Mặc dù mới đi được hơn nửa chặng đường của năm 2017 nhưng dự báo kim ngạch xuất khẩu cả năm sẽ sớm vượt mức 188 tỷ USD, tăng 6,9% như Nghị quyết Quốc hội giao, và nhiều khả năng chạm ngưỡng 200, thậm chí 205 tỷ USD vào cuối năm. Nhận định này dựa trên nền tảng kim ngạch 7 tháng đầu năm đã trên 115 tỷ USD, tăng 18,8%.
Đây được coi là một bất ngờ lớn, vì bất cứ sự phục hồi nào cũng rất khó để ngay lập tức từ đáy vượt lên đỉnh. Ta hãy xem “đường cong nụ cười” của kim ngạch xuất khẩu 7 tháng đầu năm trong 5 năm gần đây, giai đoạn 2013-2017.
(Đồ họa Chu Hoàng Yến):
Từ đỉnh cao năm 15,2% của 2013, từng bước đi dần xuống đáy năm 2016 để rồi vượt ngang qua đỉnh năm 2013, lên thẳng mức tăng 18,8% của 7 tháng đầu năm 2017, quả là sự phục hồi hiếm thấy.
Điều quan trọng hơn là cơ cấu xuất khẩu đã đi đúng hướng. Trước đây, nhiên liệu - khoáng sản là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, nay chuyển dần vai trò sang cho nhóm hàng công nghiệp. So sánh cơ cấu nhóm hàng xuất khẩu trong những năm gần đây cho thấy rõ hơn sự dịch chuyển đó.
Bảng 1. Tỷ trọng nhóm hàng xuất khẩu giai đoan 2013-2017
(đơn vị tính: %)
Nhóm hàng
Công nghiệp
Nông lâm thủy sản
Nhiên liệu - Khoáng sản
2013
72,5
16,5
11
2014
73
17,1
9,9
2015
77,5
15,5
7
2016
80,2
13,2
6,6
2017 (7 tháng đầu năm)
81
14
5
Trong khi nhóm hàng nông lâm thủy sản giữ ở vị trí “trung dung” xoay quanh con số 15%, thì nhóm hàng công nghiệp có xu hướng đi lên, song song đó, nhóm hàng nhiên liệu - khoáng sản có xu hướng giảm xuống.
Dự báo, theo chu kỳ, xuất khẩu nông, thủy sản sẽ tăng vào giữa năm và đạt mức cao nhất vào thời điểm cuối năm. Cùng đó, các mặt hàng công nghiệp có kim ngạch xuất khẩu lớn như dệt may, giày dép, đồ gỗ sẽ bước vào mùa vụ xuất khẩu từ giữa quý 2. Vì vậy, khả năng nước rút cho đích mới 200-205 tỷ USD của năm 2017 có tính khả thi cao. Tuy nhiên, xuất khẩu cũng đang có những “câu chuyện” của mình:
Một là, nhiều mặt hàng nông sản, khoáng sản xuất khẩu chủ lực của Việt Nam được xuất khẩu dưới dạng thô hoặc sơ chế, cho giá trị gia tăng thấp.
Hai là, xuất khẩu tăng trưởng nhanh nhưng dễ bị tổn thương trước biến động từ bên ngoài như giá cả thị trường thế giới, sự xuất hiện rào cản thương mại mới, việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại của các nước nhập khẩu.
Ba là, năng lực cạnh tranh sản phẩm xuất khẩu chưa cao. Công nghiệp hỗ trợ chậm phát triển, tỷ lệ nhập khẩu nguyên phụ liệu còn lớn nên thường gặp bất lợi mỗi khi giá cả thế giới biến động.
Trong bối cảnh đó, để hoàn thành vượt mức kim ngạch xuất khẩu năm 2017 và các năn tiếp theo ở mức cao nhất, chúng ta có những giải pháp, chủ yếu hướng vào phát triển sản xuất, tăng nguồn hàng cho xuất khẩu và mở rộng thị trường, tận dụng các Hiệp định FTA.
Đối với sản xuất, Bộ Công Thương đã chủ động phối hợp với một số bộ ngành rà soát, điều chỉnh các chính sách về thu hút đầu tư nhằm thu hút mạnh đầu tư vào xuất hàng hóa có hàm lượng công nghệ cao với định hướng phát triển sản xuất cụ thể cho từng nhóm hàng: nhiên liệu, khoáng sản; nông, lâm, thủy sản; và công nghiệp chế biến. Bộ cũng sẽ phối hợp với Bộ NN-PTNT trong triển khai thực hiện tái cơ cấu ngành nông nghiệp, hướng tới mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn thực phẩm.
Giải pháp phát triển thị trường nước ngoài được đặc biệt coi trọng, Theo phân tích, sản xuất của một số nhóm ngành công nghiệp chế biến có mức tăng trưởng cao tập trung ở các ngành có thị trường xuất khẩu ổn định như: dệt may, da giầy, điện tử, máy vi tính... đã góp phần đáng kể vào mức tăng 10,6% chỉ số sản xuất công nghiệp chế biến chế tạo 7 tháng đầu năm 2017, cao hơn so với 9,9% của cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy công tác phát triển thị trường ngoài nước, trong đó có việc khai thác thị trường FTA rất quan trọng.
Tổng kim ngạch xuất khẩu sử dụng các loại C/O ưu đãi trong 6 tháng đầu năm nay chiếm 38,1% tổng kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường FTA, cao hơn so với 21,2% của 2014, 29,5% năm 2015 và 36,2% năm 2016.
Biểu đồ: XNK Việt Nam với 10 đối tác thương mại lớn nhất 6 tháng đầu năm 2017
Trong 10 đối tác thương mại lớn nhất nói trên, có 5 nước và 1 khối (Asean) có hiệp định FTA với nước ta với tỷ trọng thương mại 58,3%.
Tính trong 7 tháng đầu năm nay, xuất khẩu sang tất cả các thị trường FTA đều có mức tăng trưởng ấn tượng: Trung Quốc tăng 42,6%; Nga tăng 34,4%, Ấn Độ tăng 34,1%, ASEAN tăng 27,1%, Nhật Bản tăng 20,6%; Hàn Quốc tăng 26,4%, Australia tăng 23,6%...
Sự thuận lợi thị trường cả về dung lượng và thuế suất, cùng với việc các đối tác FTA thực thi nghiêm túc những cam kết cắt giảm thuế nhập khẩu với điều kiện hàng xuất khẩu đáp ứng được tiêu chí xuất xứ, do đó, phát triển nhanh công nghiệp phụ trợ nhằm tăng hàm lượng nội địa đang là yêu cầu cấp bách.
Bộ Công Thương cũng đang tích cực hợp tác với các bộ ngành khác và các cơ quan chuyên môn để hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước vượt qua hàng rào kỹ thuật, nhất là với mặt hàng nông sản, thủy sản. Bên cạnh việc tuyên truyền, phổ biến các tiêu chuẩn về kiểm dịch động vật, thực vật, Bộ Công Thương còn trực tiếp tham gia cùng Bộ NN-PTNT đàm phán đưa nhiều mặt hàng rau quả, gạo, thủy sản, mật ong, thịt lợn, sữa… vào các thị trường khó tính, có dung lượng tiêu thụ lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc…
Các giải pháp thúc đẩy sản xuất trong nước và phát triển thị trường nước ngoài là một thể thống nhất và cùng hướng tới khả năng lực cạnh tranh với đích ngắm cuối cùng là sức phổ biến của hàng Việt.
