Ứng dụng công nghệ tài chính trong phát triển tài chính xanh

Tóm tắt:

Sự phát triển của công nghệ tài chính đã mở ra những phương thức mới trong cung ứng dịch vụ tài chính và quản lý rủi ro, tạo điều kiện thuận lợi để khắc phục các điểm nghẽn của tài chính xanh truyền thống. Bài viết tập trung phân tích vai trò của công nghệ tài chính trong việc thúc đẩy phát triển tài chính xanh, làm rõ các hình thức ứng dụng chủ yếu như số hóa hoạt động cấp tín dụng, nâng cao minh bạch thông tin và hỗ trợ đo lường tác động môi trường của các khoản đầu tư. Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn, bài viết đánh giá những tác động tích cực, cũng như các thách thức phát sinh trong quá trình ứng dụng công nghệ tài chính vào lĩnh vực tài chính xanh. Từ đó, bài viết đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng của công nghệ tài chính, góp phần thúc đẩy phát triển tài chính xanh phù hợp với điều kiện và mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam.

Từ khóa: công nghệ tài chính, tài chính xanh, phát triển bền vững, đổi mới tài chính, chuyển đổi số.

1. Đặt vấn đề

Những áp lực ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và ô nhiễm môi trường đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc điều chỉnh mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững. Trong tiến trình đó, tài chính xanh được xem là công cụ quan trọng nhằm huy động và phân bổ nguồn lực cho các hoạt động thân thiện với môi trường, từ năng lượng tái tạo, giao thông xanh cho đến sản xuất và tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, việc phát triển tài chính xanh trên thực tế vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt liên quan đến chi phí giao dịch cao, thiếu minh bạch thông tin và hạn chế trong đánh giá tác động môi trường của các dự án đầu tư.

Song song với những thách thức này, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tài chính đang làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của thị trường tài chính. Các nền tảng số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ chuỗi khối đã mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính, giảm chi phí và tăng cường tính minh bạch trong giao dịch. Khi được kết hợp một cách phù hợp, công nghệ tài chính có thể góp phần tháo gỡ nhiều rào cản đang cản trở sự phát triển của tài chính xanh, đặc biệt trong việc nâng cao hiệu quả huy động vốn và giám sát dòng vốn đầu tư.

Đối với Việt Nam, yêu cầu chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh và thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải đặt ra áp lực lớn đối với hệ thống tài chính. Vì vậy việc nghiên cứu ứng dụng công nghệ tài chính trong phát triển tài chính xanh mang ý nghĩa thiết thực, không chỉ giúp làm rõ vai trò của đổi mới công nghệ trong thúc đẩy dòng vốn xanh, mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách phù hợp với điều kiện phát triển của nền kinh tế. Đây cũng là tiền đề quan trọng để hệ thống tài chính Việt Nam từng bước thích ứng với xu thế phát triển bền vững trong khu vực và trên thế giới.

2. Ứng dụng công nghệ tài chính trong phát triển tài chính xanh trong thực tiễn Việt Nam

Tại Việt Nam, quá trình phát triển tài chính xanh đang diễn ra song song với lộ trình chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính ngân hàng. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để công nghệ tài chính được ứng dụng vào việc huy động và phân bổ nguồn lực cho các hoạt động thân thiện với môi trường. Trong những năm gần đây, nhiều tổ chức tín dụng đã từng bước số hóa quy trình cấp tín dụng và quản lý rủi ro, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các dự án xanh, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, nông nghiệp bền vững và sản xuất sạch.

Một trong những ứng dụng rõ nét của công nghệ tài chính tại Việt Nam là việc áp dụng các nền tảng số trong hoạt động cho vay và quản lý tín dụng xanh. Thông qua hệ thống ngân hàng số và các công cụ phân tích dữ liệu, các tổ chức tín dụng có thể rút ngắn thời gian thẩm định hồ sơ, giảm chi phí giao dịch và nâng cao khả năng theo dõi mục đích sử dụng vốn. Nhiều ngân hàng thương mại đã triển khai các sản phẩm tín dụng xanh với quy trình xử lý trực tuyến, cho phép doanh nghiệp cập nhật thông tin dự án và báo cáo tiến độ thực hiện thông qua nền tảng số. Cách tiếp cận này giúp tăng tính kịp thời và minh bạch trong quản lý dòng vốn xanh, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn so với quy trình truyền thống.

