ mất lợi thế cạnh tranh, ngay cả khi thuế nhập khẩu cắt giảm về 0%. Bởi vậy, chuyển dịch sang năng lượng xanh không chỉ là yêu cầu về môi trường, mà trực tiếp gắn với năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và của từng doanh nghiệp.
Cùng quan điểm này, ông Bùi Xuân Bình, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc GG Industries, cho rằng năng lượng sạch đang dần trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh mới của thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như EVFTA, CPTPP hay RCEP, việc sử dụng năng lượng tái tạo giúp doanh nghiệp xuất khẩu đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về giảm phát thải carbon, minh bạch hóa dấu chân môi trường và truy xuất nguồn gốc năng lượng.
Theo ông Bùi Xuân Bình, “hồ sơ năng lượng sạch” đang trở thành một phần không thể thiếu khi hàng hóa muốn thâm nhập sâu vào các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong bối cảnh các cơ chế như CBAM được triển khai, năng lượng xanh giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro bị áp chi phí carbon bổ sung, qua đó bảo vệ lợi thế cạnh tranh ngay cả khi ưu đãi thuế quan dần bị trung hòa bởi các hàng rào kỹ thuật xanh. Đồng thời, việc tiếp cận nguồn năng lượng tái tạo ổn định còn giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng ưu tiên lựa chọn đối tác có lộ trình sử dụng năng lượng sạch rõ ràng, phù hợp với các tiêu chuẩn ESG và cam kết phát thải ròng bằng “0”.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam đã chủ động đầu tư sử dụng năng lượng tái tạo để gia tăng lợi thế cạnh tranh. Công ty Cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG (TNG), doanh nghiệp dệt may xuất khẩu sang Bắc Mỹ và châu Âu, xác định chuyển đổi xanh là yêu cầu bắt buộc để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường của thị trường EU và Hoa Kỳ.
Từ năm 2020 đến năm 2024, TNG đã triển khai chiến lược xanh hóa toàn diện, từng bước thay thế lò hơi đốt than bằng lò biomass và lò hơi điện, nhằm giảm phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất, đảm bảo không gian làm việc trong lành hơn cho cán bộ, công nhân. Đồng thời, TNG cũng đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái tại nhiều nhà máy của doanh nghiệp, qua đó chủ động sử dụng nguồn năng lượng sạch, giảm phụ thuộc vào điện lưới, cắt giảm chi phí tiền điện và phát thải trong sản xuất, đồng thời đáp ứng các yêu cầu xanh hóa, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chí phát triển bền vững của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tương tự, Tập đoàn Hòa Phát, doanh nghiệp có sản phẩm thép xuất khẩu sang nhiều thị trường, cũng đẩy mạnh ứng dụng năng lượng xanh trong sản xuất. Dự án điện mặt trời áp mái tại Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất được triển khai nhằm tận dụng nguồn năng lượng tự nhiên, giảm tiêu thụ điện lưới, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả vận hành.
Bên cạnh đó, Hòa Phát áp dụng đồng bộ nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng, trong đó có đồng bộ 5 giải pháp sản xuất thép tiết kiệm năng lượng, qua đó tự chủ khoảng 90% điện phục vụ sản xuất. Theo Hòa Phát, các giải pháp này không chỉ giúp tiết giảm chi phí năng lượng, mà còn góp phần giảm phát thải CO₂ trên mỗi tấn sản phẩm, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của thép Việt Nam trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn xanh.
Từ các ý kiến và thực tiễn được chia sẻ tại hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng năng lượng xanh không chỉ là xu hướng tất yếu, mà đang trở thành điều kiện then chốt giúp doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam duy trì và mở rộng thị trường. Việc thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam, đồng thời giúp doanh nghiệp thích ứng hiệu quả với các chuẩn mực thương mại xanh đang định hình trật tự thương mại toàn cầu.
