Sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương: Phân quyền mạnh mẽ, giảm thủ tục cho doanh nghiệp

Hoàn thiện thể chế đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới

Trao đổi tại Tọa đàm "Sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý ngoại thương: Phân quyền mạnh mẽ, cải cách thủ tục, kiến tạo động lực phát triển" do Tạp chí Công Thương tổ chức, bà Bùi Thị Bình Giang - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Công Thương) cho biết, việc sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương xuất phát từ yêu cầu thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính và phát triển kinh tế tư nhân.

Theo bà Giang, trong năm 2025, nhiều nghị quyết quan trọng đã được ban hành như Nghị quyết số 60-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương được giao chủ trì xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Việc sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương được xác định dựa trên bốn yêu cầu lớn gồm: thể chế hóa đầy đủ chủ trương phân cấp, phân quyền; thực hiện cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính; tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình thực thi; đồng thời nội luật hóa các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Theo Ban soạn thảo, sau gần 10 năm triển khai, Luật Quản lý ngoại thương đã tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất cho hoạt động xuất nhập khẩu, góp phần đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam từ khoảng 425 tỷ USD năm 2017 lên hơn 920 tỷ USD năm 2025, duy trì xuất siêu và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, bối cảnh phát triển mới đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật để nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp.

Phân quyền nhiều thủ tục từ Trung ương về địa phương

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo Luật là tiếp tục thực hiện chủ trương "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Bà Nguyễn Cẩm Trang - Đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết dự thảo Luật tiếp tục luật hóa các nội dung phân cấp, phân quyền đã và đang được triển khai theo các nghị định của Chính phủ.

Theo đó, nhiều thẩm quyền hiện do Thủ tướng Chính phủ hoặc các bộ thực hiện sẽ được chuyển giao cho bộ quản lý chuyên ngành hoặc UBND cấp tỉnh. Trong đó có các thủ tục liên quan đến cấp phép xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục cấm; cấp phép gia công hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu; cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O); chấp thuận thương nhân tự chứng nhận xuất xứ; cấp phép quá cảnh đối với một số nhóm hàng hóa.

Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu, việc phân quyền sẽ giúp doanh nghiệp thực hiện thủ tục ngay tại địa phương, giảm thời gian đi lại, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động hơn trong công tác quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp.

Bãi bỏ thủ tục không còn phù hợp, thúc đẩy chuyển đổi số

Một điểm đáng chú ý khác của dự thảo Luật là tiếp tục rà soát, cắt giảm các thủ tục hành chính không còn phù hợp.

Theo bà Bùi Thị Bình Giang, dự thảo Luật không bổ sung thêm thủ tục hành chính mới, đồng thời đề xuất bãi bỏ thủ tục cấp và cấp sửa đổi, bổ sung giấy phép gia công hàng hóa cho thương nhân nước ngoài đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo giấy phép do trên thực tế gần 10 năm qua hầu như không phát sinh hồ sơ, không còn là công cụ quản lý hiệu quả và cũng đã được Chính phủ bãi bỏ tại Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật còn đơn giản hóa hồ sơ của nhiều thủ tục liên quan đến cấp phép xuất nhập khẩu hàng hóa thuộc danh mục cấm, cấp giấy phép tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, gia hạn quá cảnh hàng hóa... đồng thời tạo cơ sở pháp lý để từng bước số hóa toàn bộ quy trình xử lý thủ tục trên môi trường điện tử, kết nối với Cơ chế một cửa quốc gia.

Bảo đảm phân quyền đi đôi với kiểm soát

Bà Nguyễn Cẩm Trang nhấn mạnh, việc phân quyền không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý.

Bộ Công Thương sẽ tiếp tục tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ số để kết nối dữ liệu giữa Trung ương và địa phương, xây dựng chế độ báo cáo thống nhất trên toàn quốc nhằm vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, vừa kiểm soát hiệu quả hoạt động quản lý ngoại thương, phòng ngừa gian lận thương mại và gian lận xuất xứ hàng hóa.

Đến nay, 33/34 tỉnh, thành phố đã hoàn thành cơ sở pháp lý để thực hiện phân quyền trong lĩnh vực xuất xứ hàng hóa. Bộ Công Thương cũng đang tiếp tục tổ chức tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ, kiểm tra việc thực thi tại địa phương và hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm bảo đảm việc phân quyền được triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước.

Theo đại diện Vụ Pháp chế và Cục Xuất nhập khẩu, việc sửa đổi Luật Quản lý ngoại thương lần này không chỉ hướng tới cắt giảm thủ tục hành chính mà còn góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.