Động lực vĩ mô đã xuất hiện
VN-Index đã đạt mức cao nhất vượt 1.200 điểm, là đỉnh cao chưa từng có kể từ khi thành lập thị trường chứng khoán. Những tiến triển vượt bậc đó phản ánh kỳ vọng to lớn vào cơ hội kinh doanh trên thị trường cũng như hoạt động trực tiếp của doanh nghiệp.
Với mức tăng trưởng tới 19,3% trong quý I, đây là năm thành công thứ hai trong vòng 7 năm qua của thị trường. Cụ thể, kể từ sau khủng hoảng tài chính 2008, chỉ duy nhất quý I/2012 là mức tăng trưởng của thị trường vượt năm nay: Quý I/2012 VN-Index tăng 25,5%. Còn lại, quý I/2017 thị trường chỉ tăng 8,6%, quý I/2016 thị trường giảm 3,1%, quý I/2015 thị trường tăng 1%, quý I/2014 thị trường tăng 17,2%, quý I/2013 tăng 18,7%.
Động lực cho đà tăng trưởng tốt của quý I năm nay đương nhiên là kỳ vọng về đà tăng tốc tăng trưởng kinh tế rõ ràng hơn. Ngay từ khi chưa kết thúc quý I, đã có nhiều báo cáo dự đoán về tốc độ tăng trưởng sẽ rất tốt. Nếu không có những xáo trộn về nguy cơ xảy ra chiến tranh thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là Mỹ và Trung Quốc thì thị trường đã có thể tiến nhanh hơn.
Dù vậy, ngoại trừ tháng 2 xảy ra nhiều biến cố, tháng 1 và tháng 3 là thời gian thị trường tăng trưởng với tốc độ cao: Tháng 1/2018 VN-Index tăng 12,8%, tháng 3 tăng 4,7%.
Đến cuối tháng 3, đầu tháng 4, những số liệu kinh tế đã xuất hiện và xác nhận kỳ vọng của thị trường: Tăng trưởng GDP đạt 7,38% tạo nên một quý đầu năm hoành tráng nhất trong vòng một thập kỷ. Nhìn chung các chỉ báo thống kê đều thể hiện một tốc độ tăng trưởng vĩ mô thuận lợi. Do đó thị trường chứng khoán tăng cũng là điều hợp lý.
Chu kỳ thị trường: Tháng 5 là tháng khó khăn
Trên thị trường chứng khoán có một câu thành ngữ được lưu truyền từ lâu là “bán tháng 5 và đi chơi” (Sell in May and go way). Câu nói này có xác suất đúng rất cao trên thế giới và cả ở thị trường Việt Nam, nhưng không hẳn là xảy ra 100%. Mặc dù vậy, yếu tố kém thuận lợi trong tháng 5 cũng có ý nghĩa thực tế về chu kỳ thị trường.
Trong bối cảnh nền kinh tế tăng trưởng bình thường, thị trường chứng khoán thường phản ánh trước các kỳ vọng về tăng trưởng vĩ mô. Điều đó đã xảy ra trong quý I/2018 khi các dự đoán về tăng trưởng được xác nhận. Mặt khác, tháng 3 và tháng 4 hàng năm là thời điểm các doanh nghiệp niêm yết báo cáo kết quả kinh doanh quý I, tạo động lực tăng trưởng cho thị trường chứng khoán.
Đối với nhà đầu tư, việc dự báo kết quả kinh doanh là việc làm thường xuyên nên có một thực tế luôn xảy ra: Khi kết quả kinh doanh chính thức xuất hiện và phù hợp với dự báo, động lực tăng trưởng thường giảm đi. Đó là do giá cổ phiếu đã tăng trưởng mạnh trước đó để phản ánh kỳ vọng này.
