[eMagazine] Quảng Trị: Tìm đường đưa sản vật vùng cao đến người tiêu dùng

Những năm gần đây, khu vực miền núi tỉnh Quảng Trị có nhiều chuyển biến trong phát triển kinh tế nông thôn. Từ những sản phẩm mang tính tự cung, tự cấp, các tổ hợp tác (THT), hợp tác xã (HTX) đã từng bước xây dựng sản phẩm OCOP gắn với thị trường.

Trước đây, không ít sản phẩm đặc trưng như cà phê Khe Sanh, thổ cẩm A Bung, măng rừng, các loại dược liệu… dù bảo đảm chất lượng nhưng vẫn khó tìm đầu ra. Sản xuất nhỏ lẻ, thiếu nhãn hiệu, chưa chú trọng bao bì khiến giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng.

Khi Chương trình OCOP được triển khai cùng sự đồng hành của các ngành chức năng, nhận thức của người dân, HTX đã có nhiều thay đổi. Sản phẩm không chỉ được làm ra để bán mà ngày càng chú trọng xây dựng giá trị, thương hiệu và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Một trong những điểm sáng là HTX Nông sản Khe Sanh (xã Khe Sanh). Từ việc khôi phục những vườn cà phê từng đứng trước nguy cơ mai một, HTX đã từng bước hình thành vùng sản xuất ổn định, tạo sinh kế cho hàng trăm hộ đồng bào Bru - Vân Kiều.

Không chỉ chú trọng phát triển vùng nguyên liệu, HTX còn góp phần thay đổi phương thức sản xuất của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hướng đến sản xuất cà phê sạch theo tiêu chuẩn hữu cơ. Từ 12 thành viên ban đầu, đến nay HTX có 30 thành viên chính thức và 115 thành viên liên kết, phần lớn là đồng bào Bru - Vân Kiều.

Sản phẩm cà phê Khe Sanh được đầu tư bài bản từ quy trình sản xuất đến bao bì, nhãn hiệu, từng bước nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Đặc biệt, sản phẩm Cà phê Khe Sanh (100% cà phê bột Arabica) đã đạt chứng nhận OCOP 5 sao năm 2025, mở ra cơ hội nâng tầm thương hiệu và mở rộng thị trường.

Chị Hồ Thị Thanh, một trong những thành viên của HTX, tham gia mô hình trồng cà phê theo hướng hữu cơ, được tập huấn, hướng dẫn từ khâu chăm sóc đến thu hái. Nhờ áp dụng đúng quy trình, chất lượng vườn cà phê từng bước được nâng lên, qua đó góp phần cải thiện sản lượng và giá trị kinh tế từ cây cà phê của gia đình.

Đến nay, toàn tỉnh Quảng Trị có 295 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có 3 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao, 29 sản phẩm đạt 4 sao và 263 sản phẩm đạt 3 sao, với sự tham gia của 181 chủ thể. Phần lớn sản phẩm đã đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc; nhiều sản phẩm được cải tiến mẫu mã, bao bì, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Bên cạnh xây dựng thương hiệu, việc hỗ trợ người dân vùng cao nâng cao năng lực chế biến, bảo quản cũng được chú trọng, nhằm giải quyết điểm nghẽn lâu nay trong tiêu thụ nông sản.

Tháng 7/2026, Ban Dự án thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị phối hợp với Văn phòng Tổ chức Plan International tại Quảng Trị bàn giao máy móc, thiết bị cho các tổ thu mua, chế biến nông sản tại hai xã Trường Sơn và Dân Hóa. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Dự án "Hỗ trợ sinh kế nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm nâng cao vai trò của phụ nữ ở các xã khó khăn", do Cơ quan Hợp tác quốc tế Hàn Quốc (KOICA) tài trợ.

Trong năm 2026, dự án đã hỗ trợ thành lập 4 tổ thu mua, chế biến nông sản, mỗi tổ gồm 10 thành viên, hoạt động theo mô hình sản xuất tập thể. Đây là bước đi nhằm giúp phụ nữ dân tộc thiểu số chủ động hơn trong thu mua, sơ chế, chế biến và tiêu thụ sản phẩm địa phương.

Mỗi tổ được hỗ trợ gói thiết bị trị giá gần 150 triệu đồng, gồm máy sấy măng và nông sản, máy ép dầu mè - lạc, máy lọc dầu lạc, máy xay bột khô, máy hút chân không, tủ đông, tủ mát cùng các thiết bị phục vụ sơ chế dược liệu và chế biến nông sản.

Các thiết bị góp phần giải quyết bài toán bảo quản nông sản sau thu hoạch ở vùng cao. Máy sấy giúp người dân giảm phụ thuộc vào thời tiết, hạn chế nấm mốc, giữ chất lượng và kéo dài thời gian bảo quản. Máy hút chân không, tủ đông, tủ mát góp phần giảm thất thoát, tạo điều kiện để sản phẩm được tiêu thụ vào thời điểm có giá trị cao hơn thay vì phải bán ngay sau thu hoạch.

Bà Hồ Thị Cam, ở bản Y Leng, xã Dân Hóa chia sẻ rằng việc được hỗ trợ máy móc giúp bà con có điều kiện chế biến nông sản ngay tại địa phương, giảm đáng kể công lao động, đồng thời mở ra cơ hội nâng cao thu nhập.

