Ông Nguyễn Công Khẩn - Nguyên Cục trưởng Cục ATVSTP Bộ Y Tế
PV Tạp chí Công nghiệp đã có cuộc trò truyện với GS.TS. Nguyễn Công Khẩn - Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) - Bộ Y tế để làm rõ thêm vấn đề này. Xin trân trọng giới thiệu đến bạn đọc.
PV: Thưa ông, thời gian vừa qua, đặc biệt là trước Tết âm lịch Nhâm Thìn, Cục ATVSTP đã phối hợp với nhiều địa phương đi kiểm tra an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) ở nhiều địa phương, ông đánh giá thế nào về đợt đi kiểm tra này?
GS.TS Nguyễn Công Khẩn: Công tác kiểm tra, thanh tra an toàn thực phẩm là công tác hết sức quan trọng trong nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Trước tết Nguyên đán Nhâm Thìn, Bộ Y tế - thường trực Ban chỉ đạo liên ngành TW về ATVSTP đã thành lập 10 đoàn kiểm tra liên ngành tiến hành kiểm tra 21 địa phương. Yêu cầu của đợt kiểm tra tập trung vào: Các mặt hàng tiêu thụ cao trong dịp tết; Phụ gia sử dụng trong chế biến bảo quản thực phẩm; Các mặt hàng thực phẩm vận chuyển, buôn bán qua biên giới; Các khâu sản xuất, chế biến kinh doanh thực phẩm theo nguy cơ của chuỗi cung cấp thực phẩm. Kết quả kiểm tra đang được Cục ATTVSTP tổng hợp. Sơ bộ có hàng ngàn vi phạm được xử lý, xử phạt tăng hơn gần 2 lần so với năm ngoái.
PV: Thưa ông, vậy thế nào là thực phẩm sạch và người tiêu dùng làm thế nào để nhận biết được đó là thực phẩm sạch?
GS.TS Nguyễn Công Khẩn: Khái niệm thực phẩm sạch là khái niệm khá định tính. Thực phẩm sạch trước hết phải là thực phẩm an toàn, là thực phẩm khi ăn vào không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người. Ở một số nước còn quan niệm thực phẩm sạch là không ô nhiễm môi trường, được sản xuất “sạch”. Tuy nhiên, bao trùm lên tất cả là thực phẩm bảo đảm an toàn, vệ sinh cho người tiêu dùng. Thực phẩm sạch đòi hỏi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí về an toàn, vệ sinh. Hiện nay, theo quy định mới là phải đáp ứng đầy đủ theo quy chuẩn kỹ thuật về an toàn thực phẩm đối với sản phẩm đó. Như vậy, muốn đánh giá được thực phẩm có bảo đảm an toàn hay không (hay là sạch hay không sạch ở một nghĩa nào đó) thì phải có kết quả kiểm nghiệm, phân tích mẫu thực phẩm đó so sánh với quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.
Tuy nhiên, trên thực tế không phải lúc nào ta cũng có kết quả phân tích, kiểm nghiệm thành phần và các chỉ tiêu so với quy chuẩn kỹ thuật tương ứng bởi vì kiểm nghiệm rất tốn kém và cũng chỉ làm được số lượng mẫu nhỏ, đại diện. Trên thực tế, nhà sản xuất phải công bố hợp chuẩn (tiêu chuẩn) và hợp quy (hợp với quy chuẩn kỹ thuật tương ứng) theo quy định của Luật An toàn thực phẩm 2010. Các đơn vị “chứng nhận” sẽ làm nhiệm vụ khách quan, độc lập hoặc chính doanh nghiệp có thể thực hiện và cam kết theo luật định. Thực phẩm muốn bảo đảm an toàn thì tất cả các công đoạn từ nuôi trồng, sản xuất, chế biến, bảo quản, nấu nướng cho đến ăn uống phải được bảo đảm vệ sinh và an toàn. Các sản phẩm sản xuất từ các dây chuyền chuẩn hóa như ISO, HACCP hoặc các quy trình sản xuất tiên tiến khác như VietGAPs… đều là những sản phẩm có độ tin cậy cao về an toàn. Chính vì vậy, Nhà nước khuyến khích các doanh nghiệp áp dụng các quy trình kỹ thuật tiên tiến và công bố cùng với sản phẩm của mình. Theo quy định của pháp luật, người tiêu dùng còn có quyền biết về nguồn gốc xuất xứ của sản phẩm, thực phẩm, phải được cung cấp các thông tin liên quan và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Việc nhận biết sản phẩm thực phẩm “sạch” bằng cảm quan là không dễ dàng và những kỹ năng lựa chọn thực phẩm sạch ngày càng được nâng cao đối với mỗi người tiêu dùng, nhất là đối với các bà nội trợ..
PV: Trên thực tế, hiện nay hệ thống các cơ sở thực phẩm phần lớn là nhỏ, lẻ, mang tính chất hộ gia đình và nguồn lực về kiểm tra ATVSTP trên tuyến huyện (ở các địa phương) tuy đã có nhưng đang thiếu và năng lực tổ chức triển khai nhiệm vụ kiểm tra còn hạn chế. Vậy làm thế nào để đảm bảo ATVSTP và để cho người tiêu dùng được tiếp cận với thực phẩm sạch?
