Trong tháng 9/2015 vừa qua, giá tôm sú nguyên liệu tại khu vực đồng bằng Sông Cửu Long vẫn giữ ở mức thấp. Tai Sóc Trăng, tình hình dịch bệnh trên tôm vẫn diễn biến phức tạp, lượng tôm trong dân ít và chủ yếu là tôm thẻ cỡ 70-80 con/kg. Trong khi đó, nhu cầu tôm cỡ lớn thấp nên giá tôm sú cỡ lớn giảm mạnh hơn tôm cỡ nhỏ. Giá tôm thẻ công nghiệp loại 40 con/kg ở mức 115-116.000 đông/kg. Với tôm thẻ cỡ 70 con/kg và 100 con/kg ở mức 96.000-97.000 đông/kg và 83.000-84.000 đông/kg. Tôm sú oxy (tôm sống) loại 30 con/kg ở mức 180.000 đ/kg, tôm sú 30 con/kg đông lạnh ở mức 160.000 đ/kg.
Việc giá tôm nguyên liệu giảm trong khi dịch bệnh ở tôm chưa được kiểm soát khiến các hộ nuôi gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, xuất khẩu tôm 8 tháng năm 2015 gặp nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là đồng tiền của các thị trường xuất khẩu chủ lực như Nhật, EU, Hàn Quốc… mất giá mạnh. Bên cạnh đó, đồng tiền của các nước xuất khẩu tôm lớn trên thế giới cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam như Ấn Độ, Indonesia, Ecuador… lại phá giá mạnh trên 10%. Trong khi đó, đồng Việt Nam đồng chỉ phá giá nhẹ, làm cho giá tôm của Việt Nam trên thị trường khá cao, kém cạnh tranh hơn so với các đối thủ.
Trong tháng vừa qua, ngành xuất khẩu tôm Việt Nam đã đón nhận tin vui khi Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) công bố kết quả chính thức đợt xem xét hành chính lần thứ 9 (POR9) thuế chống bán phá giá với tôm đông lạnh nhập khẩu. Theo đó, tôm Việt Nam đã được giảm mạnh về thuế chống bán phá giá (chỉ còn 0,91%) so với mức thuế của POR8 (6,37%). Thậm chí, tôm Việt Nam còn có mức thuế thấp hơn so với một số đối thủ cạnh tranh quan trọng như Thái Lan (1,1%), Ấn Độ (2,96)… Thông tin này đang được kỳ vọng giúp xuất khẩu tôm Việt Nam khởi sắc hơn trong thời gian tới.
Cũng như mặt hàng tôm nguyên liệu, thị trường cá tra nguyên liệu tại hầu hết các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long trong tháng 9/2015 vẫn trầm lâng, giá giữ ở mức thấp và nhu cầu yếu. Tại Cần Thơ, nhu cầu cá tra nguyên liệu trong size 650-850 gr/con ở mức 19.200-19.500 đồng/kg (trả chậm) và 19.000 đ/kg (trả tiền mặt).
Tại Đồng Tháp, cá tra nguyên liệu trong size 700 gr/con ở mức 19.400-19.600 đồng/kg (trả chậm) nhưng nhu cầu yếu. Tại An Giang, giá cá tra nguyên liệu size 700 gr/con ở mức 20.000-20.500 đồng/kg (trả chậm); giá cá vươt size loại 1,4-1,5 kg/con ở mức 19.000 (tiền mặt). Tình hình xuất khẩu cá tra từ đầu năm đến nay khá ảm đạm, chỉ đạt hơn 1 tỉ USD, giảm 9% so với cùng kỳ 2014. Tuy nhiên có một bất ngờ ở thị trường Trung Quốc khi đạt mức tăng trưởng tới 50% so với cùng kỳ.
Theo Hiệp hội cá tra Việt Nam (VNPA), thời gian gần đây các doanh nghiệp Trung Quốc đã tổ chức sang Việt Nam tìm hiểu về sản phẩm cá tra với mong muốn có nguồn cung cấp ổn định. Trong những tháng đầu năm nay, Trung Quốc và Hồng Kông chính thức vượt Hoa Kỳ để trở thành thị trường nhập khẩu cá tra lớn nhất của Việt Nam, chiếm tỉ trọng khoảng 15%; thị trường EU xếp thứ 2 và Mỹ đứng hàng thứ 3. Xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ giảm được cho là do mức thuế chống bán phá giá cá tra lần thứ 10 mà Bộ Thương mại Mỹ đã áp là quá cao. Mới đây, Hoa Kỳ đã đưa ra mức thuế sơ bộ lần thứ 11 theo xu hướng giảm.
Diễn biến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam 8 tháng đầu năm 2015 (Nguồn: Cơ sở dữ liệu Tạp chí Công Thương)Theo số liệu thống kê mới nhất của Tổng cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong 8 tháng năm 2015 đạt 4,15 tỷ USD, giảm 17% so với cùng kỳ năm 2014. Tính riêng tháng 8/2015, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt 593,61 triệu USD, giảm nhẹ 0,41% so với tháng 7/2015.
Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu trong tháng 8/2015 đạt 113,31 triệu USD tương đương 19.09% tổng kim ngạch. EU 27 và Nhật Bản là thị trường lớn thứ hai và thứ ba trong xuất khẩu thủy sản của Việt Nam với tỷ trọng lần lượt là 17,75% và 15,46% tổng kim ngạch.
Cơ cấu thị trường xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong tháng 8/2015 (Nguồn: Cơ sở dữ liệu Tạp chí Công Thương)Kim ngạch xuất khẩu của hầu hết các mặt hàng thủy sản Việt Nam sang các đều trong 8 tháng đầu năm 2015 đều đã sụt giảm mạnh so với cùng kỳ năm 2014. Cụ thể, thị trường Mỹ giảm 30,4%; thị trường EU giảm 16,5%; Nhật bản giảm 11,3%; các thị trường khác giảm 16,4% so với cùng kỳ năm 2014. Nguyên nhân chính khiến XK thủy sản giảm mạnh là:
1. Thuế chống bán phá giá cá tra POR10 đã ảnh hưởng đến xuất khẩu cá tra sang thị trường Hoa Kỳ. Theo kết quả chính thức DOC công bố, thuế chống bán phá giá trong đợt rà soát lần thứ 10 (POR10) mà nước này áp với cá tra philê đông lạnh của Việt Nam tăng gần gấp đôi so với kết quả sơ bộ. Điều này sẽ giết chết tiềm năng tăng trưởng xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ trong tương lai.
2. Đối với mặt hàng tôm, giá thành sản xuất của Việt Nam hiện cao hơn so với các nước đối thủ khiến tôm Việt Nam khó cạnh tranh về nguồn cung và giá bán trên các thị trường chính như Hoa Kỳ, EU…
3. Đồng USD tăng giá mạnh trong khi đồng EUR và yên Nhật mất giá làm giảm nhu cầu nhập khẩu tại thị trường EU và Nhật Bản. Hầu hết các hợp đồng xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam đều chọn đồng USD là đồng tiền thanh toán khiến giá mặt hàng thủy sản Việt Nam trở nên đắt đỏ hơn tại thị trường EU và Nhật Bản. Bên cạnh đó, đồng USD tăng giá khiến thủy sản Việt Nam kém cạnh tranh hơn tại thị trường Hoa Kỳ.
4. Trung Quốc phá giá đồng NDT khiến doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khi xuất khẩu sang thị trường này: bị ép giá và chịu thiệt kép về tỉ giá do phải đổi sang USD để kê khai thuế hải quan cửa khẩu, sau đó tiếp tục bán để lấy VNĐ.
