Ngoài Chủ tịch Tập Cận Bình, Chủ tịch Quốc hội Trương Đức Giang, Phó Thủ tướng Lưu Diên Đông và Phó Thủ tướng Uông
Dương của Trung Quốc cũng đã lần lượt có những chuyến thăm châu Phi. Về phía
các quốc gia châu Phi, Tổng thống Nigeria Goodluck Jonathan, Tổng thống Kenya
Uhuru Kenyatta, Tổng thống Zambia Michael Sata và Thủ tướng Ethiopia Hailemariam Desalegn đã tới thăm Trung Quốc vào
những thời điểm khác nhau trong năm. Thông qua việc trao đổi các đoàn cấp cao,
Trung Quốc và châu Phi đã củng cố tình hữu nghị truyền thống và tăng cường tin
cậy lẫn nhau về chính trị, đặt nền móng cho sự phát triển bền vững của hợp tác
kinh tế và thương mại.
Về hợp tác kinh tế và thương mại, nổi bật nhất là Diễn đàn hợp tác Trung Quốc –
Châu Phi (FOCAC), đây được coi là cơ chế hợp tác đa phương quan trọng nhất giữa
Trung Quốc và lục địa Đen. Vào tháng 7 năm 2012, Hội nghị cấp Bộ trưởng lần thứ
5 của FOCAC đã được tổ chức tại Bắc Kinh, tại đây Trung Quốc đã đề xuất ba sáng
kiến hợp tác kinh tế và thương mại với châu Phi, bao gồm cả việc mở rộng đầu
tư và hợp tác tài chính, tăng cường hỗ trợ phát triển cho châu Phi và hỗ trợ nỗ
lực hội nhập của châu Phi. Theo Ông Trần Hảo, Phó phòng Điều phối của Vụ Tây Á
và châu Phi - Bộ Thương mại Trung Quốc, ba sáng kiến này đã được thực hiện
đều đặn trong năm 2013.
“Về việc mở rộng đầu tư và hợp tác tài chính, việc thực hiện 20 tỷ USD cam kết của Chính phủ Trung Quốc đã diễn ra suôn sẻ, với thỏa thuận cho vay tập trung vào các lĩnh vực cơ sở hạ tầng, nông nghiệp, sản xuất và phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Trong lĩnh vực viện trợ, Trung Quốc đã triển khai đều đặn các chương trình như xây dựng các trung tâm trưng bày sản phẩm nông nghiệp, thực hiện chiến dịch “Brightness Action” và kế hoạch phát triển tài năng châu Phi. Về khía cạnh hỗ trợ châu Phi trong quá trình hội nhập, Trung Quốc và châu Phi đã duy trì hợp tác chặt chẽ và hai bên đã có những cuộc thảo luận sâu về lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng xuyên biên giới và xuyên khu vực của châu Phi nhằm thúc đẩy thương mại nội khối” - ông Trần Hảo cho biết.
Thương mại là một trong những phần quan trọng nhất trong quan hệ hợp tác Trung
Quốc - châu Phi. Tất cả các nhà lãnh đạo châu Phi đến thăm Trung Quốc vào năm
2013 đều chú trọng vào vấn đề hợp tác kinh tế và thương mại song phương với
Trung Quốc. Tổng thống Nigeria Goodluck Jonathan cho biết, trong chuyến thăm
Trung Quốc vào tháng 7: “hai nước đã liên tục tăng cường hợp tác thương mại và
đầu tư, với thương mại 2 chiều vượt 13 tỷ USD và Trung Quốc hiện là đối tác
thương mại lớn nhất của Nigeria”.
Trong tháng 8 năm 2013, Tổng thống Kenya Uhuru Kenyatta đã dẫn đầu một phái
đoàn lớn bao gồm hơn 100 người trong đó có khoảng 10 Bộ trưởng về các vấn đề
nước ngoài, thương mại quốc tế và tài chính, bên cạnh đó là lãnh đạo các Vụ,
Cục quan trọng đối với phát triển như Cục Đầu tư và các đại diện của công ty
hàng đầu về tài chính và thương mại. Ông Uhuru cho biết trong chuyến thăm này:
“Tôi đến Trung Quốc để làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác truyền thống giữa hai
nước và hai dân tộc. Chuyến đi này không chỉ liên quan tới mối quan hệ Trung
Quốc - Kenya, mà còn có ý nghĩa đối với quan hệ Trung Quốc - Châu Phi”.
