Truy xuất nguồn gốc: “Lá chắn số” bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng

Tọa đàm Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng diễn ra trong bối cảnh Bộ Công Thương đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về truy xuất nguồn gốc đối với một số nhóm hàng hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Tham dự tọa đàm có lãnh đạo các cơ quan quản lý, chuyên gia công nghệ cùng đại diện nhiều tập đoàn, tổng công ty lớn trong lĩnh vực xăng dầu, khí, hóa chất, phân bón...

Dự thảo Thông tư được xây dựng nhằm triển khai Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa số 78/2025/QH15 (sửa đổi, bổ sung Luật số 05/2007/QH12) và được cụ thể hóa tại Nghị định số 37 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật.

Theo đó, các mặt hàng thuộc danh mục có mức độ rủi ro cao sẽ bắt buộc thực hiện truy xuất nguồn gốc; đối với các sản phẩm, hàng hóa khác thì khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện áp dụng.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ quản lý mà là nền tảng xây dựng niềm tin, bảo vệ doanh nghiệp, nâng cao sức cạnh tranh hàng Việt.

Bởi vậy, theo ông, truy xuất nguồn gốc không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý, mà còn là trách nhiệm của doanh nghiệp và người tiêu dùng. “Chỉ khi sản phẩm có “chứng minh thư” rõ ràng về xuất xứ, quy trình sản xuất, chất lượng và hành trình lưu thông, thị trường mới có thể vận hành minh bạch, bền vững”.

Ông Hoàng Vững, Tổng biên Tập Tạp chí Tiếp thị & Gia đình cho hay, Tọa đàm được tổ chức nhằm cập nhật, giới thiệu những nội dung đáng chú ý trong (dự thảo) chính sách mới liên quan đến truy xuất nguồn gốc hàng hóa; đồng thời tạo diễn đàn trao đổi đa chiều giữa cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực tế.

Không chỉ dừng lại ở góc độ chính sách, chương trình còn ghi nhận những kinh nghiệm thực tiễn từ các doanh nghiệp tiên phong áp dụng truy xuất nguồn gốc từ sớm. Những mô hình này được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ băn khoăn cho doanh nghiệp, đồng thời cung cấp thêm góc nhìn thực tiễn cho cơ quan quản lý trong quá trình hoàn thiện cơ chế, chính sách, hướng tới mục tiêu minh bạch hóa thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Chia sẻ tại Toạ đàm, ông Nguyễn Quốc An - Phó Tổng giám đốc Công ty Supe phốt phát và Hoá chất Lâm Thao cho biết, là thương hiệu lớn trong ngành phân bón và hoá chất, các sản phẩm của Công ty bị làm giả rất nhiều. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp mà còn tác động trực tiếp đến bà con nông dân và người tiêu dùng. Vì vậy, từ năm 2021, Supe Lâm Thao đã triển khai hệ thống mã QR cho sản phẩm để bảo vệ uy tín của doanh nghiêphj và bảo vệ thị trường. Bên cạnh đó, Supe Lâm Thao còn phân chia thị trường theo từng khu vực để quản lý, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các nhà phân phối và đồng hành cùng người tiêu dùng trong việc nhận diện sản phẩm chính hãng.

Ông Trịnh Quốc Dân, Trưởng phòng Kỹ thuật - An toàn, Công ty CP kinh doanh Khí miền Nam (Gas South) chia sẻ, Hiện nay, mạng lưới hoạt động của Gas South trải dài từ Nghệ An đến Cà Mau, với khoảng gần 4 triệu bình gas lưu thông trên thị trường. Với quy mô đó, nếu không có công cụ quản lý hiệu quả thì rất khó kiểm soát được vòng đời cũng như trạng thái vận hành của từng bình gas. Trước đây, phần lớn dữ liệu đều được ghi chép thủ công, từ khâu sản xuất, chiết nạp đến phân phối qua đại lý, tổng đại lý. Từ khi triển khai truy xuất nguồn gốc từ năm 2020, chúng tôi đã kiểm soát được bình gas đang ở đâu, ở trạng thái nào trong hệ thống vận hành và phân phối của doanh nghiệp. “Truy xuất nguồn gốc không chỉ để đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước mà còn là nhu cầu tự thân của doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, giảm rủi ro và minh bạch hóa thị trường” ông Dân khẳng định.

