Tham tán chia sẻ kinh nghiệm phát triển thị trường nội địa

Với số dân khoảng 90 triệu người, cơ cấu dân số trẻ, tiềm năng phát triển thị trường nội địa của nước ta là rất lớn. Tới đây, Chính phủ, Bộ Công Thương sẽ có những chính sách, Nghị quyết thúc đẩy thị trường nội địa phát triển. Để có những cơ chế chính sách phù hợp, phát triển thị trường trong nước, trong khuôn khổ Hội nghị Tham tán thương mại năm 2013, Bộ Công Thương đã tổ chức Hội nghị để các Tham tán thương mại trao đổi về kinh nghiệm phát triển thị trường nội địa của các nước trên thế giới.

Ông Nguyễn Trung Dũng – Tham tán Công sứ tại Nhật Bản: Phát triển các cửa hàng tiện lợi

Chính sách Nhật Bản đối với thị trường trong nước đã định hóa được rất nhiều luật, có nhiều chính sách hỗ trợ những nơi khó khăn, vùng sâu vùng xa, bị thiên tai, để kích thích hỗ trợ bán buôn bán lẻ, tăng mức doanh thu thị trường trong nước. Mặc dù là nước có truyền thống không muốn mở cửa, nhưng gần đây, Nhật Bản đã chủ trương phát triển du lịch, đưa ra nhiều biện pháp kích thích du lịch, mở cửa visa cho người nước ngoài đi lại nhiều lần để kích cầu tiêu dùng trong nước.

Xu hướng, biện pháp thời gian tới, Nhật Bản sẽ phát triển mạnh các cửa hàng ra nước ngoài, chủ yếu là châu Á, đáng chú ý là đẩy mạnh đầu tư sang các nước: Trung Quốc, Việt Nam, Indonesia. Tuy nhiên, đầu tư của Nhật sang các nước châu Á tăng rất nhanh thời gian qua, nhưng lại tăng chậm ở Việt Nam và với con số rất nhỏ so với bảng thống kê của Nhật Bản. Ví dụ như, Việt Nam chỉ có 02 cửa hàng minimart của Nhật Bản, còn Trung Quốc có tới 998 cửa hàng; đối với loại cửa hàng mini shop, Việt Nam chỉ có 17 cửa hàng, trong khi Hàn Quốc có tới 1.064... Nguyên nhân chủ yếu do chính sách của Việt Nam chưa rõ ràng, nên việc đầu tư của Nhật vào nước ta khó khăn. Hiện nay, Nhật Bản có khoảng 40.000 cửa hàng tiện lợi, vào cửa hàng này người dân có thể được cung cấp đủ loại hàng hóa, dịch vụ như: cấp cứu, đóng tiền điện, tiền nước, photocopy… Chúng ta nên học tập mô hình cửa hàng tiện lợi như thế này. Ngoài ra, chính sách phát triển thị trường trong nước của Nhật Bản tập trung vào nhóm người du lịch nước ngoài, kích cầu nằm trong gói chính sách kinh tế, giảm giá đồng Yên.

Ông Nguyễn Thiện Bình – Tham tán thương mại tại Đức: Luôn có đường dây nóng bảo vệ người tiêu dùng

Mô hình kinh tế thị trường xã hội, lợi nhuận kết hợp với công bằng xã hội, tạo ra sự tự do cho tất cả các thành phần kinh tế, được thành lập ngay từ khi Cộng hòa Liên bang Đức ra đời. Ở Đức, mọi chính sách đều bảo vệ người sản xuất và người tiêu dùng; thị trường nội địa rất phát triển.

Một thành công nữa ở Đức là mô hình địa phương tự quản. Đức có hẳn một Bộ bảo vệ người tiêu dùng, hệ thống thông tin luôn có đường dây nóng bảo vệ người tiêu dùng, dịch vụ công dân phát triển mạnh mẽ là cái ta nên học tập. Hoạt động thăm dò dư luận, thăm dò người tiêu dùng phản ánh về hàng giả, hàng kém chất lượng… rất tốt. Hệ thống pháp luật tương đối hoàn chỉnh nhưng họ vẫn tiếp tục hoàn thiện, điều chỉnh liên tục để dân sinh xã hội tốt lên.

Thị trường trong nước và thị trường ngoài nước gắn kết rất chặt chẽ. Chủ trương của nước Đức trong những năm tới vẫn là phát triển thị trường nội địa. Mọi hoạt động trên thị trường nội địa đều được kiểm soát, rất công bằng cho mọi thành phần kinh tế.

