[eMagazine] Lâm Đồng: Mắc ca mở hướng sinh kế bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi

Lâm Đồng được đánh giá là một trong những địa phương có điều kiện thuận lợi để phát triển cây mắc ca nhờ khí hậu mát mẻ, độ cao 800-1.000 m và đất bazan giàu dinh dưỡng. Cây mắc ca sinh trưởng tốt, cho năng suất, chất lượng ổn định và từng bước khẳng định hiệu quả kinh tế. Hiện toàn tỉnh có gần 16.000 ha mắc ca, trong đó khoảng 6.600 ha đã bước vào giai đoạn kinh doanh; năm 2025, sản lượng đạt hơn 13.700 tấn, tăng gần 50% so với năm 2024.

Không chỉ góp phần đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, mắc ca còn cho thấy hiệu quả rõ nét trong việc nâng cao giá trị sử dụng đất và tạo sinh kế cho người dân. Tại những vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, cây trồng này đang mở ra hướng phát triển kinh tế mới.

Tại xã biên giới Quảng Trực, từ lọai cây trồng còn khá mới mẻ, cây mắc ca đang trở thành một trong những hướng phát triển kinh tế hiệu quả của đồng bào dân tộc thiểu số. Nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, cây sinh trưởng tốt, cho năng suất ổn định và bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 5 - 6 năm.

Đến nay, Quảng Trực có hơn 1.350 ha mắc ca. Nhiều diện tích đất sản xuất kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang trồng mắc ca hoặc trồng xen trong vườn cà phê, góp phần nâng cao giá trị sử dụng đất. Cùng với gần 2.740 ha cà phê, diện tích mắc ca đang trở thành nguồn sinh kế quan trọng của người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhờ nguồn thu ổn định, nhiều hộ có điều kiện xây dựng nhà kiên cố, chăm lo việc học hành của con em và tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất.

Bà Thị Nớ, bon Bu P’răng 1, hộ đồng bào M’nông và là một trong những hộ trồng mắc ca sớm trên địa bàn, cho biết năm 2012, bà được bộ đội biên phòng và chính quyền địa phương hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc. Đến nay, diện tích mắc ca trồng xen của gia đình đã đạt gần 4 ha.

“Mắc ca dễ hơn trồng cà phê nhiều, mỗi năm, gia đình tôi thu về hàng trăm triệu đồng từ mắc ca, có của ăn của để, cho các con học hành” - bà Thị Nớ cho biết.

Đáng chú ý, người dân Quảng Trực đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị ngành hàng mắc ca. Trên địa bàn hiện có 3 Hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực trồng, chế biến và tiêu thụ mắc ca; nhiều diện tích được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và một số sản phẩm chế biến từ mắc ca đã được công nhận sản phẩm OCOP.

Tiêu biểu là Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Quảng Trực với sản phẩm "Hạt mắcca Mơ Nông" đạt chứng nhận OCOP 4 sao.

Ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Hợp tác xã cho biết đơn vị hiện có 35 thành viên chính thức và 105 thành viên liên kết. Từ năm 2022, hợp tác xã phối hợp với 42 hộ dân sản xuất mắcca theo tiêu chuẩn VietGAP trên diện tích khoảng 70 ha.

Mỗi năm, vùng liên kết cung ứng khoảng 200-250 tấn hạt mắcca thô. Trong đó, hợp tác xã thu mua khoảng 100 tấn quả tươi để sơ chế, chế biến thành 25-35 tấn hạt mắcca thành phẩm; phần còn lại được tiêu thụ dưới nhiều hình thức phù hợp với nhu cầu thị trường.

Việc liên kết sản xuất - tiêu thụ giúp người dân yên tâm đầu tư, đồng thời tạo nền tảng phát triển vùng nguyên liệu phục vụ chế biến sâu, nâng cao giá trị sản phẩm.

Từ thực tế sản xuất, cây mắc ca đã góp phần tạo thêm sinh kế cho người dân khu vực miền núi. Nhiều vùng trồng tại Lâm Đồng đã bước đầu hình thành chuỗi sản xuất với sự tham gia của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến, từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định.

Để phát triển ngành hàng theo hướng bền vững, ngành nông nghiệp Lâm Đồng đang tập trung rà soát, quy hoạch vùng trồng phù hợp với điều kiện sinh thái từng khu vực; tăng cường chuyển giao kỹ thuật và áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất như VietGAP, GlobalGAP hay nông nghiệp hữu cơ. Cùng với đó là xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.

Một bước tiến quan trọng là tháng 2/2026, Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu số 596110 cho nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng”.

Chia sẻ tại Hội thảo liên kết “3 nhà” (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp) do Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức vào tháng 4/2026, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vũ Đình Cường khẳng định, việc địa phương được Cục sở hữu Trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu “Mắc ca Lâm Đồng” có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với ngành hàng mắc ca của địa phương.

Đây không chỉ là cơ sở pháp lý để bảo vệ uy tín, danh tiếng, nguồn gốc xuất xứ sản phẩm, mà còn là công cụ quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị sản phẩm, tạo niềm tin đối với người tiêu dùng và mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước, hướng đến xuất khẩu.

Đồng thời, nhãn hiệu chứng nhận cũng tạo nền tảng để tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, đồng bộ, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị từ sản xuất, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ; tăng cường kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, từng bước xây dựng thương hiệu mạnh cho sản phẩm mắc ca của tỉnh Lâm Đồng.

Theo định hướng, đến năm 2030, Lâm Đồng phấn đấu nâng diện tích mắc-ca đạt khoảng 37.000 ha; sản lượng khoảng 48.000 tấn; trong đó, hơn 90% sản lượng được sơ chế hoặc chế biến. Tầm nhìn đến năm 2050, diện tích mắc-ca khoảng 50.000 ha, sản lượng khoảng 90.000 tấn, từng bước hình thành ngành hàng mắc-ca quy mô lớn gắn với chế biến sâu và xuất khẩu.

Để hiện thực hóa định hướng này, ngành nông nghiệp sẽ hoàn thiện hệ thống quản lý và khai thác nhãn hiệu chứng nhận “Mắc ca Lâm Đồng”, xây dựng quy chế sử dụng, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc; đồng thời rà soát, định hướng vùng trồng phù hợp điều kiện sinh thái. Xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm qua hội chợ, triển lãm và thương mại điện tử cũng được đẩy mạnh.

_{Các sản phẩm từ hạt mắc ca ở gian trưng bày sản phẩm đặc trưng tỉnh Lâm Đồng tại Hội chợ Quốc tế Thương mại, Du lịch và Đầu tư Hành lang Kinh tế Đông Tây – Đà Nẵng 2026 (EWEC Đà Nẵng 2026).}

Cùng với đó, địa phương khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, phát triển chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ và tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng cho sản phẩm mắc ca.

Việc tiếp tục tổ chức lại sản xuất, củng cố liên kết, phát triển vùng nguyên liệu và chế biến sâu sẽ là nền tảng để cây mắc ca không chỉ trở thành cây trồng có giá trị kinh tế mà còn đóng góp thiết thực vào quá trình phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.