Cùng với đầu tư thiết bị, các thành viên còn được tập huấn về lập phương án kinh doanh, kỹ năng làm việc nhóm, tham gia hội chợ, quảng bá sản phẩm và bán hàng. Qua đó, từng bước chuyển tư duy từ bán nguyên liệu thô sang chế biến, gia tăng giá trị và hình thành chuỗi giá trị nông sản.

Nếu nâng cao chất lượng và giá trị là điều kiện cần thì mở rộng thị trường là yếu tố quyết định để sản phẩm miền núi phát triển lâu dài. Thực tế, việc kết nối tiêu thụ sản phẩm OCOP ở miền núi vẫn còn khó khăn do thị trường chưa ổn định, khả năng quảng bá hạn chế, trong khi ứng dụng công nghệ số chưa đồng đều giữa các HTX, THT.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, các ngành chức năng của tỉnh đã đẩy mạnh hỗ trợ chủ thể OCOP xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu, xúc tiến thương mại và ứng dụng chuyển đổi số. Nhiều lớp tập huấn về bán hàng online, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử được triển khai, giúp người dân từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh hiện đại.

Đầu tháng 8/2026 mới đây, nhiều phụ nữ tại các xã miền núi của tỉnh Quảng Trị gác lại ruộng vườn, nương rẫy, giao lại việc nhà và con cái để cùng tham gia Lớp tập huấn nâng cao năng lực cho thành viên các tổ nhóm sinh kế, tổ hợp tác, hợp tác xã do phụ nữ làm chủ hoặc đồng làm chủ với mong muốn phát triển sinh kế, có việc làm và nguồn thu nhập cho gia đình.

Đây là hoạt động thuộc dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em”, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2026.

Chị Hồ Thị Hà (SN 1993), đồng bào Bru-Vân Kiều, tổ trưởng tổ hợp tác du lịch văn hóa cộng đồng phụ nữ Bru-Vân Kiều tại xã Kim Ngân cho biết, các lớp tập huấn bồi dưỡng là hoạt động hữu ích và có ý nghĩa đối với các tổ hợp tác ở vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, khi mang đến các nội dung thiết thực, sát với thực tế và hỗ trợ áp dụng kiến thức, kỹ năng phù hợp với tình hình thực tế của địa phương.

“Thông qua tập huấn, chị em được trang bị kiến thức về ứng dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nông nghiệp tuần hoàn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, mở rộng mô hình kinh tế, góp phần phát triển thêm sinh kế, duy trì nguồn thu nhập ổn định cho gia đình”, chị Hồ Thị Hà cho hay.

Ở cấp độ rộng hơn, Quảng Trị đã ban hành Kế hoạch xúc tiến thương mại giai đoạn 2026-2030 với tổng kinh phí hơn 50,3 tỷ đồng, tập trung hỗ trợ doanh nghiệp, HTX và các chủ thể OCOP nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và phát triển thương hiệu.

Theo kế hoạch, tỉnh hướng tới tăng cường kết nối cung - cầu, phát triển hệ thống phân phối, mở rộng thị trường trong nước và đẩy mạnh xuất khẩu. Quảng Trị kỳ vọng tốc độ tăng trưởng tiêu thụ bình quân đối với sản phẩm chủ lực, sản phẩm OCOP và sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu đạt từ 3-5% mỗi năm; đến năm 2030 sẽ có khoảng 60% doanh nghiệp, HTX tham gia các nền tảng thương mại điện tử.

Đại diện lãnh đạo Sở Công Thương Quảng Trị cho biết, thời gian qua, đơn vị đã tham mưu cho UBND tỉnh tăng cường tổ chức và tham gia các hội chợ, triển lãm thương mại trong và ngoài nước; đẩy mạnh kết nối cung - cầu, mở rộng hệ thống phân phối, đưa hàng Việt về khu vực nông thôn, miền núi.

Cụ thể, tỉnh Quảng Trị cũng tổ chức nhiều sự kiện tại TP. Hồ Chí Minh, thành phố Huế, Hà Nội, Cần Thơ nhằm kết nối, tiêu thụ sản phẩm, trong đó có nhiều sản phẩm của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Qua các sự kiện, doanh nghiệp có cơ hội giới thiệu sản phẩm đến hệ thống phân phối, doanh nghiệp xuất khẩu và người tiêu dùng; đồng thời kết nối giao thương, hợp tác đầu tư và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng hiện đại.

Song hành với xúc tiến thương mại truyền thống, chuyển đổi số được xác định là giải pháp quan trọng nhằm mở rộng đầu ra. Các chủ thể sẽ được hỗ trợ xây dựng gian hàng trên sàn thương mại điện tử, ứng dụng marketing số, phát triển thương hiệu trực tuyến và triển khai livestream bán hàng.

Từ sản xuất, chế biến đến thị trường, việc từng bước hình thành chuỗi giá trị đang tạo thêm cơ hội để những sản phẩm mang bản sắc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Quảng Trị vượt qua giới hạn của thị trường địa phương, tiếp cận rộng hơn với người tiêu dùng. Đây cũng là nền tảng để phát huy lợi thế bản địa, mở rộng sinh kế và góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng.