Chỉ riêng tháng này, VN-Index tăng trưởng 13,5% và cái tên Việt Nam luôn lọt vào nhóm các thị trường chứng khoán tăng trưởng hàng đầu thế giới: Tăng trưởng 1 tháng (tháng 11) xếp thứ 2 thế giới, tăng trưởng 3 tháng và 6 tháng xếp thứ 2. Tăng trưởng trong vòng 1 năm (từ tháng 11/2016-11/10217) xếp thứ 4. Từ đầu năm 2017 đến hết tháng 11/2017 đứng thứ 3 toàn cầu.
Nói ngắn gọn, thị trường chứng khoán Việt Nam đã gây ấn tượng mạnh trên thế giới khi liên tục duy trì tốc độ tăng trưởng rất cao. Tốc độ tăng trưởng này là một thỏi nam châm thu hút dòng vốn từ khắp nơi chảy về.
Thoái vốn nhà nước: Cơ hội lặp lại
Ngoài những yếu tố vốn đã quen thuộc với giới đầu tư, như tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, lạm phát thấp… một làn sóng “cũ” quay lại trong diện mạo mới đang tạo vẻ hấp dẫn khó cưỡng: Sóng thoái vốn nhà nước.
Nếu như đợt thoái vốn nhà nước vào những năm trước hoặc là chỉ với các doanh nghiệp trung bình và nhỏ, hoặc trong điều kiện thị trường không tốt (hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu), thì đợt thoái vốn 2017-2018 lại diễn ra trong bối cảnh không thể đẹp hơn: Thị trường chứng khoán toàn cầu tăng trưởng mạnh mẽ, các nền kinh tế trong đó có Việt Nam phục hồi tăng tốc, dòng vốn đầu tư toàn cầu dồi dào nhờ chính sách nới lỏng tiền tệ… Đợt thoái vốn lần này lại xuất hiện những doanh nghiệp khổng lồ mà thị phần gần như khống chế. Các doanh nghiệp này cũng lại đã niêm yết cổ phiếu nên tính minh bạch rất cao, đồng thời đã được thử thách tính hợp lý của giá cổ phiếu theo thời gian.
Chính vì các yếu tố phối hợp đan xen lẫn nhau, nên yếu tố khởi đầu sẽ không rõ ràng: Không thể biết được liệu thị trường chứng khoán hấp dẫn tạo cơ hội cho các đợt thoái vốn thành công, hay chính các đợt thoái vốn hấp dẫn đã lôi kéo dòng vốn lớn vào, đẩy thị trường chứng khoán tăng. Tuy nhiên điều duy nhất có thể chắc chắn, là mối quan tâm cực lớn của giới đầu tư đối đối với thị trường chứng khoán nói chung và hoạt động thoái vốn nhà nước nói riêng, đã thể hiện sự thành công của cả hai yếu tố đó.
Những ngày cuối năm 2017, thị trường chứng khoán xôn xao chuyện thoái vốn Sabeco. Thực tế có làn sóng tăng giá cổ phiếu ở nhiều công ty khác cho thấy xu thế chung là nhà đầu tư đang rất hào hứng với các cơ hội mua lại vốn cổ phần của nhà nước. Lấy ví dụ, ngoài Sabeco, sẽ còn khoảng 80 doanh nghiệp khác được thoái vốn vào dịp cuối năm. Những cái tên đã niêm yết có cả Tập đoàn Bảo Minh, Tập đoàn FPT, Nhựa Tiền Phong, Nhựa Bình Minh… Cổ phiếu của các doanh nghiệp này đã niêm yết và đang tăng phi mã.
Sabeco hay FPT, Nhựa Tiền Phong… là những cái tên được hưởng lợi từ phép thử thành công trong năm 2017 của những doanh nghiệp thoái vốn trước đó. Trường hợp của Vinamilk là yếu tố thúc đẩy quan trọng. Vinamilk đã có một đợt thoái vốn được xem là thất bại vào cuối năm 2016 khi không bán hết cổ phần. Tuy nhiên đợt thoái vốn đầu tháng 11/2017 vừa rồi lại quá thành công.
Từ chỗ giá thoái vốn 144.000 đồng năm 2016 được xem là quá cao và “ế”, giá thoái vốn thành công của Vinamilk năm 2017 vọt lên 186.000 đồng, nghĩa là 1 năm tăng hơn 29%. Các tổ chức đấu giá năm 2016 tưởng như đã mua hớ VNM, nhưng hóa ra lại là thương vụ đầu tư hoàn hảo. Đặc biệt với trường hợp của VNM, sự xuất hiện của tổ chức lớn mới đã làm đảo lộn tình hình.
