Nhìn lại 15 năm qua, Trung Quốc đã xây dựng 90 triệu căn nhà mới cho người dân Canada; hay đủ chỗ ở cho người dân nước Anh, Pháp và Đức gộp lại. 1/4 nhu cầu thép toàn cầu được sử dụng để xây dựng nhà ở và hạ tầng cơ sở ở Trung Quốc.
Lao theo đà bùng phát kinh tế của Trung Quốc, giá quặng sắt tăng 10 lần trong thập kỷ qua.
Một phần nhờ có vị trí gần nhau, mà Trung Quốc mua tới 25% giá trị hàng hoá xuất khẩu của Australia, trong đó 70% là quặng sắt. Nhật Bản và Hàn Quốc mua 30% số quặng sắt còn lại.
Nhờ có mối quan hệ thương mại khăng khí này, đồng tiền Australia lên giá mạnh. Nhưng rồi khi nền kinh tế Trung Quốc nguội đi lại làm cho đồng tiền Australia mất giá.
Australia khai thác quặng sắt để bán cho Trung Quốc
Sản lượng quặng sắt của Australia tăng vọt trong thập kỷ qua. Theo báo cáo của Cục Địa chất Mỹ (USGS), Australia khai thác 480 triệu tấn quặng trong năm 2011, tăng hơn 160% so với sản lượng 189 triệu tấn của năm 2001.
Bây giờ, Australia là quốc gia khai thác quặng sắt dẫn đầu thế giới. Brasil là quốc gia khai thác quặng sắt lớn thứ hai với 390 triệu tấn trong năm 2011. (Thực ra theo USGS, Trung Quốc khai thác 1,2 tỷ tấn quặng sắt, nhưng con số đó bao gồm cả quặng thô, nó khác với quặng sử dụng được theo như quy định của các nước khác).
BHP Billiton lùi xây dựng cảng lớn ở Australia
Bởi vì Trung Quốc là nước tiêu thụ quặng sắt lớn nhất thế giới, cho nên việc suy thoái của nước này khiến giá quặng sắt tụt xuống. Giá quặng chuẩn giao dịch ở mức 104 đô la/tấn, giảm 20% so với 3 tháng trước đây.
Việc này đè nặng lên cổ phiếu của các công ty mỏ sắt ở Australia. Ví dụ như cổ phiếu của BHP Billiton giảm trên 16% từ đầu tháng 2/2012. Doanh thu từ quặng sắt chiếm 31% tổng doanh thu của BHP trong năm tài chính 2012. Phần lớn quặng sắt của tập đoàn này từ vùng mỏ Pilbara của Australia, một trong những khu vực khai thác quặng sắt hiệu quả nhất thế giới.
BHP có những kế hoạch lớn cho hoạt động khai thác thông qua một số những liên doanh ở Pilbara. Tập đoàn này dự kiến sẽ tăng công suất khai thác trong vùng vượt mức hiện tại là 240 triệu tấn/năm. Để thực hiện kế hoạch mở rộng đạt vượt qua mức này, BHP phải đầu tư 22 tỷ đô la để mở rộng cảng ở Port Hedland.
Tuy nhiên, trong tình thế giá cả suy giảm và chi phí sản xuất tăng tại các hoạt động khai khoáng ở Australia, trong tháng 8/2012, BHP quyết định phải dừng mở rộng cảng trong 12 tháng. Khi thông tin này phát ra, các nhà thầu thực hiện những dự án của BHP ở trong vùng bắt đầu sa thải các kỹ sư và thiết kế, ví dụ như nhà thầu phụ GHD mới cắt giảm 35 chỗ làm việc.
Mở rộng Pilbara của Rio Tinto lại được tiếp tục
Trong khi đó, Rio Tinto tiếp tục mở rộng dự án của mình ở Pilbara, mặc dù giá quặng sắt giảm xuống. Hiện tại, Rio Tinto khai thác 14 mỏ tại đây, mỗi năm khai thác 230 triệu tấn, cũng như mở rộng hạ tầng cơ sở vận tải, trong đó có hai cảng ở Dampier và Cape Lambert và hệ thống đường sắt của tập đoàn. Đây là tuyến đường sắt tư nhân lớn nhất ở Australia.
Quặng sắt chiếm tới 46% doanh số của Rio Tinto trong năm 2011. Tập đoàn có kế hoạch mở rộng công suất khai thác lên 283 triệu tấn trong năm 2013 và 353 triệu tấn trong năm 2015 ở Australia.
Rio Tinto cho rằng, việc đẩy lùi các dự lớn của các công ty mỏ chỉ có thể là điều tích cực cho cân đối cung - cầu trung hạn, vì vậy dự án Pilbara của Rio Tinto sẽ hưởng được lợi thế thế giá và doanh thu.
Để hạ chi phí sản xuất, Rio tìm cách cắt giảm trong các lĩnh vực ngoài quặng sắt. Ví dụ như Rio đã sa thải một số công nhân tại mỏ kim cương Argyle, cũng đang tìm cách cắt giảm lao động tại ngành than và đóng cửa mỏ than Blair Athol của mình ở bang Queensland.
