Các dòng sản phẩm
Thị trường bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ được chia thành nhiều dòng như bánh kẹo truyền thống, đường, sô-cô-la, gôm, bánh ngọt, bích quy...
Người Thổ Nhĩ Kỳ có câu ngạn ngữ “Ăn ngọt để nói cho ngọt ngào”, câu này phần nào nói lên sở thích và bản tính của người Thổ Nhĩ Kỳ. Bởi lẽ, họ rất thích ăn đồ ngọt, nói nhiều và rất dễ thuyết phục người khác qua lời nói của mình.
Nói đến bánh kẹo truyền thống của Thổ nhĩ Kỳ đầu tiên phải kể đến sản phẩm Turkish Delight. Sản phẩm này có từ thời Đế chế Ottoman, khoảng thế kỷ 14 – 15 khi nhà vua thời đó yêu cầu một người thợ sản xuất bánh kẹo làm cho gia đình ông ta và bạn bè một vài loại đồ ngọt. Sau đó, Turkish Delight phát triển mạnh vào thế kỷ 19. Đặc trưng của sản phẩm này là rất ngọt, thơm, bùi và hơi dai và được bao bọc bởi một lớp bột, nó được làm từ sự pha trộn giữa chất ngọt (đường), bột ngũ cốc, nước, trái cây, hạt.
Turkish Delight được biết đến ở phương Tây vào thế kỷ thứ 19 khi một khách du lịch người Anh đến thăm thành phố Istanbul – Thổ Nhĩ Kỳ, sau khi ăn thử ông ta rất thích mùi vị của sản phẩm này và ngay lập tức đã mua rất nhiều và đóng gói gửi về Anh. Sau đó, sản phẩm này được nhiều nơi trên thế giới biết đến.
Ngoài Turkish Delight, một sản phẩm bánh ngọt truyền thống nổi tiếng khác của Thổ Nhĩ Kỳ là Halva cũng được ưu thích tại quốc gia này. Loại này thường được sử dụng trong bữu ăn sáng và tráng miệng.
Dòng sản phẩm bánh kẹo đường đóng vai trò quan trọng trong truyền thống của người Thổ Nhĩ Kỳ, được sử dụng rộng rãi ở khắp nơi dưới dạng quà tặng trong các dịp lễ giáo, đám cưới và các dịp ăn mừng, thậm trí cũng là quà tặng phổ biến khi đến viếng thăm gia đình, bạn bè. Điều này cho thấy, bánh kẹo đường ở Thổ Nhĩ Kỳ được sử dụng nhiều hơn các nước khác trên thế giới.
Tuy nhiên, bất chấp sự nổi tiếng của mình, các sản phẩm bánh kẹo truyền thống của Thổ Nhĩ Kỳ phải đối diện với những thách thức mạnh mẽ từ những sản phẩm bánh kẹo khác, đặc biệt là bánh kẹo sô-cô-la. Bánh kẹo sô-cô-la là một trong những sản phẩm năng động nhất ở Thổ Nhĩ Kỳ nhờ những yếu tố như dân số tăng nhanh, sở thích của giới trẻ đa dạng, nhu cầu về sản xuất đồ chơi cho trẻ em bằng sô-cô-la cũng tăng nhanh chóng, các kênh phân phối phát triển, sự đầu tư phát triển các sản phẩm mới tăng mạnh, tích cực quảng cáo. Nhiều nhà sản xuất đã thành công trong việc đa dạng hóa sản phẩm.
Dòng sản phẩm kẹo gôm cũng giữ vai trò khá quan trọng trong nhóm hàng bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ. Thị trường kẹo gôm Thổ Nhĩ Kỳ rất cạnh tranh nhờ sự hiện diện của các nhà sản xuất hùng mạnh điạ phương và các công ty nước ngoài hoạt động lâu năm trên thị trường Thổ Nhĩ Kỳ. Việc sản xuất các sản phẩm kẹo gôm đã tăng đều đặn kể từ năm 2000.
Một dòng sản phẩm khác là bánh bích quy, ra đời vào năm 1924 và cũng được yêu thích tại Thổ Nhĩ Kỳ. Hiện nay, với công nghệ hiện đại, việc đa dạng hóa sản phẩm này được thực hiện rất tốt.