Hiện nay, Trung Quốc đã trở thành nhà đầu tư FDI lớn nhất và là đối tác thương
mại lớn thứ hai của Kenya. Thương mại hai chiều giữa hai nước đã vượt 2,8 tỷ
USD. Sự gia tăng của khối lượng thương mại giữa Trung Quốc và Nigeria cũng như
Kenya chỉ là một hình ảnh thu nhỏ của sự phát triển mối quan hệ thương mại của
Trung Quốc và châu Phi.
Vụ Tây Á và châu Phi - Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết, trong 10 tháng đầu năm 2013, trao đổi thương mại Trung Quốc - châu Phi thương mại đạt 172,83 tỷ USD, tăng 5,5% so với cùng kỳ năm trước, và con số cho cả năm 2013 dự kiến sẽ vượt 200 USD tỷ USD, đánh dấu một mức cao kỷ lục. Đồng thời, diện mặt hàng trao đổi thương mại song phương cũng đã được cải thiện, với các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như hàng cơ khí, điện tử cũng như các sản phẩm công nghệ cao chiếm gần một nửa xuất khẩu của Trung Quốc sang châu Phi. Một số sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh của châu Phi sản xuất như các sản phẩm thép và đồng cũng đã bắt đầu gia nhập thị trường của Trung Quốc. Bằng cách miễn thuế nhập khẩu cho 95% các sản phẩm từ các nước châu Phi kém phát triển nhất như Ethiopia, Benin và Burundi, Trung Quốc đã mở cửa thị trường rộng lớn hơn cho các nước châu Phi, góp phần cải thiện kim ngạch xuất khẩu châu Phi sang Trung Quốc.
Ngoài thương mại, đầu tư cũng là một phần quan trọng của quan hệ hợp tác Trung Quốc - Châu Phi. Trong những năm gần đây, với sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp trong nước của Trung Quốc và quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa châu Phi, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã đến châu Phi, dựa trên lợi thế về vốn và công nghệ của mình để phát triển tại châu lục này. Tháng 10 tháng đầu năm nay, đầu tư trực tiếp phi tài chính của Trung Quốc sang châu Phi đạt 2,54 tỷ USD, tăng 71,6% so với cùng kỳ năm trước.
“Hiện nay có hơn 2000 công ty Trung Quốc đã thành lập các doanh nghiệp đầu tư ở
châu Phi, bao gồm các lĩnh vực như: nông nghiệp, cơ sở hạ tầng, sản xuất và chế
biến, phát triển nguồn lực, tài chính, thương mại và bất động sản. Các doanh
nghiệp Trung Quốc cũng tìm cách phát triển nội địa hóa và đã thuê hơn 80.000
lao động địa phương. Chính phủ Trung Quốc cũng đã đưa ra hàng loạt các biện
pháp khuyến khích các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư ở châu Phi như: thiết lập
Quỹ Phát triển Trung Quốc - châu Phi, cấp các khoản cho vay đặc biệt cho phát
triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở châu Phi, thiết lập các khu hợp tác kinh tế thương
mại Trung Quốc - Châu Phi ở các nước châu Phi...tất cả đều đóng vai trò quan
trọng trong việc thúc đẩy hoạt động đầu tư kinh doanh của quốc gia này ở châu
Phi.
Bên cạnh tăng cường đầu tư vào châu Phi, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng tham
gia xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng, năng lượng, giao thông vận tải... Vào
tháng 6 năm 2013, Thủ tướng Chính phủ Ethiopia Hailemariam
Desalegn đánh giá cao những đóng góp của các công ty kỹ thuật Trung Quốc vào sự
phát triển của châu Phi trong chuyến thăm Trung Quốc. “Nhiều quốc gia châu Phi
như Ethiopia đã có bước tiến mới với sự hỗ trợ vốn và kĩ thuật của các công ty
Trung Quốc. Điều này chắc chắn sẽ thúc đẩy thương mại giữa các nước châu Phi và
mang lại một thị trường tích hợp lớn hơn cả trong và ngoài khu vực”.
Châu Phi hiện đã trở thành thị trường nước ngoài lớn thứ hai của Trung Quốc. 10 tháng đầu năm 2013, khối lượng hợp đồng mới cho các dự án ở châu Phi của các doanh nghiệp Trung Quốc là 47,01 tỷ USD, tăng 22,5 % so với cùng kỳ năm 2012.
Với chiến lược tiếp cận thị trường Châu Phi với nhiều phương thức đa dạng, tiềm năng xuất khẩu hàng hóa Trung Quốc sang thị trường châu lục này chắc chắn sẽ còn rộng mở trong thời gian tới.