Tập đoàn Kim khí Fortescue chỉ khai thác quặng sắt chủ yếu ở vùng Pilbara ở Australia không giống như Rio và BHP đa ngành khai thác.
Các mỏ của Fortescue hiện khai thác 55 triệu tấn quặng mỗi năm. Tập đoàn đã quyết định giành 8,4 tỷ đô la để mở rộng đưa công suất khai thác hàng năm lên 155 triệu tấn.
Tuy nhiên, giá quặng hạ đã buộc công ty này cắt giảm đầu tư. Trong một nỗ lực cắt giảm chi phí khoáng 1,6 tỷ đô la, giờ đây phải đẩy lùi một phần kế hoạch mở rộng và sa thải 1.000 lao động. Quyết định này được hiểu là Fortescue sẽ giảm 40% sản lượng dự định khai thác trong năm 2013.
Tăng sản lượng khai thác, bất ổn của Trung Quốc bao phủ đám mây lên viễn cảnh lâu dài của quặng sắt
Mặc dù giá quặng sắt hiện nay thấp, nhu cầu thép có thể tăng xét về lâu dài. Sở dĩ như thế vì dù có suy thoái kinh tế hiện nay, xu thế đô thị hoá ở các nước đang phát triển có thể vẫn tiếp tục, khiến cho nhu cầu thép vẫn còn nhiều.
Tuy nhiên, việc mở rộng khai thác đang tiến triển của Rio Tinto, BHP và các công ty mỏ khác đang dấy lên quan ngại về một sự dư thừa quặng sắt. Trong một báo cáo vào tháng 9/2012, Citigroup cho rằng sản lượng quặng sắt tăng ở Brazil, Australia và các nơi khác có thể làm bùng phát xuất khẩu qua đường biển tăng 35% so với mức năm 2010. Nếu các dự án mở rộng này được triển khai như kế hoạch đề ra, thì hoạt động khai thác của các dự án này có thể tạo ra một thặng dư quặng sắt trong năm 2015.
Tháng trước, Tom Price, nhà phân tích của ngân hàng đầu tư UBS đưa ra nhận định giá quặng sắt quay lại 120 đô la/tấn vào cuối năm nay khi các công ty thép Trung Quốc tích trữ quặng trở lại. Ngoài ra, giá cả hạ hiện nay có thể khiến Trung Quốc nhập khẩu quặng nhiều hơn là tăng khai thác trong nước.
Tuy nhiên, ngân hàng UBS thấy không có nguyên cớ chắc chắn, dựa trên cơ sở tiêu thụ và sản xuất thép của Trung Quốc sẽ đạt đỉnh điểm vào năm 2015, ngân hàng này dự báo giá dài hạn sẽ khoảng 85 đến 90 đô la/tấn.
Trung Quốc đe doạ làm đổ vỡ ngành khai thác quặng sắt của Australia
Marc Faber, nhà đầu tư hàng đầu Thuỵ Sỹ cho rằng có 4 quả bong bóng khổng lồ trong 40 năm qua: Trong những năm 70, quả bóng đó là vàng, trong những năm 80 quả bóng thứ hai là Nikkei và trong những năm 90 là Nasdaq. Qủa bong bóng lớn hơn 4 kia là quặng sắt mà giá của nó đã tăng lên 10 lần trong chưa đầy một thập kỷ.
Những quốc gia giầu tài nguyên như Australia chưa bao giờ có cơ hội tốt như vậy. Một lý do mà Australia tránh được suy thoái trong cuộc suy thoái toàn cầu 2008-2009 là nhờ có hệ thống ngân hàng hoạt động tốt. Một lý do lớn hơn nhiều là đất nước này trở thành một kho của cải mà Trung Quốc có thể khai thác khoáng sản phục vụ cho phát triển công nghiệp của mình. Dòng tiền đổ vào Australia, đồng đô la Australia lên giá. Sự suy thoái kinh tế Trung Quốc ảnh hưởng mạnh đến quốc gia giầu tài nguyên Australia và giá trị đồng tiền vốn có giá của nước này.
Giờ đây, nền kinh tế Trung Quốc chậm phát triển lại và dường như suy thoái này còn tiến triển nhanh hơn. Trung Quốc còn tồn 2 triệu căn nhà chưa bán được, 30 triệu căn nhà đang xây dở. Quặng sắt đang dư thừa, giá quặng bị tụt giảm. Australia giờ đang ở đâu? Đất nước này có một đồng ngoại tệ mạnh, một thị trường bất động sản mạnh, giờ đang cố kéo đòn bẩy chính trị một cách tuyệt vọng để hy vọng tránh được một sự suy thoái. Dù cái gì xẩy ra, thì đồng đô la Australia vẫn phải bán ra. Nhưng bán ra bao nhiêu còn thuỳ thuộc Bắc Kinh thành công như thế nào trong chống tái lạm phát nền kinh tế.
