[Emagazine] Đà Nẵng: Đánh thức "cao sơn ngọc quế", tạo động lực phát triển vùng cao

Từ bao đời nay, hương quế Trà My đã trở thành một phần ký ức của vùng núi phía Tây Quảng Nam cũ (nay là thành phố Đà Nẵng). Theo những dòng sông Tranh, Thu Bồn và Vu Gia, sản vật này từng theo chân các đoàn thương lái đến thương cảng Hội An, dần tạo dựng danh tiếng cho một loại quế được người xưa trân quý với tên gọi "cao sơn ngọc quế".

Đối với đồng bào Ca Dong, Xê Đăng, M'nông, cây quế không đơn thuần là một loài cây lâm nghiệp mà còn là mà là "của để dành" của mỗi gia đình. Từ kinh nghiệm chọn giống, trồng, chăm sóc đến thu hoạch đều được truyền nối qua nhiều thế hệ, tạo nên một nghề truyền thống gắn chặt với đời sống cộng đồng. Những cánh rừng quế không chỉ phủ xanh vùng núi mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo nên không gian sinh tồn đặc trưng của đồng bào miền núi phía Tây Đà Nẵng.

Điểm đặc biệt của cây quế là khả năng mang lại nguồn thu trong suốt vòng đời sinh trưởng. Người dân có thể tỉa cành, thu hoạch lá để chưng cất tinh dầu, khai thác vỏ sáo, vỏ thanh và gỗ quế. Trong những năm đầu, dưới tán quế còn có thể xen canh cây dược liệu và cây lương thực, vừa tạo thêm thu nhập, vừa bảo đảm sinh kế cho gia đình. Chính vì vậy, nhiều người ví quế Trà My như một "ngân hàng xanh", giúp người dân tích lũy tài sản, ổn định cuộc sống và từng bước thoát nghèo nhờ phát triển kinh tế dưới tán rừng.

Không chỉ mang giá trị kinh tế, quế Trà My còn là sản phẩm chứa đựng những giá trị sinh thái, lịch sử và văn hóa đặc sắc. Trải qua hàng trăm năm, cây quế đã hiện diện trong đời sống tinh thần của đồng bào thông qua các lễ hội, phong tục, bài thuốc dân gian và nhiều câu chuyện truyền đời. Đó cũng là lý do quế Trà My ngày nay không còn được nhìn nhận đơn thuần là một loại lâm sản hay dược liệu, mà là một di sản sinh thái - văn hóa cần được gìn giữ và phát huy.

Tuy nhiên, tiềm năng ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng. Việc phát triển cây quế vẫn còn nhiều khó khăn như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị chưa bền vững, công nghệ chế biến còn hạn chế, sản phẩm chưa đa dạng và việc quảng bá, định vị thương hiệu “Quế Trà Leng” chưa tương xứng với tiềm năng vốn có.

Trong xu hướng tiêu dùng xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn, các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, thân thiện với môi trường và gắn với câu chuyện văn hóa bản địa ngày càng được thị trường ưa chuộng. Đây là cơ hội để quế Trà My chuyển mình từ một loại lâm sản truyền thống trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, phát triển công nghiệp chế biến sâu được xem là hướng đi tất yếu. Thay vì chủ yếu tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô, quế Trà My còn nhiều dư địa để phát triển các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng như tinh dầu, mỹ phẩm thiên nhiên, dược liệu, trà quế hay các sản phẩm quà tặng mang bản sắc địa phương. Đây cũng là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị kinh tế, tăng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã trên địa bàn đã chủ động đầu tư theo hướng này. Điển hình, Hợp tác xã Quế Trà My Minh Phúc (xã Trà My) xác định chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn là chiến lược phát triển dài hạn. Theo bà Nguyễn Thị Việt - Giám đốc Hợp tác xã, lợi thế lớn nhất của địa phương là nguồn tài nguyên bản địa đặc sắc, nhưng để tạo được chỗ đứng trên thị trường cần không ngừng đổi mới công nghệ và gia tăng hàm lượng giá trị trong từng sản phẩm.