GS.TS Nguyễn Công Khẩn: Đây là một khó khăn, trở ngại quan trọng nhất. Trước hết, cần xác định, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội, của mỗi gia đình, mỗi người tiêu dùng. Để quản lý tốt chất lượng VSATTP, tôi cho rằng, chúng ta cần triển khai có trọng tâm, trong đó công tác giáo dục, thông tin, truyền thông thay đổi hành vi phải đi trước. Phải làm cho người tiêu dùng có hiểu biết về an toàn thực phẩm, có thực hành đúng và chính họ là người thực hiện có hiệu quả Luật An toàn thực phẩm. Đồng thời, tuyên truyền mạnh mẽ cho từng hộ sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ về an toàn thực phẩm và các quy định về an toàn thực phẩm.
Vai trò lãnh đạo của các cấp ủy Đảng cần được tăng cường, triển khai thật tốt chỉ thị số 08 ngày 21/10/2011 của Ban Bí thư TW Đảng về Tăng cường công tác lãnh đạo của Đảng đối với vấn đề ATVSTP trong tình hình mới. Các cấp chính quyền cần có kế hoạch cụ thể và bố trí ngân sách, nhân lực cho công tác này. Cần có quy hoạch cụ thể cho quản lý các hộ sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ. Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương cần tập trung xây dựng kế hoạch trình Chính phủ về quản lý an toàn thực phẩm đối với các hộ sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ theo lĩnh vực được phân công. Ngoài ra, từng địa phương cần có kế hoạch và chương trình kiểm soát an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ lẻ, đi đôi với việc tăng cường công tác thanh kiểm tra thường xuyên, đột xuất, kết hợp giữa giáo dục và các chế tài xử phạt. Về lâu dài, cần có quy hoạch sản xuất tập trung, có sự hỗ trợ của Nhà nước. Nhà nước cần khuyến khích các đầu tư vào lĩnh vực này.
PV: Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Quốc gia về An toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2020, ông có thể cho biết một vài nét về Chiến lược này?
GS.TS Nguyễn Công Khẩn: Ngày 04/01/2012 Thủ Tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược An toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2020 và tầm nhìn 2030. Chiến lược này thể hiện định hướng tổng quát của Chính phủ và các giải pháp cơ bản trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm ở nước ta trong thời gian tới. Mục tiêu chung của chiến lược là: Đến năm 2015, các quy hoạch tổng thể về an toàn thực phẩm từ sản xuất đến tiêu dùng được triển khai trên cơ sở hệ thống quản lý đủ mạnh, có hiệu lực, có tác động rõ rệt và toàn diện tới việc cải thiện tình trạng an toàn thực phẩm ở nước ta; Đến năm 2020, về cơ bản, việc kiểm soát an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi cung cấp thực phẩm được thiết lập và phát huy hiệu quả, chủ động trong việc bảo vệ sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng thực phẩm, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước.
Trong Chiến lược quốc gia về An toàn thực phẩm giai đoạn 2011-2020, Thủ tướng đã nêu rõ các nhóm giải pháp chủ yếu thực hiện Chiến lược như nhóm giải pháp về chỉ đạo điều hành, về chuyên môn kỹ thuật và nhóm giải pháp về nguồn lực… Trong đó, đáng chú ý là nhóm giải pháp về chuyên môn kỹ thuật, yêu cầu cần tiếp tục triển khai mạnh mẽ và đồng bộ các hoạt động thông tin, giáo dục và truyền thông thay đổi hành vi về an toàn thực phẩm; tăng cường năng lực của hệ thống quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; tăng cường năng lực cho thanh tra chuyên ngành an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương. Bên cạnh đó là các nhóm giải pháp, như: Đẩy mạnh công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra xử lý vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm; Xây dựng quy chuẩn kỹ thuật về an toàn thực phẩm; Xây dựng yêu cầu kỹ thuật để kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm nông, lâm, thủy sản trước khi đưa ra tiêu thụ thị trường; Tiếp tục triển khai và nhân rộng trong toàn quốc các mô hình quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến (VietGAP, VietGAHP); Thử nghiệm và nhân rộng các mô hình áp dụng thực hành sản xuất tốt trong sản xuất rau, quả, chè và chăn nuôi gia súc, gia cầm, thủy sản gắn với chứng nhận và công bố tiêu chuẩn chất lượng; Phổ biến, hướng dẫn cho các doanh nghiệp chế biến thực phẩm, tư vấn và áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng an toàn thực phẩm tiên tiến (GMP, GHP, HACCP, ISO 22000); Nâng cao năng lực phòng chống ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm như, tăng cường năng lực hoạt động của hệ thống giám sát, ghi nhận và phòng ngừa ngộ độc thực phẩm và các bệnh truyền qua thực phẩm, hình thành hệ thống cảnh báo nhanh và phân tích nguy cơ làm cơ sở khoa học cho công tác quản lý an toàn thực phẩm. Hiện nay, Bộ Y tế đang tiến hành xây dựng kế hoạch tổng thể triển khai Chiến lược.
PV: Xin trân trọng cảm ơn GS.TS!