Bên cạnh tín dụng xanh, công nghệ tài chính cũng được ứng dụng trong phát triển thị trường vốn xanh tại Việt Nam. Những năm gần đây, hoạt động phát hành trái phiếu xanh cho thấy vai trò ngày càng lớn của nền tảng số trong công bố thông tin và kết nối nhà đầu tư. Việc ứng dụng công nghệ giúp các tổ chức phát hành công bố kịp thời thông tin về mục đích sử dụng vốn, tiến độ giải ngân và tác động môi trường của dự án. Điều này góp phần nâng cao mức độ tin cậy của nhà đầu tư, đặc biệt trong bối cảnh thị trường tài chính xanh tại Việt Nam còn đang ở giai đoạn đầu và chịu sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý.

Công nghệ chuỗi khối và các giải pháp lưu trữ dữ liệu số cũng bắt đầu được quan tâm trong việc nâng cao minh bạch và khả năng truy xuất thông tin liên quan đến tài chính xanh. Mặc dù việc ứng dụng công nghệ này còn ở quy mô thử nghiệm, song tiềm năng trong việc theo dõi dòng vốn, giám sát việc sử dụng vốn và hạn chế các hành vi gắn nhãn xanh không phù hợp là khá rõ ràng. Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho tài chính xanh, việc thử nghiệm các giải pháp công nghệ mới có thể tạo nền tảng cho sự phát triển minh bạch và bền vững của thị trường.

Một lĩnh vực khác thể hiện vai trò của công nghệ tài chính trong thực tiễn Việt Nam là đo lường và báo cáo tác động môi trường của các khoản đầu tư. Thông qua việc tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn, bao gồm báo cáo doanh nghiệp và dữ liệu vận hành, các tổ chức tài chính có thể đánh giá chính xác hơn mức độ đóng góp của dự án vào các mục tiêu giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Việc số hóa báo cáo tác động môi trường không chỉ giúp giảm chi phí và thời gian thực hiện, mà còn hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc giám sát và xây dựng chính sách tài chính xanh phù hợp.

Ngoài các tổ chức tài chính truyền thống, các công ty công nghệ tài chính tại Việt Nam cũng đang từng bước tham gia vào lĩnh vực tài chính xanh thông qua các nền tảng thanh toán và huy động vốn trực tuyến. Một số sáng kiến hướng tới khuyến khích tiêu dùng xanh, thanh toán không tiền mặt cho các dịch vụ thân thiện với môi trường hoặc huy động vốn cho các dự án cộng đồng bền vững đã cho thấy tiềm năng lan tỏa của công nghệ tài chính trong xã hội. Nhìn chung, công nghệ tài chính đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển tài chính xanh tại Việt Nam, thông qua việc nâng cao khả năng tiếp cận vốn, cải thiện minh bạch thông tin và hỗ trợ giám sát hiệu quả dòng vốn.

3. Thách thức trong ứng dụng công nghệ tài chính phát triển tài chính xanh tại Việt Nam

Mặc dù công nghệ tài chính đang mở ra nhiều cơ hội thúc đẩy tài chính xanh, quá trình triển khai tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức mang tính cấu trúc. Trước hết, khung pháp lý cho các mô hình tài chính xanh ứng dụng công nghệ còn thiếu tính đồng bộ. Các quy định liên quan đến fintech, dữ liệu số và tài chính xanh hiện đang được xây dựng theo những lộ trình khác nhau, dẫn đến khoảng trống trong việc hướng dẫn cụ thể cách thức áp dụng công nghệ vào quản lý và giám sát dòng vốn xanh. Điều này khiến nhiều tổ chức tài chính thận trọng khi đầu tư mạnh cho các giải pháp công nghệ phục vụ tài chính xanh.

Một thách thức khác xuất phát từ chất lượng và tính sẵn có của dữ liệu. Việc đánh giá tác động môi trường của các khoản đầu tư đòi hỏi hệ thống dữ liệu đầy đủ, cập nhật và có khả năng kết nối liên ngành. Tuy nhiên, trong thực tiễn, dữ liệu về phát thải, tiêu thụ năng lượng hoặc hiệu quả môi trường của dự án tại Việt Nam còn phân tán, thiếu chuẩn hóa và chủ yếu dựa vào báo cáo thủ công. Điều này làm hạn chế hiệu quả của các công cụ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ quyết định tài chính xanh.

Bên cạnh đó, năng lực công nghệ và quản trị rủi ro của nhiều tổ chức tài chính, đặc biệt là các tổ chức quy mô vừa và nhỏ, vẫn còn hạn chế. Việc ứng dụng công nghệ tài chính không chỉ đòi hỏi đầu tư về hạ tầng mà còn yêu cầu đội ngũ nhân sự có kỹ năng phân tích dữ liệu, hiểu biết về rủi ro môi trường và khả năng tích hợp các yếu tố xanh vào quy trình tài chính truyền thống. Thiếu hụt nguồn nhân lực phù hợp đang là rào cản lớn đối với việc triển khai các giải pháp tài chính xanh dựa trên công nghệ.