Ông Phạm Văn Quân – Chủ tịch Công ty CP Công nghệ Checkee - chuyên gia giải pháp công nghệ, chống hàng giả cho rằng, hiện nay nhiều người vẫn chưa hiểu đầy đủ về bản chất của truy xuất nguồn gốc. Đây không đơn thuần là việc dán mã QR lên sản phẩm mà phía sau phải là cả một hệ thống công nghệ và dữ liệu được xây dựng xuyên suốt trong chuỗi cung ứng.

Muốn làm được truy xuất nguồn gốc hiệu quả thì trước hết sản phẩm phải được định danh rõ ràng. Sau đó là kết nối dữ liệu từ các khâu như sản xuất, vận chuyển, phân phối đến điểm bán. Khi toàn bộ thông tin được liên thông, doanh nghiệp mới có thể ứng dụng công nghệ để xác thực và kiểm soát sản phẩm trên toàn hệ thống.

“Lợi ích lớn nhất của truy xuất nguồn gốc là giúp bảo vệ doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh tình trạng hàng giả, hàng nhái và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang diễn ra rất phức tạp” ông Quân nói

Ông Nguyễn Khắc Trí, Phó tổng Giám đốc Tổng công ty Gas Petrolimex cho biết, ngành gas là lĩnh vực có nguy cơ cao về gian lận thương mại như làm giả thương hiệu, tráo đổi vỏ bình và thay đổi nhận diện sản phẩm, nên doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản lý, truy xuất hàng hóa chặt chẽ. Tại Petrolimex Gas, doanh nghiệp đang áp dụng ba lớp nhận diện cho mỗi bình gas gồm: số series trên vỏ bình, tem chống giả kết hợp QR code để truy xuất nguồn gốc và xác thực sản phẩm, cùng công nghệ nhận diện điện tử như chip NFC để kiểm soát sản phẩm trong toàn bộ vòng đời lưu thông. Hiện doanh nghiệp đã triển khai ổn định hai lớp đầu và đang nghiên cứu áp dụng chip NFC trong thời gian tới.

Dù chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống truy xuất nguồn gốc tương đối lớn, nhưng những giá trị mà doanh nghiệp nhận lại là rất thiết thực và lâu dài. Truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ để bảo vệ thương hiệu mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả quản lý thị trường và kiểm soát hàng hóa tốt hơn.

Thông qua các tem thông minh và công nghệ xác thực sản phẩm, người tiêu dùng cũng có thể dễ dàng nhận diện hàng chính hãng, từ đó tăng niềm tin với doanh nghiệp và hạn chế nguy cơ mua phải hàng giả, hàng nhái trên thị trường.

Để triển khai truy xuất nguồn gốc hiệu quả, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản lý rõ ràng trong toàn bộ chuỗi cung ứng, xác định cụ thể các công đoạn, dữ liệu và trách nhiệm ở từng khâu. Đồng thời, doanh nghiệp phải trực tiếp theo dõi, vận hành hệ thống như một nhu cầu quản trị thực chất, thay vì chỉ mang tính hình thức.

Bên cạnh đó, việc đầu tư hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và lưu trữ lâu dài là yếu tố nền tảng quyết định hiệu quả truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp cũng cần lựa chọn công nghệ phù hợp với từng loại sản phẩm, từ mã QR, tem điện tử đến các giải pháp nhận diện nâng cao như chip NFC, thay vì áp dụng một mô hình chung cho mọi ngành hàng.