Sản xuất và tiêu thụ
Thổ Nhĩ Kỳ có lợi thế về việc tự cung cấp một trong những thành phần chính của sản phẩm bánh kẹo, đó là đường. Quốc gia này có nền nông nghiệp khá phát triển, trong đó việc trồng củ cải đường phát triển mạnh và là một trong hai nguyên liệu chính để sản xuất đường tại Thổ Nhĩ Kỳ. Nhà máy củ cải đường đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ được thành lập vào năm 1926 với tên gọi là Usak. Cùng năm này, nhà máy sản xuất đường Apullu được thành lập. Đến năm 1986, nhà máy đường đầu tiên dựa trên tinh bột được thành lập tại tỉnh Adana, Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ còn có một lợi thế khác về phụ liệu làm tăng chất lượng, mùi vị cũng như sự hấp dẫn của bánh kẹo. Đó là việc tự cung cấp các loại quả khô như nho khô, mơ khô, vả khô và nhiều loại hạt ăn được như hạt phỉ (Hazel-nut), hạt hồ trăn (pistachio). Trong đó, đặc biệt hạt phỉ là thành phần được sử dụng rất nhiều trong sản phẩm bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ. Ví dụ, bột hạt phỉ, hạt phỉ được rang lên và lát lỏng ra sử dụng nhiều vào sản xuất kẹo, bánh ngọt, bánh bích quy, còn bột nhão hạt phỉ được sử dụng nhiều vào sản xuất các sản phẩm sô-cô-la.
Thổ Nhĩ Kỳ không chỉ có thuận lợi đối với các thành phần phụ liệu trong sản xuất bánh kẹo mà còn tạo ra những cơ hội tốt cho các nhà sản xuất và xuất khẩu bánh kẹo. Với việc dân số trẻ đang tăng lên, sự gần gũi đối với các thị trường nhập khẩu, tiềm năng to lớn trong việc phát triển du lịch, dẫn đến nhu cầu thị trường tăng. Xu hướng sản xuất các sản phẩm bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ có quan hệ mật thiết với nhu cầu trong và ngoài nước về chủng loại, mẫu mã, chất lượng, thị hiếu...Khả năng sản xuất bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ được đánh giá rất cao, đáp ứng được nhu cầu nội địa và nhiều công ty tầm trung và lớn đã và đang xuất khẩu thành công sản phẩm của họ.
Số lượng các công ty hoạt động trong lĩnh vực bánh kẹo, ca cao, sô-cô-la của Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay khoảng 1.400 công ty, chiếm 7,55% trong tổng số các công ty hoạt động trong ngành công nghiệp thực phẩm và đồ uống. Lực lượng lao động gần 79.000 người.
Sản lượng bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ tăng bình quân hàng năm khoảng 5,5%. Nếu như năm 2001 sản lượng sản này đạt 897 ngàn tấn thì năm 2005 là 1,141 triệu tấn. Đến năm 2012, sản lượng bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ đạt trên 1,6 triệu tấn. Trong đó, bích quy chiếm tỷ trọng nhiều nhất, khoảng trên 50%, tiếp đến là bánh kẹo sô-cô-la, kẹo, kẹo chewing gum, Turkish Delight, Halva.
Mạng lưới tiêu thụ được dàn trải khắp 81 tỉnh và thành phố của Thổ Nhĩ Kỳ với các nhãn hiệu nổi tiếng như Turkish Delight, Halva, Evliya, Kent, Ulker...bất kỳ nơi nào cũng có thể tìm thấy các sản phẩm bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ, đặc biệt là trong các siêu thị, cửa hàng thực phẩm và đồ uống tại các khu vực dân cư sinh sống.
Có thể nói, sản xuất bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ hướng tới sự gần gũi với nhu cầu của thị trường trong và ngoài nước, đáp ứng được số lượng, chất lượng, giá cả cũng như sở thích. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, nếu phân theo độ tuổi thì lứa tuổi từ 14 trở xuống chiếm tỷ trọng tiêu thụ bánh kẹo lớn nhất với 35,7%, và sô-cô-la là 39%. Dân thành thị chiếm 72,1% trong tổng tiêu thụ bánh kẹo của Thổ nhĩ Kỳ.
Việc xã hội ngày càng văn minh, hiện đại, phong cách sống ngày càng thay đổi hướng tới hưởng thụ cuộc sống tốt đẹp hơn khiến cho ý thức của người tiêu dùng tại Thổ Nhĩ Kỳ về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe ngày càng được nâng cao.
Bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng nhất của ngành công nghiệp thực phẩm Thổ Nhĩ Kỳ. Sản xuất bánh kẹo của nước này đang sử dụng công nghệ hiện đại kết hợp với các phương thức truyền thống tạo nên những sản phẩm chất lượng, đa dạng hóa. Theo đánh giá của các chuyên gia, công nghệ sản xuất bánh kẹo hiện nay của Thổ Nhĩ Kỳ thuộc diện tân tiến nhất khu vực Trung Đông, Balkans, Bắc Phi, Baltics và Trung Á.
Chất lượng sản phẩm bánh kẹo được các nhà xuất khẩu Thổ Nhĩ Kỳ ưu tiên hàng đầu. Với sự nỗ lực gia nhập vào khối EU, cũng như các lĩnh vực khác, Luật Thực phẩm của Thổ Nhĩ Kỳ đang được hài hòa hóa với các quy định chung của EU để đảm bảo rằng tất cả các khách hàng đều được sử dụng sản phẩm an toàn. Ngoài ra, Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang tham gia vào Tổ chức Lương thực thế giới (FAO), Tổ chức Y tế thế giới (WHO) trong việc thiết lập các tiêu chuẩn quốc tế. Nhiều nhà máy bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ đang áp dụng các hệ thống chất lượng như HACCP, ISO 9000 standard.
Xuất nhập khẩu
Kim ngạch xuất khẩu bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ tăng dần trong những năm gần đây. Theo số liệu của Viện Thống kê Thổ Nhĩ Kỳ, so cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất khẩu bánh kẹo của nước này năm 2010 đạt 643,4 triệu USD, tăng 10%; năm 2011 đạt 762,9 triệu USD, tăng 18,6%; năm 2012 đạt 881,6 triệu USD, tăng 15,6% và chỉ chiếm 0,6% trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Điều này cho thấy, ảnh hưởng của nhóm hàng này trong xuất khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ còn rất nhỏ.
Bánh kẹo sô-cô-la luôn chiếm kim ngạch xuất khẩu cao nhất trong nhóm hàng bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ trong những năm gần đây. Số liệu thống kê cho thấy, so cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng bánh kẹo sô-cô-la năm 2012 đạt 478,7 triệu USD, tăng 10,3%. Đứng thứ hai là mặt hàng bánh kẹo gôm và jelly đạt 121,6 triệu USD, tăng 19,9%.
Thị trường xuất khẩu bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ chủ yếu là các nước trong khu vực Trung Đông, Mỹ, Châu Âu, Bắc Phi và Trung Á.
Về nhập khẩu, mặc dù sản xuất trong nước đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu, nhưng Thổ Nhĩ Kỳ cũng nhập khẩu một số bánh kẹo và nguyên liệu từ nước ngoài, trong đó chủ yếu nhập nguyên liệu ca cao.
Theo số liệu của Hiệp hội các nhà Công nghiệp sản xuất các sản phẩm đường, kim ngạch nhập khẩu các nguyên liệu ca cao (không bao gồm bột đã có thêm chất ngọt) tăng trung bình hàng năm khoảng 14%. Nếu như năm 2005 kim ngạch đạt 141,61 triệu USD thì năm 2008 đạt 203,8 triệu USD...Đến năm 2012, kim ngạch nhập khẩu nguyên liệu ca cao của Thổ Nhĩ Kỳ đạt 344 triệu USD.
Kim ngạch nhập khẩu các sản phẩm bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ cũng tăng khá mạnh, trung bình hàng năm khoảng 28%. Nếu như năm 2005 kim ngạch đạt 46,315 triệu USD thì năm 2008 đạt 96,971 triệu USD. Đến năm 2012 đạt trên 200 triệu USD. Các sản phẩm nhập khẩu chủ yếu là bánh kẹo sô-cô-la và ca cao, các mặt hàng khác không chứa ca cao và vị ngọt, kẹo có chất dính, sô-cô-la trắng, kẹo cao su. Trong đó, khoảng 82% tổng kim ngạch nhập khẩu bánh kẹo của Thổ Nhĩ Kỳ được thực hiện từ thị trường EU, riêng Ý và Ba Lan chiếm một nửa.
Đối với sản phẩm bánh bích quy, theo số liệu của Hiệp hội các nhà Công nghiệp sản xuất các sản phẩm đường Thổ Nhĩ Kỳ, hàng năm nước này nhập khẩu khoảng 1,5 triệu USD.
Với mặt hàng bánh kẹo, trong buôn bán giữa Việt Nam và Thổ Nhĩ Kỳ có mối quan hệ qua lại trong những năm gần đây, tuy nhiên giá trị kim ngạch còn nhỏ và tăng trưởng bấp bênh. Cụ thể, so cùng kỳ năm trước, Việt Nam xuất khẩu bánh kẹo sang Thổ Nhĩ Kỳ năm 2011 đạt 95.000 USD, giảm 73,6%; 9 tháng đầu năm 2013 đạt 601.000 USD, tăng 100%. Ngược lại Việt Nam nhập khẩu bánh kẹo từ Thổ Nhĩ Kỳ năm 2011 đạt 652.000 USD, tăng 805,5%; năm 2012 đạt 328.000 USD, giảm 49,7%; 9 tháng đầu năm 2013 đạt 409.000 USD, tăng 275,2%./.
