Sửa đổi Luật Dầu khí hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh

Dự buổi thảo luận tại tổ 6 có Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí (ĐBQH thành phố Đồng Nai). 

Cùng dự có các Uỷ viên Trung ương Đảng: Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Đăng Bình; Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải; Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Vũ Hải Hà; Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Hoàng Duy Chinh và các đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Nguyên và thành phố Đồng Nai. 

Cần hành lang pháp lý xứng tầm cho dịch vụ dầu khí

Đóng góp ý kiến đối với dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai bày tỏ sự đồng tình cao với việc sửa đổi Luật Dầu khí, đặc biệt trong bối cảnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. 

Nhận định Dịch vụ dầu khí là mảng mang lại giá trị gia tăng rất lớn, tuy nhiên đại biểu Trịnh Xuân An chỉ ra rằng, dự thảo Luật hiện tại mới chỉ dừng lại ở mức định nghĩa khái niệm và nêu nguyên tắc chung, chưa có quy định tổng thể. Theo đại biểu, cần bổ sung một chương hoặc mục riêng về Dịch vụ dầu khí thay vì chỉ có một điều khoản giải thích từ ngữ. Trong đó, cần làm rõ chính sách thúc đẩy làm chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và cơ chế cho các doanh nghiệp dịch vụ dầu khí. 

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh hoạt động dầu khí gắn chặt với việc bảo vệ chủ quyền biển đảo và quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, các quy định trong dự thảo Luật hiện còn chưa rõ nét. Về tiêu chí đánh giá rủi ro, dự thảo Luật có nhắc đến yếu tố quốc phòng, an ninh trong đấu thầu (Điều 14) hoặc báo cáo dự án (Điều 6), nhưng thiếu tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh. Đại biểu đề nghị làm rõ hơn các yếu tố quốc phòng, an ninh trong dự thảo Luật để tạo khung pháp lý hoàn chỉnh. 

Bên cạnh đó, đại biểu Trịnh Xuân An cũng đề nghị cân nhắc đổi tên Luật Dầu khí thành Luật Hoạt động Dầu khí. Lý giải cho kiến nghị này, đại biểu phân tích, khái niệm "Dầu khí" thuần túy chỉ là tên gọi của vật chất hóa học (dầu thô, khí thiên nhiên). Trong khi đó, "Hoạt động dầu khí" bao quát đầy đủ cả ba giai đoạn: thượng nguồn, trung nguồn và hạ nguồn, từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác đến vận chuyển và lọc hóa dầu.

Phát biểu tại thảo luận tổ, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai tán thành về sự cần thiết sửa đổi Luật Dầu khí hiện hành trong bối cảnh ngành năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức. Nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng cao để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế; nhiều mỏ dầu khí hiện hữu đã bước vào giai đoạn suy giảm; hoạt động tìm kiếm, thăm dò ngày càng phải dịch chuyển ra vùng nước sâu, xa bờ, với điều kiện địa chất, địa lý và kỹ thuật phức tạp. Đồng thời, hoạt động thăm dò, khai thác dầu khí đặt trong chiến lược vừa bảo đảm an ninh năng lượng vừa bảo vệ chủ quyền quốc gia trên biển. Đại biểu cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo đã có nhiều nỗ lực, tiếp thu các ý kiến thẩm định, thẩm tra và chỉnh lý một số nội dung trong dự thảo.

Phát biểu ý kiến về phạm vi điều chỉnh và khái niệm “hoạt động dầu khí”, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương cho rằng định nghĩa tại Điều 3 đã làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh của Luật Dầu khí, qua đó phân định với Luật Điện lực, Luật Bảo vệ môi trường và các luật chuyên ngành khác. Tuy nhiên, đại biểu nhận xét cụm từ “các hoạt động khác liên quan” vẫn là một khái niệm mở. Đại biểu kiến nghị quy định rõ các hoạt động khác chỉ thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Dầu khí khi phục vụ trực tiếp hoạt động dầu khí hoặc sử dụng trực tiếp diện tích hợp đồng, công trình, giếng, đường ống, dữ liệu, mẫu vật hay thành tạo địa chất của dự án dầu khí. Đối với dự án năng lượng ngoài khơi độc lập, có mục tiêu chính là phát điện thương mại và bán điện lên hệ thống điện quốc gia, phải tuân thủ pháp luật điện lực, đầu tư, quy hoạch và pháp luật về biển. Dự án CCS (thu giữ, lưu trữ carbon) độc lập được thực hiện theo pháp luật chuyên ngành về môi trường, đầu tư, xây dựng và các lĩnh vực liên quan.

Phân tích về khung pháp lý đối với hoạt động CCS, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương nhận định đây là nội dung mới, có ý nghĩa quan trọng trong thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng không (net zero) vào năm 2050. Khoản 3 Điều 48 khuyến khích tận dụng công trình dầu khí hiện hữu và các thành tạo địa chất phù hợp để thực hiện CCS đối với CO2 phát sinh từ hoạt động dầu khí và từ các nguồn phát thải khác. Về vấn đề việc tiếp nhận CO2 từ nguồn khác, đại biểu đánh giá rằng có thể nâng cao hiệu quả sử dụng giàn khai thác, đường ống, giếng khoan và các thành tạo địa chất sẵn có, qua đó giảm chi phí đầu tư chung của xã hội. Đây cũng là cơ hội để ngành dầu khí phát huy năng lực kỹ thuật trong quá trình chuyển dịch năng lượng.

Tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Bày tỏ sự đồng tình với cách tiếp cận của dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai ủng hộ việc ưu tiên giải pháp kinh tế, dân sự và hành chính, tạo điều kiện để các chủ thể khắc phục thiệt hại trước khi áp dụng biện pháp tố tụng. 

Về vấn đề xử lý hành chính, đại biểu đề nghị rà soát chế tài hành chính tương ứng (khoản 6 Điều 3), bởi lẽ không phải trường hợp miễn trách nhiệm hình sự nào cũng xác định được việc xử phạt hành chính. Bên cạnh đó, nên quy định thời gian giải quyết theo Nghị quyết này không được trừ vào thời hiệu xử lý hành chính. Đồng thời, đại biểu cho rằng nên quy định không miễn trừ các nghĩa vụ dân sự, tài chính, thuế, bồi thường, hoàn trả tài sản hoặc các nghĩa vụ đối với Nhà nước và các bên được xác định là có liên quan

Góp ý về các biện pháp xử lý tại Điều 8 và Điều 9, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương kiến nghị lược bỏ cụm từ "giải quyết nguồn tin về tội phạm" tại Điều 8. Đại biểu lý giải, giai đoạn tin báo, tố giác đã được khoản 1 Điều 9 điều chỉnh (ra quyết định không khởi tố); và chế định miễn trách nhiệm hình sự tại Điều 8 phù hợp hơn cho các giai đoạn sau khi đã khởi tố vụ án.

Đề xuất cần mở rộng phạm vi áp dụng chính sách nhân văn và tích cực của Nghị quyết này, đại biểu Lê Nữ Thùy Dương cho rằng cân nhắc bổ sung một số chủ thể tại Điều 11. Theo Đại biểu, các dự án đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hay khoa học công nghệ thường có sự tham gia cộng tác của chuyên gia, cố vấn, nhà khoa học, kỹ sư hoặc nhân sự làm việc theo chế độ hợp đồng. Họ là những người có trách nhiệm chuyên môn và có thể đối mặt với rủi ro nghề nghiệp nhưng Điều 11 hiện mới chỉ quy định đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Đại biểu đề nghị bổ sung nhóm đối tượng này và phân định hình thức xử lý theo địa vị pháp lý như: người lao động theo hợp đồng lao động và chuyên gia, cố vấn làm việc theo hợp đồng tư vấn hoặc hợp đồng dịch vụ.

Đánh giá cao các giải pháp trong dự thảo Nghị quyết, đại biểu cho rằng các quy định này sẽ góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn; củng cố niềm tin của cán bộ, doanh nghiệp, nhà khoa học, chuyên gia và người dân; tạo môi trường an toàn để các chủ thể dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung của đất nước; qua đó góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phát biểu tại thảo luận tổ, đại biểu Lê Hoàng Hải, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai tán thành cao với việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nhận định đây là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đại biểu nhận định, hoạt động nghiên cứu khoa học, công nghệ luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Có những nghiên cứu đạt đến tầm phát minh nhưng phải mất rất nhiều năm mới xác định được ý nghĩa quan trọng. Do đó, nếu giai đoạn đầu gặp thất bại mà không có hành lang pháp lý bảo vệ và đánh giá đúng mức, các nhà khoa học và tổ chức rất dễ bị xác định là vi phạm pháp luật. 

Dự thảo Nghị quyết quy định: “Vi phạm pháp luật trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là hành vi của cá nhân, tổ chức vi phạm các quy định của pháp luật về ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gây thiệt hại về tài sản hoặc xâm phạm đến quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan, tổ chức, cá nhân”. 

Đại biểu Lê Hoàng Hải bày tỏ băn khoăn, bởi theo Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, để “đưa thể chế thành một lợi thế cạnh tranh trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” thì phải “có cách tiếp cận mở, vận dụng sáng tạo, cho phép thí điểm đối với những vấn đề thực tiễn mới đặt ra; chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm và độ trễ trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo”. 

Đại biểu kiến nghị, đối với các hoạt động thử nghiệm có kiểm soát, khi đã áp dụng đầy đủ các quy định pháp luật mà vẫn có rủi ro xảy ra thì không được xem là hành vi vi phạm pháp luật. 

Điều 5 dự thảo Nghị quyết quy định: Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự khi các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước. Trong khi đó, khoản 2 Điều 12 nêu rõ: Các quy định về xử lý vi phạm pháp luật được quy định tại Nghị quyết này được thực hiện trong 03 năm, kể từ ngày Nghị quyết này có hiệu lực thi hành.

Đại biểu Lê Hoàng Hải bày tỏ băn khoăn bởi nhiều hoạt động thử nghiệm có kiểm soát không thể đánh giá ngay được hiệu quả kinh tế - xã hội chỉ trong vòng 3 năm. Từ đó, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu lại quy định này để hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thực sự cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo phát triển.