Ngoài ra, nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư về tài chính xanh vẫn chưa đồng đều. Một bộ phận doanh nghiệp chưa sẵn sàng minh bạch thông tin môi trường, trong khi nhà đầu tư còn lo ngại về tính hiệu quả và độ tin cậy của các sản phẩm tài chính xanh. Điều này làm giảm động lực ứng dụng công nghệ tài chính để mở rộng thị trường tài chính xanh một cách thực chất.

4. Giải pháp thúc đẩy ứng dụng công nghệ tài chính trong phát triển tài chính xanh

Xuất phát từ những thách thức nêu trên, việc thúc đẩy ứng dụng công nghệ tài chính trong phát triển tài chính xanh tại Việt Nam cần được triển khai theo hướng đồng bộ và có trọng tâm. Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng tích hợp giữa chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính và chiến lược phát triển tài chính xanh. Các quy định về fintech nên gắn rõ hơn với yêu cầu minh bạch, giám sát và báo cáo đối với các dòng vốn xanh, qua đó tạo hành lang pháp lý rõ ràng để các tổ chức tài chính mạnh dạn đầu tư và đổi mới.

Để giải quyết hạn chế về dữ liệu, cần ưu tiên xây dựng hệ thống dữ liệu tài chính xanh thống nhất ở cấp quốc gia, kết nối giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính và doanh nghiệp. Việc chuẩn hóa các chỉ tiêu đánh giá tác động môi trường và số hóa quy trình báo cáo sẽ tạo nền tảng cho việc ứng dụng hiệu quả các công cụ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Khi dữ liệu được cải thiện cả về chất lượng và khả năng tiếp cận, công nghệ tài chính mới có thể phát huy vai trò trong giám sát và phân bổ nguồn lực xanh.

Song song với đó, cần chú trọng nâng cao năng lực công nghệ và quản trị rủi ro cho các tổ chức tài chính. Các chương trình đào tạo chuyên sâu về tài chính xanh, phân tích dữ liệu và quản trị rủi ro môi trường cần được triển khai rộng rãi, kết hợp với cơ chế khuyến khích hợp tác giữa ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức nghiên cứu. Việc này không chỉ giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu mà còn nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ trong dài hạn.

Cuối cùng, cần tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư về lợi ích của tài chính xanh. Khi các bên tham gia thị trường hiểu rõ vai trò của công nghệ trong bảo đảm minh bạch và hiệu quả đầu tư, niềm tin đối với các sản phẩm tài chính xanh sẽ được củng cố. Đây là điều kiện quan trọng để công nghệ tài chính thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển tài chính xanh tại Việt Nam.

Tài liệu tham khảo:

Bộ Tài chính. (2021). Chiến lược phát triển tài chính xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050.

Ngân hàng Nhà nước (2021). Kế hoạch chuyển đổi số ngành ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Ngân hàng Nhà nước (2024). Quyết định số 1663/QĐ-NHNN ngày 6/8/2024 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 1604/QĐ-NHNN ngày 7/8/2018 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phê duyệt Đề án Phát triển ngân hàng xanh tại Việt Nam.

Yến Phương (2025). Tài chính xanh doanh nghiệp - Giải pháp phát triển bền vững tại Việt Nam. Truy cập tại https://tapchinganhang.gov.vn/tai-chinh-xanh-doanh-nghiep-giai-phap-phat-trien-ben-vung-tai-viet-nam-15539.html.

Leveraging financial technology for the development of green finance

Pham Thi Bach Hue

Faculty of Economics and Finance, Vietnam Women's Academy

Abstract:

The rapid development of financial technology has created new approaches to the provision of financial services and risk management, helping to address long-standing constraints in traditional green finance. This study examines the role of financial technology in advancing green finance, with a focus on key applications such as the digitalization of credit allocation processes, the enhancement of information transparency, and the support for measuring and monitoring the environmental impacts of investment activities. Drawing on both theoretical foundations and practical evidence, the analysis evaluates the positive contributions of financial technology to improving efficiency, accessibility, and accountability in green finance, while also identifying emerging challenges related to data quality, regulatory capacity, and technological risks. Overall, the study offers a comprehensive assessment of how financial technology is reshaping the development of green finance within the broader context of sustainable financial systems.

Keywords: financial technology, green finance, sustainable development, financial innovation, digital transformation.