_{Sản xuất nhang nụ quế tại HTX Quế Trà My Minh Phúc và các sản phẩm chế biến sâu.}

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Hợp tác xã đã đầu tư nhà xưởng rộng hơn 1.000m² đạt tiêu chuẩn ISO 9001:2015, trang bị hệ thống chưng cất tinh dầu và dây chuyền chiết rót hiện đại. Hiện đơn vị phát triển gần 20 dòng sản phẩm thương mại, trong đó tinh dầu quế đạt chứng nhận OCOP 4 sao và trở thành sản phẩm chủ lực.

Không chỉ đầu tư cho khâu chế biến, Hợp tác xã còn xây dựng vùng nguyên liệu bền vững thông qua liên kết với 76 hộ dân trên diện tích gần 150 ha. Quy trình sản xuất được kiểm soát từ khâu trồng, thu hái đến chế biến theo tiêu chuẩn GACP nhằm bảo đảm chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, để những sản phẩm chế biến sâu tiếp cận được người tiêu dùng, bên cạnh chất lượng vẫn cần những "cầu nối" giữa vùng sản xuất và thị trường.

Chính vì vậy, UBND TP. Đà Nẵng đã xác định rõ hoạt động xúc tiến thương mại là giải pháp quan trọng nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã đưa sản phẩm đặc trưng tiếp cận sâu hơn với thị trường nội địa và hướng tới xuất khẩu.

Với vai trò đầu mối, thời gian qua, Sở Công Thương thành phố Đà Nẵng liên tục tổ chức các chương trình hội chợ, triển lãm, thiết lập những không gian kinh tế mở. Điển hình như sự kiện Made in Da Nang Expo 2026 (tháng 4/2026), đây không chỉ là không gian giới thiệu sản phẩm mà còn trở thành điểm gặp gỡ giữa doanh nghiệp sản xuất, nhà phân phối và các đối tác trong, ngoài nước. Thông qua hoạt động giao thương, nhiều sản phẩm đặc trưng của vùng miền núi, trong đó có quế Trà My, đã có cơ hội tiếp cận thị trường theo hướng bài bản và chuyên nghiệp hơn.

Chị Huỳnh Thị Kiều Tho - đại diện một cơ sở sản xuất, kinh doanh Quế Trà Leng, cho biết các cơ sở vùng cao gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận thị trường do chi phí vận chuyển lớn và hạn chế trong kết nối đối tác. Việc tham gia các chương trình xúc tiến thương mại đã tạo cơ hội đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng và doanh nghiệp, đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác.

"Thông qua Made in Da Nang Expo 2026, chúng tôi đã bước đầu kết nối với một số đối tác đến từ Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Đây là tín hiệu tích cực, mở ra hướng phát triển mới cho sản phẩm quế Trà Leng trong thời gian tới", chị Tho chia sẻ.

Bên cạnh nỗ lực của chính quyền địa phương trong xúc tiến thương mại, nhiều doanh nghiệp cũng chủ động tham gia mở rộng thị trường cho quế Trà My. Thay vì dừng ở việc thu mua hay quảng bá sản phẩm, doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng thương hiệu, phát triển trải nghiệm và đưa đặc sản vùng cao tiếp cận những phân khúc thị trường có giá trị gia tăng cao hơn.

Một trong những tín hiệu tích cực là quế Trà My đang từng bước "gõ cửa" các không gian nghỉ dưỡng cao cấp. Tại Furama Resort Đà Nẵng, hương quế đã hiện diện trong nhiều hoạt động trải nghiệm dành cho du khách từ hơn hai thập kỷ trước. Việc tiếp tục lựa chọn quế Trà My là một trong những sản phẩm đặc trưng để giới thiệu tới du khách trong nước và quốc tế không chỉ thể hiện sự trân trọng đối với một sản vật bản địa, mà còn góp phần lan tỏa câu chuyện văn hóa của vùng đất thông qua du lịch.

Ông Andre Pierre Gentzsch - Tổng Giám đốc Vận hành Quần thể Du lịch Furama - Ariyana Đà Nẵng chia sẻ: "Chúng tôi trân trọng giá trị nguyên bản của Quế Trà My và muốn biến nó thành một phần trong hành trình trải nghiệm của khách hàng tại Furama. Đây là cách thiết thực nhất để chúng tôi đồng hành cùng bà con vùng cao, đưa món quà của đại ngàn vươn ra thế giới bằng chính chất lượng và câu chuyện di sản của nó".

Nếu thị trường là điều kiện để quế Trà My nâng cao giá trị, thì phát triển bền vững mới là mục tiêu lâu dài. Điều đó đòi hỏi không chỉ mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng, mà còn phải hình thành một hệ sinh thái phát triển đồng bộ, kết nối từ vùng nguyên liệu, chế biến, thương mại đến văn hóa và du lịch. 

Theo bà Vũ Thị Bích Hậu - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng, quế Trà My cần được phát triển theo không gian kinh tế quế thay vì chỉ tập trung vào vùng nguyên liệu hay khai thác sản phẩm đơn lẻ. Cây quế phải được định hướng trở thành một hệ sinh thái đa giá trị, gắn kết giữa giống, vùng nguyên liệu, chế biến, thương hiệu, văn hóa, du lịch và sinh kế cộng đồng.

Trong bối cảnh không gian phát triển của thành phố Đà Nẵng được mở rộng, khu vực miền núi phía Tây Nam với tài nguyên rừng phong phú, đa dạng sinh học và giàu tri thức bản địa được xem là nền tảng quan trọng để phát triển lâm nghiệp, dược liệu và hương liệu theo hướng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Định hướng này cũng đặt ra yêu cầu xây dựng vùng lõi phát triển quế với nhiều chức năng song hành: là nơi xây dựng các mô hình sản xuất hữu cơ, hình thành không gian văn hóa - du lịch quế gắn với hệ sinh thái rừng và sinh kế của người dân. Đây là hướng đi nhằm gìn giữ giá trị của sản vật truyền thống, đồng thời tạo thêm nguồn thu từ các hoạt động trải nghiệm, dịch vụ và du lịch, giúp người dân có thêm sinh kế ngay trên chính quê hương mình.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân được xem là yếu tố quyết định.

Ông Nguyễn Thế Phước - Bí thư Đảng ủy xã Trà Leng cho biết, địa phương xác định phát triển cây quế không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng nông thôn mới. Vì vậy, xã Trà Leng sẽ tiếp tục huy động nguồn lực, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân để từng bước xây dựng hệ sinh thái giá trị cho sản phẩm quế Trà Leng vươn tầm quốc tế.

Mới đây, tại Hội thảo “Hành trình quế Trà My - Từ giá trị lịch sử đến phát triển bền vững” ngày 15/5/2026 đã diễn ra lễ ký kết hợp tác ba bên giữa Furama Resort Đà Nẵng - UBND xã Trà Leng - Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng.

Đây là mô hình liên kết tiêu biểu giữa Nhà nước (chính quyền địa phương), Nhà trường (cơ sở đào tạo - nghiên cứu) và Nhà doanh nghiệp để cùng đồng hành phát triển sản phẩm và hỗ trợ sinh kế cộng đồng.

Theo nội dung ký kết, các bên sẽ phối hợp xây dựng vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật canh tác và chế biến, đào tạo nguồn nhân lực địa phương, phát triển bộ nhận diện thương hiệu, đồng thời mở rộng các hoạt động quảng bá và xúc tiến thương mại. Đây được kỳ vọng sẽ là nền tảng để hình thành chuỗi giá trị quế Trà My, trong đó người dân không chỉ là người trồng quế mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Ông Nguyễn Đức Quỳnh - Chủ tịch Chi hội Khách sạn Đà Nẵng chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn được đồng hành với các đơn vị để đưa Quế Trà My cùng các sản vật của bà con vùng cao tới tay du khách trong và ngoài nước, nâng cao giá trị sản vật quà tặng và nông sản, tiến tới đẩy mạnh giá trị du lịch văn hoá và di sản, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như du lịch thành phố”.

Bên cạnh việc kết nối doanh nghiệp, Chi hội Khách sạn Đà Nẵng còn hỗ trợ xây dựng cổng thông tin traleng.com và bộ nhận diện thương hiệu quế Trà My. Đây là những bước đi nhằm hoàn thiện nền tảng truyền thông và quảng bá sản phẩm, góp phần đưa thương hiệu quế Trà My tiếp cận thị trường một cách chuyên nghiệp hơn.