Sự chi phối của một vài đại công ty đối với chỉ số VN-Index như bình luận nói trên là có thật, thậm chí hệu số P/E của thị trường Việt Nam cũng bị “méo mó” bởi các công ty này. Thế nhưng đây lại chính là điểm quan trọng: Nhiều cơ hội đầu tư giá trị trên thị trường chứng khoán Việt Nam nếu như bỏ qua những biến động thái quá dựa trên chỉ số VN-Index.
Đắt rẻ không chỉ ở P/E và VN-Index
Thị trường chứng khoán Việt Nam đã gây sốc đối với thế giới khi có được một đợt tăng trưởng cực mạnh kể từ đầu năm 2016 đến tháng 4/2018. Chỉ số VN-Index tăng trưởng 130,6% và chỉ số P/E tăng từ 10,2 lần vào cuối tháng 1/2016 tới 22,1 lần vào ngày đạt đỉnh 9/4/2018.
Đối với một thị trường cận biên, mức tăng trưởng như vậy là thần kỳ và hệ số P/E như vậy là quá đắt đỏ so với các thị trường mới nổi và càng đắt so với các thị trường phát triển. Đó là lý do tại sao từ quan điểm của Bloomberg, thị trường chứng khoán Việt Nam đã không còn chỗ cho đầu tư giá trị do được định giá quá cao.
Đây là cách nhìn nhận mang tính toàn cầu do thường chỉ quan sát qua các chỉ báo mang tính tổng thể về thị trường. Hệ số P/E - chỉ báo giá trên thu nhập bình quân - của một thị trường thường được sử dụng để đánh giá mức độ đắt - rẻ của thị trường đó. Đối với Việt Nam, P/E trên 22 lần là quá cao so với các thị trường khác.
Chính vì mức định giá này mà nhà đầu tư nước ngoài đã có liên 3 tháng bán ra ròng rã. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã có một đợt điều chỉnh kéo dài trọn tháng 4 và tháng 5/2018 với mức suy giảm 22,6% ở chỉ số VN-Index. Hệ số P/E từ mức 22,1 lần tại đỉnh đã giảm xuống 17,6 lần tại ngày 28/5/2018.
Thực tế không chỉ thị trường Việt Nam mà các thị trường mới nổi và cận biên nói chung cũng đều có một đợt tăng trưởng rất lớn từ cuối năm 2017 sang quý I/2018. Hiện tượng điều chỉnh mạnh trong tháng 4 và tháng 5/2018 kết hợp với việc dòng vốn ngoại rút khỏi các thị trường này là tình trạng chung. Đối với thị trường Việt Nam, còn cộng hưởng thêm hoạt động chốt lời cơ cấu danh mục để đảm bảo tài chính cho các thương vụ IPO lớn mà điển hình là cổ phiếu Vinhomes và Techcombank. Dòng vốn ngoại đồng loạt rút khỏi các thị trường cận biên và mới nổi do lợi suất trái phiếu của Mỹ tăng cao và lo ngại chiến tranh thương mại. Lấy ví dụ các thị trường trong khu vực ASEAN đến cuối tháng 5/2018 thì P/E của Thái Lan khoảng 17,5 lần, dòng vốn nước ngoài rút ròng 4,14 tỷ USD. Thị trường Indonesia có P/E 21,4 lần, vốn ngoại rút ra 2,92 tỷ USD. Thị trường Philippines có P/E là 18,5 lần, nước ngoài rút vốn 966 triệu USD.
Đầu tư giá trị với cổ phiếu
Có một thực tế đáng buồn trên thị trường chứng khoán Việt Nam là tình trạng mất cân đối quá mức về quy mô của các cổ phiếu. Bản thân quá trình tăng trưởng nóng hơn 130% và P/E lên trên 22 lần cũng là do ảnh hưởng chính của hiện tượng này.
Theo thống kê tới đầu tháng 6/2018, vốn hóa của sàn giao dịch chứng khoán TP.HCM là khoảng 3.273 ngàn tỷ đồng thì nhóm 10 cổ phiếu vốn hóa lớn nhất là VIC, VHM, VNM, VCB, GAS, SAB, TCB, BID, CTG, MSN đã chiếm 58,1%. Nhóm 5 cổ phiếu dẫn đầu chiếm khoảng 40%. Như vậy nếu nhóm 10 mã này tăng trưởng đột biến về giá thì gần như chắc chắn chỉ số VN-Index sẽ gia tăng theo, bất kể là hàng trăm cổ phiếu còn lại trên sàn này không tăng giá.
Như thế nếu nhìn vào thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua lăng kính của chỉ số VN-Index thì có phần méo mó vì chỉ số này không phản ánh thực tế của cổ phiếu trên toàn thị trường. Một so sánh tương đối như sau: Nhóm 20 cổ phiếu vốn hóa lớn nhất của VN-Index chiếm 78% giá trị vốn hóa của cả sàn HSX trong khi tại thị trường Thái Lan chỉ chiếm 53%, tại Indonesia chiếm 59%, tại Philippines chiếm 66%.Vì vậy không thể đánh giá toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam chỉ qua 20 cổ phiếu được.
Câu chuyện đầu tư giá trị luôn mang tính cụ thể chứ không phải đầu tư dựa trên chỉ số. Chẳng hạn một thị trường được nhìn nhận qua hệ số P/E tới 20 lần, nhưng có những cổ phiếu chỉ có P/E dưới 10 lần. Vậy một nhà đầu tư giá trị coi trọng chất lượng của cổ phiếu hơn, hay lo ngại con số P/E cao của toàn thị trường hơn?
Đó chính là những gì đang diễn ra trên thị trường chứng khoán Việt Nam nếu nhìn các cơ hội đầu tư như một địa chỉ cụ thể, thay vì một con số tổng thể chung chung. Lấy ví dụ trên sàn HSX mà đại diện là chỉ số VN-Index, có 356 cổ phiếu đang giao dịch thì chỉ có 36 cổ phiếu có P/E lớn hơn 20 lần. Có 100 cổ phiếu hệ số P/E từ khoảng 10-20 lần; 227 cổ phiếu P/E trong khoảng 5-10 lần.
Những cổ phiếu khiến hệ số P/E toàn thị trường ở mức rất cao có thể kể tới như VRE có P/E là 45,8 lần, ROS có P/E tới 44,2 lần, VIC P/E là 76,5 lần, BVH P/E là 40,7 lần...
Hiện tại thị trường chứng khoán Việt Nam chịu sự lôi kéo lớn nhất về P/E ở nhóm cổ phiếu bất động sản, khoảng 16,7 lần, nhóm dầu khí khoảng 16,7 lần, đặc biệt là nhóm cổ phiếu liên quan như VIC, VHM, VRE... có P/E trên 50 lần...
Đầu tư giá trị cũng không phải đơn giản nhìn qua các tiêu chí định lượng có sẵn như hệ số P/E, kết quả kinh doanh... Những doanh nghiệp được ưa chuộng ở một thời điểm thường có lợi nhuận đột biến hay được quan tâm như một thứ mốt lại không phải là những doanh nghiệp tăng trưởng bền vững và chịu đựng được các cú sốc về vĩ mô. Yếu tố quản trị, lĩnh vực kinh doanh, bí quyết công nghệ và nhiều yếu tố khác quy định chất lượng của một doanh nghiệp để có thể đầu tư giá trị dài hạn.
