Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy công tác tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao

Hội thảo có sự tham dự của đại diện các Sở Công Thương, Tập đoàn EVN, Tập đoàn năng lượng quốc gia Việt Nam, Tạp đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam, các Tổng công ty phát điện 1, 2, 3, các nhà máy nhiệt điện, hóa chất và đơn vị thu gom, vận chuyển và tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao. Nhìn lại việc thực hiện Đề án thúc đẩy tiêu thụ tro xỉ, thạch cao hội thảo trao đổi, rà soát tìm ra những điểm nghẽn những tồn tại, đồng thời chia sẻ các kinh nghiệm, giải pháp, hướng khắc phục nhằm thúc đẩy công tác tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao hiệu quả nhất trong thời gian tới,

Thực tế chia sẻ tại Hội thảo, đại diện Sở Công Thương Hải Phòng cho biết thời gian qua đơn vị luôn chủ động tuyên truyền, hướng dẫn và đôn đốc doanh nghiệp thực hiện các đề án xử lý, tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao đồng thời khuyến khích việc sử dụng các sản phẩm này làm nguyên liệu sản xuất và vật liệu xây dựng, từng bước thúc đẩy thị trường tiêu thụ. tăng cường phối hợp kiểm tra, giám sát, bảo đảm hoạt động tiêu thụ gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và an toàn…

Thực tế Hải Phòng đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc hoàn thiện công nghệ xử lý và chứng nhận chất lượng sản phẩm. Cụ thể ngày 18/02/2025, UBND Thành phố ban hành Quyết định số 426/QĐ-UBND nghiệm thu kết quả thử nghiệm nhiệm vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cấp thành phố về hoàn thiện công nghệ xử lý bã thạch cao phospho của Nhà máy phân bón DAP – Đình Vũ để sản xuất phụ gia xi măng, vật liệu nền, móng đường giao thông và vật liệu san lấp công trình xây dựng. Kết quả này minh chứng tro, xỉ, thạch cao có thể trở thành nguồn nguyên liệu có giá trị nếu được xử lý bằng công nghệ phù hợp, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và tìm được thị trường tiếp nhận ổn định.

Tuy nhiên tại Hội thảo Sở Công Thương Hải Phòng cũng cho biết công tác xử lý, tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao tại địa phương hiện cũng đang gặp phải nhiều khó khăn. Cụ thể là thị trường tiêu thụ chưa thực sự ổn định đối với tất cả các loại sản phẩm, thụ phụ thuộc vào nhu cầu thị trường, chất lượng sản phẩm, chi phí vận chuyển và điều kiện tiếp nhận của từng cơ sở sản xuất, công trình xây dựng. Trong thực tế với các sản phẩm phát sinh khối lượng lớn, nếu thiếu đầu ra ổn định thì sẽ tạo áp lực tồn chứa và nhu cầu sử dụng diện tích bãi chứa. Bên cạnh đó là những khó khăn liên quan đến việc xử lý, chế biến để sản phẩm để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đòi hỏi chi phí đầu tư, thử nghiệm và chứng nhận và những khó khăn liên quan đến quy hoạch, sử dụng đất, điều kiện lưu chứa và phối hợp quản lý vận chuyển, tập kết…

Ở góc độ doanh nghiệp thu gom, vận chuyển và tiêu thụ tro, xỉ, thạch cao, tại Hội thảo, Công ty TNHH Thương mại và Vận tải Hồng Hòa (Công ty Hồng Hòa) cho biết gặp nhiều thách thức liên quan đến Chi phí vận chuyển và khoảng cách tới thị trường tiêu thụ; đầu ra còn nhiều bấp bênh chưa ổn định, khả năng hấp thụ của thị trường còn hạn chế trong khi hiện các sản phẩm đòi hỏi phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, tính đồng nhất và hồ sơ kỹ thuật bên cạnh đó tâm lý thận trọng và cơ chế khuyến khích sử dụng chưa đủ mạnh cũng tạo ra nhưng những áp lực đầu ra đối vứi các sản phẩm tro, xỉ, thạch cao.

Cụ thể doanh nghiệp này chia sẻ, nguồn phát sinh tro, xỉ, thạch cao thường nằm tại các nhà máy, trong khi thị trường tiêu thụ và công trình sử dụng có thể ở cách xa, chi phí nhiên liệu, nhân công, phương tiện, thời gian chờ nhận hàng và các yêu cầu kiểm soát bụi làm tăng giá thành vận chuyển (khi giá thành logistics cao, lợi thế kinh tế của việc sử dụng vật liệu thu hồi giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh với nguồn vật liệu truyền thống).

Khối lượng tro, xỉ phát sinh tại một số khu vực có thể lớn hơn nhu cầu tiêu thụ tại chỗ. Trong khi đó, các đầu ra hiện có như sản xuất vật liệu xây dựng, phụ gia xi măng, bê tông, gạch không nung và san lấp phụ thuộc vào nhu cầu thị trường, tiến độ dự án, điều kiện kỹ thuật và chi phí vận chuyển. Hoạt động tiêu thụ vì vậy có thể thiếu tính liên tục, khi nhu cầu giảm hoặc dự án tạm dừng, lượng vật liệu tồn lưu tăng lên, gây áp lực cho bãi chứa và kế hoạch vận hành của nhà máy. Mặc dù tro, xỉ và thạch cao có tiềm năng làm nguyên liệu hoặc vật liệu cho nhiều lĩnh vực, nhưng theo đại diện Công ty Hồng Hòa một số chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu vẫn thận trọng khi xem xét sử dụng, nhất là tại các công trình quy mô lớn hoặc công trình sử dụng vốn đầu tư công…

Thực tế đặc tính tro, xỉ, thạch cao có thể khác nhau theo nguồn phát sinh, công nghệ vận hành và điều kiện lưu chứa. Để đưa vào từng mục đích sử dụng, vật liệu này cần được đánh giá, kiểm soát chất lượng và đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn, chỉ dẫn kỹ thuật có liên quan. Trong thực tế, việc cung cấp thông tin về nguồn gốc, thành phần, chỉ tiêu kỹ thuật và sự ổn định của chất lượng cần được thực hiện thống nhất, kịp thời giữa nhà máy, đơn vị tiếp nhận và đơn vị sử dụng.

Tại Hội thảo nhiều đại biểu cũng đã chỉ ra nhiều vướng mắc hiện có nguy cơ tạo lên sự ùn ứ của đòng chảy của tro, xỉ, thạch cao, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến các quy định mới được ban hành, quy chuẩn, Tiêu chuẩn kỹ thuật, HCHQ. Cụ thể các doanh nghiệp chia sẻ việc siết chặt các quy định chứng nhận HCHQ theo các văn bản mới (như Thông tư số 41/2026/BXD của Bộ Xây dựng) quy trình chứng nhận khiến hầu hết các nhà máy lung túng trong việc đáp ứng, tạo ra rào cản lớn trong việc tiêu thụ tro xỉ…

Để tro, xỉ thạch cao được liên tục sử dụng như một hàng hóa đặc biệt nhưng cũng phải đảm bảo không tạo thêm gánh nặng cho các doanh nghiệp có nhiệm vụ chính là sản xuất điện năng, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, tại Hội thảo các đại biểu đã đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn thúc đẩy tiêu thụ, tro, xỉ, thạch cao. Cụ thể đề xuất các bộ ngành liên quan cần rà soát, hướng dẫn cụ thể về xử lý, quản lý chất lượng và sử dụng tro, xỉ, thạch cao cho từng mục đích phù hợp trong đó làm rõ yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn và trình tự thực hiện để doanh nghiệp, địa phương có cơ sở triển khai thống nhất. Bên cạnh đó cần đơn giản hóa thủ tục giao nhận như xem xét cơ chế quản lý linh hoạt đối với tro, xỉ tiêu thụ dạng hàng rời (vận chuyển bồn/tàu)...;Nghiên cứu hướng dẫn việc sử dụng các sản phẩm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật trong các công trình phù hợp, bảo đảm tuân thủ quy định về xây dựng, đầu tư, đấu thầu và chất lượng công trình (Đây là giải pháp quan trọng để chuyển từ yêu cầu xử lý chất thải sang thúc đẩy sử dụng tài nguyên thứ cấp, phát triển kinh tế tuần hoàn).

Các địa phương thì cần có cơ chế đặc thù như có các chính sách/kế hoạch cấp tỉnh ưu tiên đưa tro, xỉ vào các dự án san lấp mặt bằng, làm đường giao thông tại địa phương để giải tỏa công suất bãi chứa… Quan tâm hướng dẫn tháo gỡ những vướng mắc liên quan đến bãi chứa, quy hoạch, sử dụng đất và các thủ tục liên ngành, bảo đảm vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp, vừa tuân thủ quy định pháp luật…