Hệ thống hợp tác xã tuy cổ điển nhưng rất phát triển, hiện nay cả nước có khoảng 6.000 hợp tác xã. Thành viên hợp tác xã vừa là chủ thể, vừa là khách hàng, Nhà nước can thiệp khi cần thiết nhất. Nhà nước Đức lấy quỹ dự trữ mua hàng của tư nhân trợ cấp những vùng bị thiên tai lũ lụt.

Ông Phạm Bá Uông – Tham tán thương mại tại Brasil: Giảm thuế để kích thích người tiêu dùng

Brasil là nền kinh tế mới nổi ở Nam Mỹ, thị trường hàng hóa nội địa đóng vai trò quan trọng, tạo ra thời kỳ phát triển kinh tế kỳ diệu những năm 69-73, giúp tăng trưởng GDP liên tục ở mức cao, tạo hàng triệu việc làm. Hiện nay, GDP đầu người ở Brasil đạt mức rất cao, trên 11 tỷ USD/người/năm. Năm 2009, trong điều kiện khủng hoảng kinh tế, Chính phủ Brasil đã xác định lấy nội lực là chính, chọn thị trường nội địa làm động lực phát triển kinh tế. Tổng thống Brasil đã khẳng định, tốc độ tăng trưởng GDP có bền vững hay không là nhờ thị trường nội địa và Brasil đã vượt ra khỏi khủng hoảng kinh tế đầu tiên nhờ tăng cường thị trường nội địa.

Để phát triển thị trường nội địa, Brasil đã áp dụng thực hiện các biện pháp: kích thích tăng trưởng các doanh nghiệp vừa và nhỏ; tăng cường phòng vệ thương mại bảo vệ thị trường nội địa; giảm chi phí thuế và phí cho hoạt động đầu tư xuất khẩu; tăng cường nguồn lực cho đổi mới công nghệ, cải tiến sản xuất.

Cụ thể là việc tuyển một lúc hàng trăm cán bộ để thực hiện hoạt động chống bán phá giá. Có thể nói, Brasil là một trong số ít nước có chính sách bảo hộ thương mại mạnh mẽ. Chính phủ Brasil đã thực hiện giảm thuế kích thích người tiêu dùng, giảm thuế sản phẩm nội địa, đầu tư, tăng thời hạn mua trả chậm, giảm lãi suất ngân hàng cho vay doanh nghiệp và mua ô tô sản xuất trong nước, doanh nghiệp không được sa thải người lao động, cam kết giảm giá bán ô tô, giảm thuế nhà ở, cắt giảm thuế sản phẩm công nghiệp… Đa dạng phương thức giao dịch kinh doanh, lập hệ thống siêu thị, shopping, chợ đầu mối tạo hàng triệu công ăn việc làm, niêm yết giá từng giờ, không phải mặc cả. Hàng năm, Brasil có hàng trăm triển lãm chuyên ngành. Khuyến khích sản xuất, nâng cao chất lượng an toàn thực phẩm, mọi gian lận thương mại đều bị xử lý nghiêm túc, công khai giá cả thị trường.

Ông Nguyễn Hồng Tiến - Tham tán thương mại tại Nam Phi: Định hướng thị trường hàng thiết yếu, quản lý chặt hàng chiến lược

Chợ phiên có vai trò quan trọng đối với việc lưu chuyển hàng hóa trong nước, cung cấp trực tiếp cho cộng đồng dân cư trong xã hội, có ý nghĩa đối với việc phát triển thị trường nội địa.

Pakixtan là thành viên sáng lập WTO, nền kinh tế phát triển theo mô hình kinh tế thị trường tư bản. Thị trường trong nước được Chính phủ quản lý chặt chẽ, định hướng thị trường nông sản, đảm bảo thu nhập cho người nông dân, an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu cho sản xuất. Định hướng thị trường hàng thiết yếu (gạo, mì…), tồn tại hệ thống phân phối hàng hóa, để không có hiện tượng sốt giá. Giữ giá lúa mì, bông thấp hơn giá thế giới, giá đường cao hơn giá thế giới để đảm bảo thu nhập cho người nông dân. Các nhà máy phân bón được trợ cấp giá ga ưu đãi. Ngân hàng thương mại phải dành 5% hạn mức tín dụng để cho hộ nông dân vay...

Quản lý chặt những mặt hàng chiến lược (điện, ga, xăng dầu…). Đối với những mặt hàng này, khi giá thế giới tăng cao thì Nhà nước sẽ bù lỗ. 2 Công ty Nhà nước độc quyền phân phối ga, được hưởng 17% lợi nhuận mỗi năm, đảm bảo giá ga theo giá Nhà nước. Giá điện được giữ dưới giá thành 13%, Nhà nước phải bù lỗ.

Công cụ để Nhà nước sử dụng định hướng thị trường, gồm các tổng công ty Nhà nước: Tổng công ty Thương mại Pakixtan 100% vốn Nhà nước, trực thuộc Chính phủ; Tổng công ty Bán lẻ hàng thiết yếu 100% vốn Nhà nước, trực thuộc Bộ Công nghiệp; Tổng công ty Dịch vụ và kho bãi nông nghiệp, Chính phủ góp 25% vốn, còn lại do Ngân hàng Phát triển nông nghiệp và 5 ngân hàng thương mại góp vốn; Công ty Kinh doanh phân bón quốc gia.

Các biện pháp khuyến khích sử dụng hàng trong nước: Quy định mua sắm Chính phủ ưu tiên hàng trong nước thông qua ưu đãi thuế, giảm 25% thuế; 30% máy móc thiết bị của tất cả các dự án công nghiệp đều phải mua trong nước; nhập khẩu máy móc thiết bị đều phải kèm theo chuyển giao công nghệ...

Ông Bùi Xuân Dũng – Tham tán thương mại tại Singgapore: Hệ thống siêu thị giữ vai trò quan trọng trong việc bình ổn giá

Singapore là một đất nước rất nhỏ, chỉ khoảng 700km², bằng 1/5 Hà Nội, dân số khoảng hơn 5 triệu người. Cơ cấu siêu thị ở Singapore có đầy đủ 4 thành phần: Chuỗi siêu thị của 1 công ty ở nước ngoài đã tham gia từ rất lâu, gần như là một siêu thị bán lẻ của Singgapore, bán hàng cao cấp; Hệ thống chuỗi siêu thị công đoàn bán hàng bình dân; tập hợp những siêu thị nhỏ của tư nhân; 1 siêu thị lớn của một tập đoàn ở Pháp, nhưng không thể cạnh tranh được với các chuỗi siêu thị của người Singapore. Qua đó cho thấy sự cạnh tranh rất khốc liệt trên thị trường Singapore, tuy không có sự can thiệp của Nhà nước, nhưng những doanh nghiệp nước ngoài rất khó dành được thị phần trong nước.

Hệ thống siêu thị ở Singapore có vai trò rất quan trọng trong việc bình ổn giá. Họ thành lập Ủy ban giám sát bán lẻ Singapore, tương đương như Tổ điều hành thị trường trong nước ở nước ta. Ủy ban này có sự tham gia của các siêu thị, nên khi có biến động bán lẻ, các chuỗi siêu thị sẽ chủ động điều chỉnh giá, giữ giá các mặt hàng có thương hiệu riêng trong siêu thị của họ. Vì vậy, khi lạm phát tăng cao, họ vẫn giữ giá được ổn định, kiềm chế lạm phát, ổn định thị trường trong nước.

Ông Hoàng Anh Dũng – Tham tán thương mại tại Canada: Bảo vệ thương hiệu trong nước

Canada thuộc khối G7, thông thường tất cả sản phẩm đều qua quản lý rất chặt chẽ và thông qua siêu thị, không có chỗ để tiêu thụ. Vì vậy, người Canada đã mở ra các farmers market (chợ quê), ngay tại thủ đô Ottawa cũng có để người nông dân vùng phụ cận tiêu thụ sản phẩm vào ngày nghỉ cuối tuần, vào mùa hè, kéo dài mấy tháng, vì mùa đông tuyết rất nhiều, không trồng trọt được. Việt Nam có thể học cách làm này, ở những thành phố lớn, những thị trấn có thể mở farmers market vào những ngày cuối tuần, không nhất thiết phải đưa vào hệ thống siêu thị, vì không đảm bảo quy mô sản xuất lớn.

Để bảo vệ thị trường nội địa, Canada phát triển hệ thống cà phê nhưng thực chất không nhất thiết chỉ là cà phê, mà còn có tất cả những hàng ăn nhanh khác (sanwichs, sup, bánh rán...), ở những trạm, điểm dừng chân trên đường cao tốc đi xa, chỉ có doanh nghiệp của Canada được mở, chứ chưa có bất kỳ một thương hiệu nào có thể chen chân vào hệ thống này. Việt Nam có thể học điều này để bảo vệ thương hiệu của mình.

Thương mại trong nước là một trong những trụ cột để tăng trưởng kinh tế, đóng góp tới 14% GDP, tạo công ăn việc làm khoảng 10-12% lao động xã hội.