Từ nương rẫy...
Anh Sùng Á Vàng, xã Chiềng Ve, huyện Mộc Châu (Sơn La) cho biết: “Con ngựa ở vùng cao nó quan trọng như con trâu, con bò dưới xuôi vậy, nó có thể cày được đất, thồ được ngô trên nương, trở hàng hóa cho tao ra chợ để bán và nhiều lúc nó còn đưa tao về tới nhà mà không cần người dẫn đường”. Nhiều lần xuống phố đi chợ phiên, vui với bạn uống quá chén, các bạn đưa Vàng lên lưng ngựa và lấy dây buộc lại, khi tỉnh dậy cũng là lúc ngựa đưa Vàng về tới nhà.
Ngựa cũng giúp cho nhiều gia đình dân tộc vùng cao thoát nghèo, bởi giá một con ngựa trưởng thành có khi lên đến gần 20 triệu đồng. Những năm trước đây, người dân vùng cao nuôi ngựa chủ yếu dùng sức kéo và chở đồ, nhưng gần đây họ đã nhân giống ngựa và biến ngựa thành vật nuôi có giá trị kinh tế cao. Chị Vàng Xiếm Noạng ở Mù Cang Chải (Yên Bái) hiện đang nuôi 8 ngựa trưởng thành, 3 ngựa con. Chị Noạng cho biết: Cách đây ít ngày có bán 2 ngựa trưởng thành được 37 triệu đồng, sắp tới sẽ bán thêm 2 con để đón Tết và số tiền còn lại sẽ dành dụm cho 2 con ăn học...
10 năm trở lại đây, người dân xã Hữu Kiên, huyện Chi Lăng (Lạng Sơn) đang “phất” lên nhờ nghề nuôi ngựa bạch và cung cấp ngựa thương phẩm cho các công ty chuyên nấu cao ngựa bạch để bán. Trung bình, mỗi một con ngựa giống có giá từ 10 - 40 triệu đồng, ngựa trưởng thành có lúc lên tới 40 - 50 triệu đồng/con. Chị Nguyễn Thị Thanh Hằng, chủ Trang trại Vạn An (Hà Nội) bộc bạch: Ngựa bạch thuần chủng hiện ở Việt Nam phần lớn tập trung ở xã Hữu Kiên (Lạng Sơn. Nhiều hộ đã giàu lên nhờ nuôi ngựa bạch.
... Tới đấu trường
Hiện nay, nhiều địa phương như Lào Cai, Lai Châu… đã tổ chức thành công giải đua ngựa giành cho người nông dân. Những chú ngựa đua ngày thường là ngựa chở đồ, kéo cày… đến ngày hội được người dân đưa lên đấu trường. Điều khiến chúng tôi thán phục phải kể đến người điều khiển ngựa.
Những nông dân “chân đất” ngồi trên lưng ngựa không yên, không bàn đạp, chỉ có dây cương làm từ thừng bện. Mặc dù là bạn tri kỷ hàng ngày, nhưng vào đường đua nhiều chú ngựa trở nên rất khó bảo. Hoặc chôn chân đứng im, hoặc chạy ngược, chạy xuôi. Cũng có khi, cuộc đua đã kết thúc nhưng có chú ngựa lại ngẫu hứng chạy “khuyến mãi” thêm vài vòng khiến khán giả sững sờ cười sảng khoái.
Ông Chàng A Táu, xã Hồ Thầu (Lai Châu) tâm sự: “Thắng thua không quan trọng, quan trọng là cuộc thi đã để lại nhiều cảm xúc, khiến cho mọi người vui vẻ