Các tổ chức đầu tư cũ hiện diện trên thị trường thường có cái nhìn khắt khe hơn về doanh nghiệp. Ngay với doanh nghiệp hàng đầu như VNM, giá cổ phiếu vẫn còn bị chê là đắt. Thế nhưng khi tổ chức mới xuất hiện, thậm chí còn lớn hơn và chi bạo tay hơn, cuối cùng thực tế đã chứng minh rằng, giá có thể không phù hợp với người này, nhưng có thể phù hợp với người khác. Tổ chức đấu giá VNM ở mức 186.000 đồng là mua hớ? Không hề, giá VNM trên sàn đã là 196.000 đồng chỉ sau có 1 tuần.
Đối với Sabeco, hiện mức giá 320.000 đồng cũng đang liên tục nhận được các phê phán là đắt đỏ. Tuy nhiên câu chuyện giống như đi mua một cái nhà, người mua luôn tìm đủ lý do để chê bai khiến người bán phải hạ giá xuống. Nhưng cuối cùng điều then chốt là có muốn mua hay không và chấp nhận giá nào. Như với VNM, cuối cùng thì người mua cũng sẽ chấp nhận một mức giá cao hơn nhiều so với ban đầu.
Với trường hợp của Sabeco, đây là lần đầu tiên nhà nước thực hiện thoái vốn một lần tới 53,59% vốn của một đại công ty. Các lần thoái vốn trước, tỷ lệ bán ra thường nhỏ và nhà đầu tư ít có sức ảnh hưởng đối với doanh nghiệp. Tỷ lệ thoái vốn Sabeco lần này có thể giúp tổ chức mua trở thành cổ đông chi phối doanh nghiệp. Đó là lợi thế hoàn toàn mới.
Dòng vốn mới đang vào
Một đặc điểm dễ nhận thấy từ thành công của các đợt thoái vốn lần này, là các dòng vốn đầu tư mới đang tìm kiếm cơ hội. Lấy ví dụ ở trường hợp của VNM, trong khi các tổ chức đầu tư lâu năm tìm cách bán đi thì tổ chức mới là F&N Dairy Invesstments PTE. Ltd đổ hàng trăm triệu USD mua sạch. Tổ chức này không chỉ mua hết một lần khối lượng đấu giá cuối 2016 mà còn liên tục mua hàng chục triệu cổ phiếu VNM nữa trong năm 2017. Giá VNM từ đầu năm đến nay đã tăng trên 60% và tất cả các tổ chức đã bán ra đều là bán hớ!
Chính các đặc điểm khác lạ ở trường hợp của VNM khiến cho cuộc chơi thoái vốn nhà nước trở nên hấp dẫn. Ẩn số chính là dòng vốn mới đang vào. Thị trường cũng đã nhận ra điều này nên tất cả các doanh nghiệp nằm trong diện thoái vốn đều đang tăng giá cổ phiếu chóng mặt. Chẳng hạn, cổ phiếu FPT trong tháng 11/2017 tăng khoảng 16%, Nhựa Tiền Phong tăng 19,4%, Nhựa Bình Minh tăng 32,1%, Tập đoàn Bảo Minh tăng 15,9%, Tổng công ty xây dựng VCG tăng 33,2%, cổ phiếu Sabeco trong tháng 11 cũng đã tăng 15,2%...
Sự gia tăng của dòng vốn mới đã khiến năm 2017 là một năm thoái vốn cực kỳ thành công. Theo báo cáo đến hết tháng 11 của Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp, lũy kế 11 tháng, tổng số tiền thu được từ cổ phần hóa và thoái vốn đạt hơn 22.709 tỷ đồng, hoàn thành 38% kế hoạch. Trong đó, thu từ thoái vốn là 25.000 tỷ đồng và thu từ cổ phần hóa 2.215 tỷ đồng. Giá trị khoản thoái vốn lớn nhất hơn 20.000 tỷ đồng tại Vinamilk.
Với quy mô bán vốn khổng lồ như vậy, nếu thị trường chứng khoán không hấp thụ nổi thì chắc chắn đã không thành công. Nếu quay lại thời gian, những năm 2012-2015, việc bán vốn nhà nước phải tạm dừng hoặc chậm nhịp chỉ vì thị trường chứng khoán không thể hấp thụ nổi và sụt giảm. Ngược lại, năm 2017 đã là năm mà thị trường chứng khoán tăng trưởng kỷ lục. Dòng vốn ngủ yên đã được đánh thức và không chỉ vậy, dòng vốn bên ngoài cũng không thể bỏ qua cơ hội tăng trưởng hàng đầu thế giới tại thị trường này.