Phong cách đầu tư trên thị trường chứng khoán cũng rất đa dạng, từ hoạt động mua và nắm giữ dài hạn tính bằng năm, thậm chí là hàng thập kỷ trên cơ sở chu kỳ tăng trưởng của nền kinh tế, nhưng cũng có hoạt động đầu cơ ngắn hạn dựa trên các dự báo ngắn hạn. Hiện tượng tăng trưởng/điều chỉnh của thị trường chứng khoán phụ thuộc vào các hoạt động đầu tư có chu kỳ khác nhau này.
Hiện tượng “bán tháng 5” thường xuất hiện là do các nhà đầu tư ngắn hạn sau khi tích lũy cổ phiếu trong quý I thực hiện chốt lời do đạt kỳ vọng tăng trưởng. Tháng 5 cũng là thời điểm mà các thông tin kinh tế chưa xuất hiện nối tiếp chu kỳ của quý I hàng năm, trong khi kỳ vọng quý 2 thường chỉ đến ở nửa cuối tháng 6, khi các dự báo mới bắt đầu xuất hiện.
Thực tế trong quý I/2018, thị trường chứng khoán Việt Nam luôn duy trì mức tăng trưởng tốt nhất thế giới. Ngoài yếu tố vĩ mô hỗ trợ, thị trường chứng khoán cũng nhận được lượng tiền lớn kỷ lục. Trong 3 tháng đầu năm, thị trường trải qua 59 phiên giao dịch và tổng giá trị bình quân mỗi phiên đạt tới 8.517 tỷ đồng, mức cao chưa từng có trong lịch sử.
Lượng tiền này trước hết đến từ nguồn vốn của cộng đồng nhà đầu tư trong nước với rất nhiều nhà đầu tư mới tham gia sau khi chứng kiến tỷ suất lợi nhuận rất cao của kênh đầu tư chứng khoán. Thứ hai là nguồn vốn vay từ kênh ngân hàng và các công ty chứng khoán qua dịch vụ cho vay. Thứ ba là nguồn vốn của nhà đầu tư nước ngoài.
Yếu tố then chốt để duy trì đà tăng trên thị trường ngoài câu chuyện vĩ mô tiến triển tiếp đến đâu, còn là dòng tiền của nhà đầu tư có tiếp tục duy trì cường độ như thế nào. Dòng vốn đầu tư ngắn hạn của cả trong và ngoài nước không phải lúc nào cũng duy trì ổn định mà có tính mùa vụ khá rõ. Khi các cơ hội ngắn hạn mờ nhạt dần, dòng vốn ngắn hạn cũng ít vận động hơn. Chẳng hạn dòng vốn nước ngoài trong 2 tháng đầu năm mua ròng trên thị trường Việt Nam khoảng 8.820 tỷ đồng thì trong tháng 3 và hai tuần đầu tháng 4 chỉ còn mua ròng chưa tới 328 tỷ đồng. Nhà đầu tư nước ngoài đã có tháng 3 chốt lời liên tục, đặc biệt là sau những biến động rất lớn trên thị trường chứng khoán Mỹ.
Theo quy luật hàng năm, quý I thường là thời điểm dòng vốn nước ngoài giải ngân mạnh nhất. Năm 2018 có điểm khác biệt là lãi suất cơ bản của Mỹ được tăng dần lên theo lộ trình. Vì vậy dòng vốn nhàn rỗi sẽ khó duy trì cường độ mua ròng tại các thị trường mới nổi như các năm trước.
Mặc dù vậy, các xáo trộn của thị trường nếu xảy ra trong tháng 5 cũng chỉ là những biến động ngắn hạn mang tính quy luật thông thường. Thị trường chứng khoán về cơ bản vẫn chịu tác động dài hạn từ yếu tố vĩ mô. Khi nền kinh tế Việt Nam vẫn tăng trưởng với tốc độ cao thì sự hấp dẫn vẫn còn. Việc thị trường tăng mạnh tất yếu có điều chỉnh giảm ngắn hạn, nhưng xu thế dài hạn là điều được hỗ trợ từ các yếu tố chưa thể thay đổi ngay lập tức.
