[eMagazine] Khánh Hòa: Mở không gian phát triển mới cho sản phẩm miền núi

Tỉnh Khánh Hòa hiện có 34 dân tộc thiểu số với hơn 266.000 người, chiếm 11,79% dân số toàn tỉnh; trong đó đông nhất là đồng bào Raglai và Chăm. Toàn tỉnh có 28 xã, phường và 224 thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó có 108 thôn đặc biệt khó khăn.

Địa bàn rộng, dân cư phân tán và điều kiện phát triển còn chênh lệch đặt ra yêu cầu các chính sách hỗ trợ phải sát thực tế, đồng thời tạo sinh kế phù hợp với điều kiện từng địa phương. Những năm qua, tỉnh đã lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia với chính sách hỗ trợ sản xuất, từng bước cải thiện hạ tầng, sinh kế và đời sống người dân.

Trong đó, việc phát triển, xúc tiến và tiêu thụ sản phẩm được xác định là một hướng quan trọng để nâng cao giá trị sản xuất, mở rộng sinh kế và thúc đẩy kinh tế tập thể tại khu vực miền núi.

Mới đây, một trong những hoạt động tiêu biểu là Phiên chợ kết nối tiêu thụ sản phẩm đặc trưng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tỉnh Khánh Hòa năm 2026, do Liên minh Hợp tác xã tỉnh Khánh Hòa tổ chức tại Siêu thị Co.opmart Nha Trang từ ngày 10 đến 12/7.

Phiên chợ có sự tham gia của 15 hợp tác xã, doanh nghiệp, giới thiệu nhiều sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP, nông sản, thủy sản chế biến và các mặt hàng tiêu biểu của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi như nước mắm truyền thống, măng tây, bưởi da xanh, sầu riêng, chôm chôm, măng cụt, chuối, dứa, gạo, mật ong, ngũ cốc, sản phẩm nông dược và nhiều nông sản chế biến.

Ông Lê Duy Vũ - Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Khánh Hòa cho biết, phiên chợ được tổ chức nhằm quảng bá, giới thiệu các sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP của hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; đồng thời tạo cơ hội để các đơn vị kết nối giao thương, mở rộng thị trường tiêu thụ, thúc đẩy liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Đây cũng là hoạt động thiết thực góp phần phát triển kinh tế tập thể, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương, tăng thu nhập cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ông Lê Duy Vũ khẳng định Liên minh Hợp tác xã tỉnh Khánh Hòa sẽ tiếp tục phát huy vai trò là tổ chức đại diện và là cầu nối giữa các HTX với các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và hệ thống phân phối; đồng hành cùng các HTX trong xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Không chỉ tạo không gian mua bán, các phiên chợ còn giúp HTX, tổ hợp tác vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi gặp gỡ, tìm kiếm đối tác, kết nối cung cầu, trao đổi kinh nghiệm và liên kết phát triển sản xuất. Qua đó, mở thêm kênh đưa sản phẩm đặc sản, OCOP, VietGAP đến người tiêu dùng và du khách.

Cùng với xúc tiến thương mại, Khánh Hòa đang từng bước chuyển sản xuất vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi từ manh mún, tự phát sang liên kết có tổ chức, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu thị trường. Trong đó, phát triển sản phẩm OCOP, củng cố các hợp tác xã (HTX) và ứng dụng khoa học, công nghệ được xác định là những hướng đi quan trọng.

Thông qua Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), nhiều sản phẩm đặc trưng như trà vối, sầu riêng, bưởi da xanh và các loại trái cây được đầu tư kỹ thuật sản xuất, nâng cao chất lượng. Một số đặc sản cũng được đa dạng hóa theo hướng chế biến sâu. Sầu riêng miền núi Khánh Hòa được phát triển thành sản phẩm sấy, cấp đông; măng rừng, chuối sấy được chú trọng nâng cao chất lượng, bảo đảm nguồn gốc, phù hợp hơn với nhu cầu tiêu dùng.

Vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hiện có hơn 30 HTX hoạt động trong các lĩnh vực nông - lâm nghiệp, dịch vụ tổng hợp, du lịch cộng đồng và tiểu thủ công nghiệp. Tỉnh đang kết hợp các chính sách về vốn, hạ tầng, đào tạo nhân lực với Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tạo điều kiện để khu vực kinh tế tập thể nâng cao năng lực sản xuất.

Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Khánh Hòa, thông qua các chương trình hỗ trợ, một số HTX đã được đầu tư mở rộng, hoàn thiện quy trình sản xuất, đăng ký vùng trồng. Từ phương thức sản xuất truyền thống, người dân bước đầu ứng dụng khoa học, công nghệ để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Được biết, toàn tỉnh Khánh Hòa hiện có khoảng 600 sản phẩm OCOP. Các loại trái cây, nông sản được gắn nhãn hiệu OCOP và mã số vùng trồng, qua đó nâng cao giá trị kinh tế và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn để mở rộng thị trường, trong đó có xuất khẩu.

Trên nền tảng nâng cao chất lượng sản phẩm, chuyển đổi số đang mở thêm hướng tiếp cận thị trường cho các HTX và hộ sản xuất. Công nghệ được từng bước ứng dụng trong các khâu sản xuất, thu hoạch, chế biến, tiêu thụ và quảng bá nông sản; sản phẩm được đưa lên các sàn thương mại điện tử. Tại các phiên chợ, thanh toán không dùng tiền mặt cũng được triển khai, tạo thuận lợi cho người dân và du khách.

Một hướng đi khác đang được Khánh Hòa chú trọng là gắn sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi với văn hóa bản địa và du lịch. Đây được xem là cách gia tăng giá trị cho sản phẩm thay vì chỉ tập trung vào sản xuất và tiêu thụ hàng hóa.

Tại xã Đông Khánh Sơn, “Không gian Văn hóa - Chợ phiên Đông Khánh Sơn” lần đầu được tổ chức ngày 14 và 15/8 tại điểm dừng chân đỉnh đèo Khánh Sơn. Với 10 gian hàng, địa phương giới thiệu các loại trái cây đặc sản như sầu riêng, măng cụt, chôm chôm, bưởi da xanh, chuối, mít; sản phẩm OCOP, trang phục, sản phẩm thủ công truyền thống và ẩm thực của đồng bào Raglai.

Bên cạnh hoạt động mua bán, địa phương tổ chức trò chơi dân gian, trải nghiệm cộng đồng và “Đêm hương vị đại ngàn” với giao lưu văn nghệ, dân ca, dân vũ, trình diễn đàn Chapi, đàn Mã la. Sản phẩm vì thế được giới thiệu cùng không gian văn hóa và câu chuyện bản địa, tạo thêm trải nghiệm cho du khách.

Đánh giá về ý nghĩa của mô hình, bà Bo Bo Thị Yến - Chủ tịch UBND xã Đông Khánh Sơn cho biết: “Việc tổ chức thí điểm phiên chợ lần này là quyết tâm rất lớn của chính quyền xã nhằm cụ thể hóa chủ trương bảo tồn văn hóa gắn với phát triển kinh tế. Chúng tôi mong muốn xây dựng một thương hiệu du lịch đặc trưng, nơi nông sản của người Raglai được nâng tầm giá trị qua kênh OCOP, đồng thời tạo ra sinh kế bền vững cho người dân ngay trên chính quê hương mình”.

Tháng 5/2026, UBND tỉnh Khánh Hòa ban hành Quyết định số 1577/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển sản phẩm OCOP trở thành đại sứ du lịch tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2026-2030. Đề án định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng tích hợp đa giá trị, xanh, sinh thái, tuần hoàn; phát huy lợi thế từng vùng và gắn kết nông nghiệp với du lịch, xây dựng thương hiệu địa phương.

Mục tiêu là đưa sản phẩm OCOP trở thành “đại sứ du lịch”, gắn với trải nghiệm văn hóa, bản sắc địa phương; qua đó nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sinh kế bền vững và tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.

Đề án phấn đấu có ít nhất 10% sản phẩm OCOP gắn với du lịch, hình thành ít nhất 30 điểm giới thiệu, trải nghiệm OCOP - du lịch; đưa sản phẩm vào các kênh tiêu thụ du lịch và nền tảng số. Trong đó, 100% điểm giới thiệu - trải nghiệm OCOP dự kiến có mã QR để du khách tra cứu thông tin sản phẩm, câu chuyện văn hóa; 100% sản phẩm OCOP gắn du lịch có mặt trên sàn thương mại điện tử, ứng dụng du lịch thông minh và website du lịch tỉnh; thí điểm video 360° cho ít nhất 10 sản phẩm đặc trưng.

Với hệ sinh thái đa dạng từ biển đảo, đồng bằng đến miền núi và những vùng văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc, Khánh Hòa có nền tảng để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với nông nghiệp, làng nghề và văn hóa bản địa. Khi sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, chuyển đổi số và du lịch được kết nối đồng bộ, sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi sẽ có thêm dư địa mở rộng thị trường, gia tăng giá trị, tạo sinh kế bền vững và đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.